مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

شناخت از نظر قرآن، حاصل 9 جلسه درس استاد شهید آیت‌الله مرتضی مطهری در سال 1356 و 1357ش، در حوزه علمیه قم (حسینیه ارگ) است که به‌صورت کتاب حاضر به چاپ رسیده است. تنظیم و ویرایش علمی این کتاب توسط علی مطهری، انجام شده است. شهید مطهری از 1355 تا 1357ش، روزهای چهارشنبه تا جمعه را به برگزاری چند درس عمومی و خصوصی در حوزه علمیه قم پرداختند. درس مبحث «قوه و فعل» اسفار ملاصدرا و درس فلسفه هگل و در اواخر، درس حکومت اسلامی، از جمله این درس‌هاست. یکی دیگر از این درس‌ها، درس معارف قرآن بود که استاد قصد داشتند موضوعات متعددی را در آن تدریس نمایند؛ مانند: شناخت از نظر قرآن، جامعه و تاریخ در قرآن، قرآن در قرآن، خدا در قرآن، معاد در قرآن و... ازآنجاکه این دروس مقارن با دوره جدید نهضت اسلامی در 1356ش شد، ایشان تنها توانست دو موضوع اول، یعنی شناخت از نظر قرآن و جامعه و تاریخ در قرآن را تدریس نماید؛ لذا این کتاب جلد اول مجموعه معارف قرآن و جامعه و تاریخ... جلد دوم آن را تشکیل می‌دهد. شهید مطهری در سال 1356ش، ده سخنرانی در کانون توحید تهران تحت عنوان «مسئله شناخت» داشته‌اند که منتشر نشده است. مباحث کتاب حاضر، گرچه مشترکاتی با آن مباحث دارد، ولی به سبک دیگر و غنی‌تر است. در این کتاب، مسئله معرفت و شناخت که امروزه جایگاه ویژه‌ای در میان دانشمندان و فلاسفه پیدا کرده است، خصوصا از نظر قرآن تحلیل شده است و ضمن این دروس نشانه‌هایی از فضای فکری جامعه ایران در آن سال‌ها نیز به چشم می‌خورد. در این کتاب، ابتدا طرح بحث شده است، سپس مسئله شناخت در دنیای فلسفه و دنیای اسلام توضیح داده شده است؛ پس از آن لغزشگاه‌های عقل بیان گردیده و سپس منابع و ابزارهای شناخت از منظر قرآن بیان شده است. پس از این مباحث، به سراغ شناخت و شناسایی علمی و معرفت و شناخت غیب از نظر قرآن می‌رویم. در سه بخش پایانی کتاب، با وجوه اشتراک و اختلاف آینه و ذهن انسان، منطق دیالکتیک و اصول چهارگانه آن و شناخت جهان از منظر منطق دیالکتیک و نقد آن، مواجه می‌شویم.

سلیمان یکی از حکیمان و پادشاهان آرمانی یهود و یکی از پیامبران بزرگ در قرآن به شمار می رود. از نگاه متون عبری، سلیمان یکی از مقتدرترین و حکیم ترین پادشاه آرمانی منصوب از سوی خداوند بوده است. در طول حدود چهل سال حکومت (961 تا 922ق.م.) در قلمرو فرمانروایی وی آرامش و سلامت بی نظیری حاکم بود. از این رو، لقب وی ازیدیدیا (محبوب خدا) به شلومو یا سلیمان(پر از سلامتی) تغییر یافت. حتی حیوانات و نباتات نیز از این تنعم و عنایت سلیمان بهره مند بوده اند. این جستار، عمدتاً با استناد به چند کتاب عهد قدیم و کتاب های قانونی ثانی، به تصویر سیمای سلیمان در نگاه یهودیان، با نگاهی به دیدگاه قرآن کریم می پردازد. در مواردی، گزارش عهد قدیم درباره اوصاف و کارکرد سلیمان، با متون اسلامی سازگار نیست، برخی از مغایرت ها در این مقاله نشان داده شده است.

موضوع و محتوای اصلی کتاب، خداشناسی برای گروه سنی کودکان و نوجوانان است و هدف اصلی آن، پاسخ‌گویی به پرسش‌های متنوع آنان درباره‌ خدا، متناسب با سن آنهاست. این پرسش‌ها در نمایشگاه بزرگ قرآن کریم و در محیط‌های فکری و فرهنگی گوناگون مطرح شده‌اند.

