جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این تحقیق، با جهت گیری از پرسش تحقیق که همان دیدگاه امیر مؤمنان علی(علیه السلام)درباره آزادی و مرز و قلمرو آزادی ها است تهیه و تدوین شده است.در این پژوهش، با بیان مبانی آزادی، جایگاه آن از دیدگاه امیر مؤمنان روشن شده است. در ادامه بحث با پرداختن به آزادی های گوناگون از بُعد اجتماعی، از جمله آزادی اندیشه و پرورش خودگرایانه جامعه که در صدر برنامه های حکومت امام بود، آفت های اساسی آن بیان; سپس با گذر از تمایز اندیشه و عقیده، اصول چهارگانه آزادی عقیده و چگونگی و روند برخورد حضرت با مخالفان تبیین شده است. در مبحثی دیگر، آزادی بیان (رکن مردم سالاری) به صورت مرز دو خطّ حکومتی مطرح، و شکل های گوناگون آزادی بیان بحث شده است. در این مبحث، نقد و انتقاد و امر به معروف و نهی از منکر و مشورت و تطبیق آن ها با کارکردهای مهمّ آزادی بیان مورد بررسی قرار گرفته و چنین استنباط شده که آزادی بیان از اصول و در صدر برنامه های حکومتی و تربیتی حضرت قرار گرفته و توجّه به مردم و نظر آنان به صورت اصل اساسی در حکومت حضرت، مورد توجّه بوده است. در بخشِ آزادی اقلیت ها، اهتمام به تمام حقوق اجتماعی آن ها (در جایگاه شهروند جامعه اسلامی) را در کنار شهروندان مسلمان مطرح کرده، و با عناوینی چون «معاهده» و... به حدود و مرز آزادی آن ها پرداخته ایم.در فصل آخر، آزادی های فردی بررسی، و با تبیین آزادی تن و مصونیت فردی، مهم ترین بحث موجود در این زمینه، یعنی بحث توقیف احتیاطی، پی گرفته شده است.در بخش آزادی رفت و آمد و انتخاب آزادانه مسکنِ راحت و اَمن برای خویشتن، به محدودیت رفت و آمد و انتخاب مسکن کارگزاران توجّه، و در بخش آزادی و مصونیت خانه و مسکن، با استناد به نامه ای از حضرت، ظرافت ها و حسّاسیت های ورود به حریم خصوصی مردم را به روشنی بیان کرده ایم.در بحث مربوط به مصونیت اسرار خصوصی، با استناد به روشن ترین سخنان حضرت در این زمینه، تأکید بر حفظ اسرار مردم بویژه در نامه امام به مالک اشتر بیان شد. امیر مؤمنان همچنان که در احقاق حقوق و آزادی های مردم بسیار می کوشید، در رعایت مرز و قلمرو آن نیز قاطعانه عمل می کرد. به سبب اهمّیت این قسمت در بخش های گوناگون، مرزهای آزادی مورد توجّه بوده است و به طور کلّی حدود الهی، مصالح اجتماعی و حقوق اشخاص جزو مرزهای آزادی شناخته شد.

بهبودی زندگی برای انسان اجتماعی، در تبعیت همه آحاد جامعه از قواعد اجتماعی و با تقسیم وظایف و ایفای نقش های محوله به نحو مطلوب، میسر است. تحقق این امور، در گرو حاکمیت نظم بر روابط آنان است. نظم اجتماعی، اگر بر اساس تمایل درونی افراد جامعه محقق گردد، اثربخش خواهد بود؛ و گرنه نظم اجباری در بلند مدت نتیجه نخواهد داد. همواره در جامعه انسانی تخطی از قوانین اجتماعی به علل مختلفی صورت می پذیرد. بسیاری از نظریه های علمی، علل این انحرافات و تخطی ها را به شرایط زیستی، روانی و اجتماعی ارجاع می دهند، و با نادیده گرفتن قدرت اراده و انتخاب انسان، وی را مقهور آن شرایط می دانند. در بررسی دیدگاه امام علی (ع)، با توجه به این اصل اساسی که انسان موجودی صاحب اراده و اختیار است، نقش عوامل زیستی، روانی و محیطی در حد زمینه سازی است و چنین نیست که انسان کاملاً مقهور آنها باشد. و از همین زاویه است که می توان او را مسئول دانست. همچنین باید از نقش اساسی شیطان، به عنوان موجودی حقیقی، در سوق دادن انسان به انحراف از قواعد دینی و اجتماعی یاد کرد. حقیقتی که بالمره در نظریه های رایج در تبیین علل انحرافات اجتماعی نادیده گرفته شده است.

