جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

گفتار اول:تبیین موضوع اتسان برای رسیدن به مقام خلیفه الهی نیازمند اتخاذ صفات آن ذات اقدس در اخلاق و سجایای خویش است تا بتواند به درجات عالیه کمال برسد در غیر اینصورت بُعد مادی او پرورش می یابد و برای خدا شریک قلمداد می نماید و این امر سبب انحطاط و دخول وی به مستمسکات عذاب دنیا و دوزخ آخرت میگردد. لذا خداوند تبارک و تعالی از باب رحمانیت خود پیامبران را جهت هدایت بشر از تاریکی جهل نفسانی بسوی روشنایی نور رحمانی و اتخاذ صفات الله جل و علاءگسیل نموده است. براساس احادیثِ اهلبیت علیهم السلام همه انسانها از نسل فرزند سوم حضرت آدم بنام حضرت شیث هستند. بنا بر آیه 11 سوره مبارکه الحاقه و روایات اهلبیت عصمنت و طهارت ، جامعه بشریِ امروزه، ازبقایای نسل کسانی است که مشمول رحمت الهی بوده اند و سوار بر سفینه نجات حضرت نوح گردیدند و به ساحل امن الهی رسیده اند تلقی میشوند. زیرا با آمدن طوفان وفوران آب از زمین و نزول غیر متعارف آن از آسمان تمام غیر معتقدان به آن رب الارباب به کام مرگ فرو رفته و هلاک گردیده اند و چون این طوفان بنا به استجابت دعای حضرت نوح به وقوع افتاده ،آنرا طوفان نوح نامیدند. شایان ذکر است بعد از هبوط حضرت نبی الله آدم (ع) و پس از طوفان نوح خداوند تبارک و تعالی از جنس همان انسان ها بر اساس مشیت خود انبیاء فراوانی جهت راهنمایی اولاد ابو البشر فرستاده است همان طوری که در زمان حضور حضرت آدم حضرت شیث و بعد از وفات حضرت نوح جانشین وی حضرت سام زمام امور را در دست گرفت و پس از او انبیاء الهی یکی پس از دیگری و در برخی ازمنه بصورت غیر موروثی برگزیده شده اند و هر کدام دارای شان و منزلت خاصی نزد خدای تبارک و تعالی بوده اند. و ما به استناد شئون و منزلت ها نسبت به تبین موضوع اقدام نماییم. گفتار دوم :آفرینش حضرت آدم براساس آیات و روایات منقول از اهلبیت عصمت و طهارت آفرینش حضرت آدم ،از طین لازب و نحوه تکثیر نسل او براساس ازدواج مرد و زن مشخص است ولی چه گونگی تزویج فرزندان آدم در بین ائمه اطهار و علماء مورد اختلاف است و تاریخ بشریت آن را گزارش نکرده است . لذا اثبات تزویج آنها بر اساس آیین محمدی صورت پذیرفته یا خیر ؟ جای تفحص است. با وجود روایات متعارض ازسایر ائمه اطهار تفحص و جستجو ی علمی در خصوص گفتار فوق کار بسیار دشواری است ولی با مقایسه احادیث با قرآن بر اساس آموزه های اهل بیت (ع)سخت ترین تحقیقات آسان می گردد. روایات معصومین نشان میدهد نسل کنونی انسانها ،از فرزند ان هابیل و قابیل نیست و بصورت غیر واقع در میان عوام الناس رایج گردیده است و همچنین پس ازبیان اهداف وسوالات تحقیق، لازم است به این سوال پاسخ دهیم ، مقامات نبی اکرم(ص) با مقامات سایر انبیاء الهی (ع) از دید گاه اهل بیت (ع) قابل تطبیق و مقایسه میباشد یا خیر ؟ در پاسخ پرسش فوق باید بگوییم تمام اشیاء موجود در تاریکی ها بر اثر تابش نور قابل روئیت و هویدا میگردند. بنا بر این هر چیزی را که در معرض روشنایی نور قرار میدهیم قابل روئیت و هویت آن آشکارا می گرددو نسبت به مقایسه و تطبیق آنها اقدام کنیم .همان طوری که قرآن میفرماید: «...