مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

اثر حاضر، مباحثی است در باب مفهوم، اجزا، عملکرد و ماهیت نهاد سیاست و نقش و جایگاه ولایت فقیه در نهاد سیاسی ایران .این مباحث ذیل سه بخش با این عناوین تدوین شده است :((مفاهیم و کلیات))، ((دولت و حکومت)) و ((ولایت فقیه)) تشکیل شده است .عناوین فصل‌های هر بخش از این قرار است :بخش اول : ((مفهوم سیاست))، ((کلیاتی درباره فلسفه سیاسی))، ((روش شناسی از فلسفه سیاسی))، ((سیر تاریخی فلسفه سیاسی))، ((جایگاه سیاست درمیان علوم)) و ((سکولاریسم)) .بخش دوم: ((تعریف دولت))، ((نهادهای سیاسی دولت))، ((انواع حکومت))، ((مشروعیت و حکومت))، ((دمکراسی)) و ((ارزیابی دمکراسی)) .بخش سوم :((پیشینه تاریخی و ادله ولایت فقیه))، ((شرایط و حدود اختیارات ولی فقیه))، ((تبیین مفهوم ولایت مطلقه فقیه)) .پیوست کتاب به نوشتاری با عنوان ((جامعه مدنی و اندیشه دینی)) اختصاص یافته است .این کتاب، ششمین شماره از مجموعه ((سلسله دروس اندیشه‌های بنیادین اسلامی)) است که از سوی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) منتشر شده است.

این کتاب در سال 1233به نگارش در آمده شامل سه "طبق "و یک "خاتمه "است. طبق اول در بیان حقیقت عقل و متعلقات آن است" .علامه کشفی "در این طبق با تاویل و تفسیر روایتی از امام صادق (ع) (ان الله عز و جل خلق العقل و هو اول خلق (...معتقد است که نخستین آفریده خداوند عقل است ; همچنین "جهل"، آفریده‌ای است که به تبع صادر اول و نقیض آن، خلق شده است .طبق دوم این کتاب نیز درباره کیفیت عقل با موجودات و مسائل مربوط به آن است .کشفی در این طبق نیز با تاویل حدیثی از امام باقر (ع)، اذعان می‌دارد که عقل طی دو فرمان از سوی خداوند با موجودات اتصال یافته است . وی در طبق سوم نیز از خواص، آثار و علامات عقل و متعلقات آن سخن می‌گوید . کشفی در این طبق با نقل روایتی، ده اثر عقل را تببین می‌کند که هر یک به‌زعم وی منشا ده خصلت دیگر است .نکته برجسته در این مباحث آن است که وی برای هر خصلت، سه ضد بر می‌شمارد و در تجزیه و تحلیل آنها، راه‌های تحصیل و شیوه‌های دفع موانع و مضرات آن را نیز بیان می‌کند .در "خاتمه " او پس از بیان آثار و احکام عقل، دو علم "تدبیر منزل "و "سیاست مدن "را بررسی می‌کند .در مبحث تدبیر منزل، کشفی پس از بیان این نکته که فلسفه و هدف خلقت، کمال انسان است از دو نوع زندگی و تدبیر سخن به میان می‌آورد :زندگی‌ای که هدفش آخرت است .و تدبیری که هدف آن، خود زندگی است .وی مبحث سیاست مدن، اخلاق را مبنای سیاست مدن می‌داند و معتقد است سیاست بدون آن سامان نمی‌یابد .آخرین مبحث کتاب به موضوع "بررسی جنگ میان دو دولت اسلامی "اختصاص دارد که از محتوای مطالب چنین بر می‌آید آن دو دولت، ایران و عثمانی باشند .