‫طومار امپراطوری عظیم ساسانی با طوفان سهمگینی که از شبه جزیره عربستان برخاست در هم پیچیده شده بود. اوضاع آشفته دربار ایران بعد از مرگ خسرو پرویز از یک سو، سلهشوری سپاهیان عرب که ملهم به آیات جهاد و شهادت بودند از سوی دیگر، باعث گردید تا با فرو ریختن کنگره های عظیم امپراطوری ؛ تاریخی دیگر برای این سرزمین رقم زده شود این فصل از تاریخ ایران با فتح مداین توسط مسلمانان آغاز میشود و بدنبال آن سراسر ایران جزءامپراطوری عظیم اسلامی میگردد . دوران خلافت عمر و بخش عظیمی از دوران خلافت عثمان به لشگر کشی برای فتح نواحی مختلف ایران اختصاص یافته بود . ولیکن دوره خلافت امام علی (ع) در مورد حکومت و حاکم و همچنین نظرات ایشان در مورد رعیت، بویژه ایرانیان قابل وجه می باشد.نحوه برخورد با مردم و رسیدگی به وضعیت اقتصادی آنان صرف نظر از نژاد و تبا و حتی دین از جمله اموری بود که امام علی به آن در دوران حکومت اندک خود اهتمام زیاد داشت. از نظر او حکومت هیچ ارزشی نداشت مرگه اینکه در آن حقی ادا گردد و یا ظلمی از روی مظلومی برداشته شود. بر خلاف دیگران که حکومت بر مردم را فرصتی برای بهره کشی و بهره برداری خود و قبیله خود می پنداشتند. امام علی(ع) علی رغم اینکه سه جنگ داخلی اورا همواره به خود مشغول می داشت ولی هرگز برای لحظه ای هم که شده از توجه به وضع مردم بویژه تازه مسلمانان ایرانی غافل نمیشد. میتوان این امور را از نامه هایی که به والیان خود در مناطق ایرانی مینوشت به خوبی دریافت. علاوه بر این بر کار والیان نیز نظارت تمام داشت تا مبادا بر رعیت ظلم کنند . اینان از جمله خصایصی است که حکومت امام علی (ع) را برای بشر بعنوان یک حکومت آرمانی که بتوان در پناه آن به سعادت دستیافت، مبدل ساخت.

امام علی(ع) بعد از رسیدن به خلافت، مهم ترین و اصلی ترین برنامه خویش را اجرای اصلاحات برای بازگشت جامعه به سنّت و جامعه نبوی قرار داد. رسوبات باقیمانده از جاهلیّت و سنّت ها و تحوّلات بعد از رحلت رسول الله(ص)، مانعی بر سر راه امام برای تحقق اصلاحات بود. این موانع مؤلّفه های متعدّدی داشت که بخشی به جامعه قبایلی و نگرش های حاکم در جامعه و بخشی دیگر مجموعه تحوّلات دوران خلفای قبل از امام علی(ع) باز می گشت. در مقالة حاضر، این مؤلّفه ها بررسی و تحلیل میشود.

ایمان یکی از مهم‌ترین موضوعات دین و فلسفه‌ی دین است و در واقع، گوهر دین‌داری محسوب می‌گردد. واژه‌ی ایمان به وفور در قرآن و کتب مقدس به کار رفته است؛ به همین دلیل، فهم و طلب آن از نظرگاه تمام معتقدان به خدا مهم به‌نظر می‌رسد و هر کس در قلمرو خود سعی می‌کند معنای این کلمه و منظور خداوند از کاربرد آن را دریابدایمان در طول تاریخ، باعث بحث‌های دامنه‌داری،چه در میان متکلمان اسلامی و چه در میان فیلسوفان دین گردیده است، به صورتی که دسته‌ای ایمان را از سنخ اعتقاد به گزاره‌ها و دسته‌ای با نقد تلقی گزاره‌ای از ایمان، آن را به رویایی با خدا و اعتماد و دل سپردن به او تعریف می‌کنند. در مقاله‌ی حاضر، در میان اقوال و آرایی که در مورد ایمان بیان شده ما به بررسی دیدگاه ملاصدرا، فیلسوف مسلمان ایرانی و کارل یاسپرس، فیلسوف اگزیستانسیالیست آلمانی پرداخته‌ایم و برآنیم تا پس از بیان یک پیشینه‌ی کوتاه از مسأله‌ی ایمان در میان متکلمان اسلامی و نقل قول چند متفکر غربی در باب ایمان، به بیان و مقایسه‌ی مسأله‌ی ایمان از دیدگاه این دو فیلسوف بپردازیم و در نهایت، نظریات آن‌ها را باهم مقایسه نماییم. ایمان ملاصدرا ایمان برخاسته از وحی و از سنخ ایمان مذهبی است. وی دارای تلقی گزاره‌ای و دارای روی‌کردی معرفت‌گرایانه است و حقیقت ایمان را علم و تصدیق می‌داند و عمل را از ارکان ایمان نمی‌شمارد. نظر صدرا در بحث ایمان، برگرفته از نظریه‌ی اصالت وجود، تشکیک وجود و ... می‌باشد، ولی ایمان مد نظر یاسپرس ایمان فلسفی نام دارد که مبتنی بر وحی نیست و گونه‌ای تجربه‌ی فراگیرنده محسوب می‌گردد. ایمان فلسفی یاسپرس برگرفته از چند اصل اساسی فلسفه‌ی وی می‌باشد، از جمله: وجود و مراتب آن، خدا و تعالی، آزادی و اختیار انسان، تاریخی و انفسی بودن حقیقت.