ام هل تستوی الظلمات و النور ...» و یا در جای دیگر می فرماید: «او من کان میتا فاحیینه و جعلنا له نور یمشی به فی الناس کمن مثله فی الظلمات لیس بخارج منها کذالک زین للکافرین ما کانوا یعملون» در مقایسه دو آیه فوق میتوانیم بخوبی خود را در روشنایی نور قرار دهیم و از ظلمات جهل خارج شویم و تمام تاریکی های انبیاءرا در معرض روشنایی نور صفات برجسته و نورانی حضرت ختمی مرتبت (ص)قرار دهیم و آنها را با هم تطبیق کنیم. گفتار سوم :خلقت حضرت محمد(ص) بر اساس گفته خلقنی الله من صفوه نوره خلقت حضرت نبی اکرم (ص) از نور آن ذات اقدس است و بقیه اشیاء از آب و خاک ولی در اقسام متنوع آن خلق شده اند .لذا در این تطبیق بسیاری از تاریکی ها به وسیله گفتار آن نبی مرسل که از منشاء نور نشئات یافته است روشن و برای جویندگان حقیقت آشکارا خواهد شد. ما در نوشتار خود به این پرسش پاسخ می دهیم که علت برتری و رجحان مقامات حضرت نبی اکرم(ص) نسبت به مقامات سایر انبیاء الهی از دیدگاه اهلبیت علیهم السلام چیست؟ بخوبی روشن است اطاعت بی تامل و بیدرنگ و عدم غفلت از دستورات خدا ی تبارک و تعالی عوامل اصلی برتر و رجحان حضرت نبی اکرم است زیرا این سه عامل سبب تقرب مخلوق به خالق است و باید دانست گزینش الهی و تعیین نبوت انبیاء الهی بر اساس مشیت آن ذات اقدس است و اراده مخلوق در آن دخالتی ندارد و قرآن بخوبی و اظهر من الشمس بیان فرموده . « الله اعلم حیث یجعل رسالته» اما ائمه کفر بر اساس اراده انسانها و تایید ابلیس است همان طوری که قرآن می فرماید : «....قاتلوا ائمه الکفر انهم لا ایمان لهم لعلهم ینتهون » ملحوظ سه مساله عدم بندگی خدا و تبعیت از شیطان و عهد شکستن بوده است. زندگانی پیامبر انی مانند نبی الله آدم و نبی الله یونس و نبی الله یوسف و... نشان خواهد دادکه روح نبوت چکونه در افراد نهادینه و یا از آنها سلب می گردد.

دوران حضور حضرت محمد (ص) در مکه در تعامل با گروه‌های مختلف مشرک، اهل کتاب و مسلمان شکل می‌گیرد. از این میان ارتباط با اهل کتاب یهود، نصاری، صابئین و حنفا بیش از همه با چالش و گفتگو همراه است. این ارتباط تا حدود زیادی به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در آیات مکی قرآن کریم منعکس شده است. در برابر این صراحت آیات، مفسران رویکرد متفاوتی از تأیید حضور اهل کتاب تا انکار یا سکوت در برابر آن اتخاذ کرده‌اند. شناخت موضع قرآن در برابر اهل کتاب و ادیان پیش از اسلام و تضاد و تزاحم بین آنها و همچنین فهم شیوه ارتباط مدنظر اسلام با این ادیان ضرورت بررسی فضای تعاملات با آنها را مطرح می‌کند. اما منابع تاریخی در برابر ترسیم این فضا و تبیین جزئیات این تعامل دارای اشکال زیادی هستند. از جمله اینکه بسیاری از زوایای این ارتباط در منابع تاریخی مفقود، متناقض و در بسیاری از موارد به کلیات بسنده شده است. همچنین گزارش‌های تاریخی محدود، مقطعی و فاقد پیوستگی زمانی و مکانی است. به عنوان مثال این گزارش‌ها به لحاظ محتوایی از حوزه فعالیت‌های تجاری اهل کتاب در مکه یا حضور بردگان نصرانی در آن سرزمین فراتر نمی‌رود و تنها مقاطعی از زمان مانند موسم سالیانه حج و حضور غیردائمی اهل کتاب در مکه را در بر می‌گیرد. حال آنکه برخلاف گزارش‌های تاریخی، اشارات قرآن حاکی از روایت‌هایی از نوع تعامل پیامبر (ص) با اهل کتاب ساکن یا غیر ساکن مکه است که دارای پیوستگی زمانی در سیزده سال نخست بعثت است. از آنجایی که هدف قرآن بیان جزئیات وقایع تاریخی نیست، روشی نیاز است که با تکیه بر آن بتوان گزارش‌های تاریخی را از اشارات قرآنی استنباط و آنها را با گزارش‌های تاریخی موجود فهم کرد. روشی که کنش‌ها و