عدالت سیاسی از مفاهیم اصلی، پرسروصدا و چالش برانگیز حوزه سیاست در طول تاریخ زندگی سیاسی بشریت بوده است. از این رو مکاتب مختلف بر اساس جهانبینی و مبانی فکری خود به تبیین آن پرداخته اند. مکتب حکمت متعالیه یکی از مکاتب حکمی در حوزه اندیشه اسلامی است که پایه های اصلی آن براساس اصالت، وحدت و تشکیک در وجود شکل گرفته است. براین اساس هدف از مقاله حاضر بررسی پیشرفت عدالت سیاسی از منظر حکمت متعالیه است و از روش تحلیل محتوا استفاده شده است فرضیه ای که نگارنده آن را مطرح کرده این است که، پیشرفت عدالت سیاسی از منظرحکمت متعالیه متعالی و مبتنی بر سیر تحول و شدن انسانی و حرکت درونی و معنوی انسان در جامعه با حضور موثر عنصر اختیار و حرکت جوهری و نقش ارادی انسان و افزون بر این شناختن حقیقت و عمل کردن به آن در جهت ظهور عدالت سیاسی در جامعه است.

مقاله حاضر با هدف تمرکز بر دیدگاه صدرالمتألهین شیرازی، بر آن است تا چارچوبی از مسئله صلح را در فلسفه سیاسی صدرالمتألهین مورد بررسی قرار دهد. پرسش اصلی بحث آن است که: با توجه به آثار و از منظر صدرالمتألهین، چه تصویری از صلح ترسیم می­شود و صلح چه جایگاهی در فلسفه ایشان دارد؟ در پاسخ به پرسش یادشده، این مدعا مورد توجه قرار گرفته که به نظر، در فلسفه سیاسی ملاصدرا تمامی عرصه­های فردی و اجتماعی زندگی انسان درگیر مسئله صلح می­شود و باید برای همه ارکان سه‏گانه زندگی، یعنی فرهنگ، سیاست و اقتصاد، صلح تدارک شود؛ در غیر این صورت نمی­توان از صلح سخن گفت. در واقع چالش در هر کدام از سه بخش مورد اشاره می­تواند به برقراری و تحقق صلح خلل وارد سازد. از نظر فلسفه سیاسی متعالی، هر چیزی که معرفت، امنیت و معیشت و به عبارتی، عدالت جامعه را مختل سازد، از صلح دور شده است. از این منظر می­توان گفت جنگ و صلح هر دو بر جامعه عارض می­شود. اگر عدالت باشد، صلح برقرار است و معرفت، امنیت و معیشت در جامعه به‏سامان است و اگر عدالت نباشد، جنگ و ستیز اتفاق می­افتد. ازاین‌روست که در فلسفه اسلامی بر عدالت به عنوان رکن هستی تأکید بسیاری شده است و در کنار علم و معرفت، از مهم­ترین ویژگی­های یک حاکم مسلمان و حکومت اسلامی به ‌شمار می­رود. جهاد نیز از این منظر برای مقابله با سدکنندگان راه معرفت خدا و سدکنندگان راه معیشت و حیات مردم وضع شده است و کارکردی صلح‏طلبانه دارد.

در این مقاله تلاش شده است دیدگاهها و تلقی ها درباره حکمت سیاسی متعالیه بررسی و بازخوانی شود. در این زمینه دو تلقی از یکدیگر بازشناخته شده است: امتناع حکمت سیاسی متعالیه و امکان حکمت سیاسی متعالیه. این هر دو نظر، بیش از آنکه مستند به آثار صدرالدین شیرازی باشند، در ادعاهایی اند که صاحبان آنها باید برای اثبات آنها مستنداتی را از فلسفه صدرایی و حکمت متعالیه ارائه کنند. شاید بهترین روش، رجوع مبسوط به آثار مکتوب صدرالمتالهین و شارحان و پیروان این فلسفه و کشف الزامات و اقتضائات منظومه فکری صدرالدین شیرازی و حکمت متعالیه باشد. مقاله با بسط دیدگاههای مذکور و ارائه پیشنهادهایی ادامه یافته است.