در این مقاله، حدوث عالم در حکمت صدرا با مطالب نهج البلاغه مقایسه شده است. به این منظور، کتب فلسفی و تفسیری صدرا مطالعه و آرای او درباره ی حدوث عالم جمع آوری شده است. هم جنین مطالب نهج البلاغه در رابطه با حدوث عالم مورد بررسی قرار گرفته است. سپس با مقایسه آرای صدرا در مورد حدوث عالم با مطالب نهج البلاغه، این نتیجه به دست آمده که آرای بیان شده با مطالب نهج البلاغه از جهات زیادی هم خوانی دارد: در نهج البلاغه ویژگی هایی مانند زمان داشتن، مکانمند بودن، حرکت داشتن و متغیر بودن برای پدیده ی حادث مطرح شده است که می تواند مبنایی باشد برای تفسیر حدوث جهان، آن گونه که ملاصدرا به آن پرداخته است.

هدف از این رساله، بررسی میزان و محدوده آزادیهای انسان در عرصه سیاست و اجتماع از دیدگاه حضرت علی (ع) است. تحقیق حاضر با استفاده از روش کتابخانه ای انجام یافته و مباحث آن در سه بخش تنظیم شده است. بخش اول، باعنوان کلیات و تعاریف و ضمن بحث از آزادیهای سیاسی در قانون اساسی جمهوری اسلامی، مفهوم آزادی را ازدیدگاه دانشمنداتن غربی و اسلامی نظیر لاک، روسو، استوارت میل، علامه طباطبائی، شهید مطهری و دکتر شریعتی مورد بررسی قرار می دهد. د بخش دوم، پس از بیان مطالبی مختصر درباره دو مفهوم حق و تکلیف، دیدگاه امام علی(ع) درباره آزادی، هم به عنوان حق و هم به عنوان تکلیف بیان می شود. نهایتا"، بخش سوم به آزادیهای سیاسی در رفتار و گفتار امام علی(ع) می پردازد. این بخش مسائلی نظیر آزادی بیان، آزادی احزاب و جمعیت ها، مشارکت سیاسی و مسائلی از این قبیل را در سیره امام علی(ع) مورد دقت قرار می دهد. مطابق دیدگاه امام علی(ع)، خداوند انسان را آزاد آفریده استو در تمام مراحل زندگی خود آزاد است. براساس نظر امام علی(ع)، هیچ کس نباید خود را بنده و زیردست دیگران احساس کند، بلکه باید خود را آزاد بداند. به نظر امام(ع)، آزادی حقی نیست که حکام به او عطا می کنند، بلکه خود فرد باید احساس آزادی بکند. امام علی(ع)، قبل از اینکه به حاکمان بگوید به مردم آزادی بدهید، به مردم می گوید آزاد هستید چون خداوند شمار را آزاد آفریده است. حضرت علی(ع)درحکومت خود این نگرش از آزادی را در راس برنامه هایش قرار می دهد. امام حق مردم را در انتخاب و عزل حاکمان سیاسی جامعه، ازادی مردم در فعالیتهای اجتماعی، در رفتار و گفتار و درراه انتخاب زندگی سعادتمندانه به رسمیت می شناسد. در برنامه های حکومتی نیز، ترغیب مردم به تفکر، استدلال منطقی، تصمیم گیریهای آگاهانه و انتخاب آزادانه مورد توجه خاص قرار می گیرد. همچنین در مواقع مختلف با بیان های متفاوت اعلام می دارد که حاضر نیست مردم را به کاری که از آن کراهت دارند، مجبور کند. در گستره حکومت امام علی(ع)، افراد مخالف و حتی دشمنان نیز دارای آزادی بودند و تاهنگامی که اقدامی علیه امنیت و آرامش جامعه انجام نداده و به قتل افراد بی گناه مبادرت نورزیده اند، آزادی آنان بدون کوچکترین خدشه ای ذرعایت می شد.