یوم الآخر بحث قرآنی في المعطيات الأخلاقية و الإجتماعية، ترجمه عربی کتاب «معاد در قرآن» اثر حسین مظاهری است که برگردان عربی آن توسط خالد توفیق (جواد علی کسار) صورت گرفته است. کتاب با دو مقدمه از ناشر و مترجم آغاز گردیده است. در مقدمه ناشر، به موضوع و اهمیت کتاب اشاره گردیده[۱] و در مقدمه مترجم، ابتدا به ثمره اعتقاد در زندگی اشاره شده و سپس، مزایا و ویژگی‌هایی که باعث ترجمه کتاب شده، بیان گردیده است که از جمله آن‌ها عبارتند از: استفاده کتاب از منهج اجتماعی و اخلاقی در مطالعه موضوع عقیدتی معاد، به‌گونه‌ای که نویسنده تنها بحث از مرگ و حیات پس‌ازآن را مدنظر قرار نداده؛ بلکه به بررسی اعتقاد به مرگ در حیات فردی و اجماعی نیز پرداخته است. همچنین نویسنده از استغراق در مباحث نظری مذاهب گوناگون، پرهیز نموده است. اعتماد نویسنده در بیان مراحل مرگ و مشاهده آخرت و منازل قیامت، به قرآن کریم به‌عنوان مصدر و منبع اصلی، در کنار استفاده از سنت و احادیث و اخبار وارده در بیان مجملات قرآن کریم و تفصیل آن‌ها. استفاده نویسنده از لغات و عبارات آسان و غیر پیچیده که به فهم مطالب کمک خواهد کرد. از جمله ویژگی‌های این ترجمه، می‌توان به مؤلفه‌های زیر اشاره نمود: حذف استطرادات و مطالب تکراری و اضافی که معمولاً در گفتگوهای و مناظرات وجود داشته اما وجود آن‌ها در کتاب، معمول و طبیعی نیست. تنظیم حواشی و پاورقی که در آن به ذکر منبع نصوص قرآنی و روایی وارد شده در متن و نیز برخی ملاحظات و توضیحات مؤلف و مترجم، پرداخته شده است. تغییر اندک در نام کتاب از «معاد در قرآن» به «یوم الآخر بحث قرآنی في المعطيات الأخلاقية و الإجتماعية» به دلیل جذابیت بیشتر برای خواننده عرب‌زبان. فهرست مطالب در انتهای کتاب جای گرفته است.

رساله حاضر مشتمل بر دوازده فصل است. 1- سفر آفرینش 2- تاریخچه ازدواج 3- حکمت و فواید ازدواج 4- بررسی لفظ نکاح 5- انواع حکم ازدواج 6- ترغیب به ازدواج 7- شاخص های همسر خوب 8- زنان حلال برای ازدواج 9- خواستگاری 10- حدود اختیارات زن در انتخاب شوهر 11- انواع حکم خواستگاری (مباح حرام) 12- خطبه قبل از ازدواج

نوشتة حاضر پیرامون دو محور «حکمت» و «جمال» و نسبت آن دو با یکدیگر در قرآن فراهم آمده است. حضور مکرّر در قرآن دو واژة مذکور، جایگاه آنها را تصدیق می کند و همین تکرار و تأکید از وجوه مختلف و طیّ آیات عدیده، بررسی هر یک از این دو واژه را ضروری می کند. امّا علی رغم اهتمام قرآن پژوهان، آنچه مغفول مانده، نسبت بین این دو واژه است که در این مقام با تأمّل و تدبّر عمیق تر در قرآن به این معجزة عمیق قرآنی دست یابیم. در منظومة فکری قرآن، حکمت و جمال نه تنها دو سیّارة دور افتاده از هم نیستند، بلکه به طور وثیقی به یکدیگر مربوط و وابسته اند. هنر قرآن در این است که در ساختار خلل ناپذیر خود معنایی شگرف و معجزه آسایی عرضه می دارد که در بسیاری اوقات، از نگاه سطحی دور می ماند و هنرمند کسی است که به کشف چنان روابط پنهان و ناملموسی نائل آید. از این رو، برای دستیابی به چنین هدفی با مراجعه به قاموس ها، معنای لغوی هر یک را به دست آوردیم و آنگاه بر بنیاد تفاسیر معتبر، بهترین معنا را مشخّص کردیم و در نهایت، از نسبت شگرف بین آن دو که در کلام وحی به خوبی یادآوری شده، پرده برداشتیم.

پرسش از «معنای زندگی» اگر چه در قالب پرسشهای مشابه بامحتوای مشترک ، پرسش هر انسان صاحب اندیشه در همه‌ی عصرها و مکان ها بوده است اما به صورت منسجم و نظام مند، امروزه از پرسشهای اساسی بشری است، که در این رساله با عنوان معنای زندگی از دیدگاه قرآن و عترت در اندیشه‌ی حکمت متعالیه، به روش تحقیق کتابخانه‌ای سعی شده است تا پرسش مذکور از دیدگاه دین مبین اسلام ( در قرآن و عترت) و اندیشه های حکمت متعالیه پاسخ داده شود. به ضرورت بحث، ابتدا نظریه های طبیعی و فراطبیعی درباره معنای زندگی از دیدگاه نظریه پردازان غربی به طور اجمال بیان گردیده است و سپس ضمن ارائه‌ی تعریف و معنای زندگی و توضیح و تبیین عوامل و موانع معنا داری زندگی، به این نتیجه دست یافته ایم که معنای زندگی هر موجودی برابر با تحقق آثار مطلوب آن وجود می باشد و ایمان به خدای خالقبالحق و بی نهایت و ایمان به جاودانگی دو عامل اساسی معنای داری زندگی است؛ و اندیشه ی مرگ و نیستی، از دست دادن ها و به دست نیاوردن ها نیز از جمله موانع معنا داری زندگی می‌باشند که با تحلیل و بررسی این موانع، سعی به رفع آنها شده است.