رساله حاضر که آفرینه ای است در فضای فلسفه اسلامی، به تبیین وحدانیت دانای بی همتا در کلام امام علی و امام رضا علیهما سلام، همّت می گمارد و طی دو بخش با روش توصیفی – اسنادی و تکیه بر تحلیل محتوا به این نتیجه رهنمون می شود که آفریدگار هستی ، ذات کامل و بی منتهائی است که جمیع کمالات وجودی به نحو اعلی و اشرف، در او موجود است و هیچ نقطه ای از عالم وجود از حضورش، بی نصیب نیست. چنین وجود قهارّی ، مجالی برای حضور ما سوا نمی گذارد، لذا تنها اوست که به حقّ متصّف به وجود است و کثرات، در حقیقت، شئون و اطوار آن وجودند. چنین وجودی اگرچه یگانه است ولی این یکتائی ناشی از بی انتهائی و نامحدود بودن اوست به طوری که امکان فرض ثانی برای او محال است، از این رو یگانگیش با یکتائی باب کمیات، بسیار متفاوت است. اینجاست که از توحید واجب الوجود به توحید در وجود، منتقل می شویم و البتّه در طی این مسیر مهّم به تحققّ اهدافی چون تبیین ارتباط بساطت با وحدت، تبیین تفاوت وحدت منسوب به خداوند با مخلوقات در کلام روایات و نیز مقایسه آن با سیر تفکّر فلسفه اسلامی و بررسی براهین ارائه شده بر وحدت حقه حقیقیه در این دو فضا، نائل می شویم. ذات بحت و بسیط خداوند، عاری از هر گونه جهت و حیثیت، معرّفی خواهد شد و لحاظ صفاتی اضافه بر ذات، خلاف آن وحدانیت صرف، خواهد بود و نکته قابل ذکر، اینکه آن هویت مطلقه از هر اسم، رسم ، وصف و تعینّی ، مبراست و تمامی شناختها و توصیف عرفا و فلاسفه، به وجه و ظهور او و به عبارتی به فیض منبسط وابسته خواهد بود.

محقق در این تحقیق با تکیه بر آیات و روایات به بررسی آثار اخلاقی و تربیتی یادآوری مرگ در جهت دهی صحیح به زندگی دنیوی پرداخته است. مهم ترین موضوعات آن به این قرار است: تعریف لغوی مرگ، مخفی بودن زمان و مکان مرگ، فراگیر بودن و گریزناپذیری مرگ، چگونگی وقوع مرگ، حالات محتضر و سکرات مرگ، ره آوردهای مرگ شامل قطع اسباب و آلات دنیوی، بسته شدن باب توبه؛ آثار مثبت مرگ از جمله شتاب در کار خیر و اجتناب از افتادن در گناه؛ راه های مؤثر در مرگ اندیشی شامل تفکر در آثار گذشتگان، تفکر در ماهیت دنیای گذرا، عیادت محتضر، تشییع جنازه و رفتن به گورستان؛ علل ترس از مرگ.

«الصراط المستقيم إلى مستحقي التقديم»، نوشته علامه زين الدين على بن يونس نباطى بياضى، متوفاى 877 ق است. اين كتاب، به زبان عربى و در موضوع اثبات اصول عقايد خصوصا امامت ائمه اطهار (ع) مى‌ باشد. موضوع اصلی این کتاب، کلام و عقائد است ولی به منظور اثبات امامت و خلافت بلافصل علی بن ابیطالب (ع) بخشی از فضائل و مناقب ائمه را ذکر می‌ کند. این اثر که سبب شهرت بیاضی گردیده است درباره مسائل مهم کلامی مانند: اثبات واجب الوجود و صفات او، جبر و تفویض، وجوب بعثت، عصمت انبیا، معجزه، اثبات وصی و صفات او، اثبات امامت علی (ع)، وجوب عصمت امام، نص پیامبر (ص) بر امامت علی (ع) و اولادش، علائم ظهور امام مهدی (عج)، رد شبهات وارد شده بر شیعه امامیه بحث کرده است.