واکنش‌های متقابل اهل کتاب را نسبت به آیات و فضای نزول رصد کرده و هر دو سوی این رابطه را بازسازی نموده و به تصویر بکشد. روش «بازسازی تاریخی متن محور» که در این رساله معرفی می‌شود، در پی تصویرسازی با کمک شکل‌دادن رابطه‌ای دوطرفه بین تاریخ و قرآن است. در این روش با تکیه بر قرآن به عنوان یک متن، اشارات ضمنی و قرائن متعددی همچون سیاق سوره، بسامد و تکامد واژگان، دخیل بودن الفاظ، بینامتنیت قرآن و متون مقدس، اسباب نزول، گزارش‌های تاریخی و دیدگاه مفسران بررسی می‌شود و با کمک آنها فضای نزول هر سوره و کیفیت تعامل با اهل کتاب در هر دوره و سرزمینی بازسازی می‌شود. شاخصه‌های اصلی این روش تکیه بر تاریخ‌گذاری آیات، ریشه‌شناسی واژگان و بینامتنیت آیات با متون مقدس اهل کتاب است. یافته‌های این پژوهش، علاوه بر اثبات حضور اهل کتاب در دوران مکی، تعامل با این گروه‌ها را نیز در طول این دوران به تصویر می‌کشد. تعاملاتی که در برخی از سال‌ها مانند ایام حصر در شعب ابی‌طالب کم‌رنگ‌تر می‌شود و در اوقاتی همچون موسم حج فزونی می‌یابد. این تعاملات نه‌تنها با اهل کتاب ساکن مکه بلکه با اهل کتاب سرزمین‌های دیگر همچون سبأ، روم، حبشه، طائف و یثرب نیز شکل می‌گیرد و در مجموع رویکرد آیات به اهل کتاب مکی و غیرمکی در چهار دسته تعریف می‌شود؛ رویکرد تأییدی، رویکرد توبیخی، رویکرد فاقد جهت‌گیری و رویکرد ترکیبی. هرچند تقریباً در تمام دوران مکی می‌توان تعامل با اهل کتاب را پیگیری کرد، اما حجم این تعاملات در سال‌های پایانی در مقایسه با سال‌های نخست بعثت، بیشتر و رو به فزونی است. مهم‌ترین محورهای تعامل با اهل کتاب در حوزه توحید مانند تأکید بر وحدانیت خدا، حوزه نبوت مانند اثبات رسالت پیامبر (ص) و حوزه معاد است. همچنین در حوزه اخلاقیات و احکام نیز تعاملات مثبت و منفی با صاحبان این ادیان رخ می‌دهد. از دستاوردهای این رساله پیشنهاد مخاطبان جدید و متفاوتی است که در دسته‌بندی‌های مرسوم مفسران جایگاهی ندارند. مخاطبان خاصی از فرقه‌های متعدد اهل کتاب همچون سوفریم، آریوسی، مونوفیزیتی و نسطوری که از سرزمین‌های مختلف شمال و جنوب شبه‌جزیره خطاب سور مکی واقع شده‌اند و تطبیق اشارات آیات با منابع فرقه‌شناسی آن را تأیید می‌کند. در راستای شناخت مخاطبان خاص هر سوره، سوری نیز شناسایی می‌شوند که به دلیل تنوع مخاطبان، اشاره به آداب ‌و رسوم اعراب و قبائل و بسامد واژگان دخیل، مطرح‌کننده فرضیه نزول در ایام حج هستند.

پژوهش حاضر به بررسی فرآیند شکل‌گیری حکومت پیامبر اسلام (ص) با تمرکز بر سیر نزول آیات قرآن و تحلیل تحولات و تفاوت‌های موجود میان دوره‌های مکی و مدنی می‌پردازد. هدف اصلی این تحقیق درک دقیق و همه‌جانبه روند توسعه نهاد حکومتی در مسیر نازل شدن آیات قرآنی است، به‌طوری که نشان دهد چگونه مبانی، اصول، ساختارها و قوانین حکومتی در مرحله به مرحله و در زمینه‌های اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی شکل گرفته است. ساختار این پژوهش، توصیفی‌ـ تحلیلی است و از روش تحلیل محتوا بهره می‌برد؛ به‌طوری‌که آیات مرتبط با تشکیل حکومت در قرآن، در دو دوره مکی و مدنی، به دقت استخراج و گروه‌بندی شده و سپس بر اساس شاخص‌های مختلف، تحلیل و تبیین شده است. در دوره مکی، تمرکز اصلی بر اصلاح اعتقادی، تربیت باورهای بنیادین و تقویت ارتباط فردی با خدا و باورهای توحیدی است. در این مرحله، آیات اولیه مکی، به تشکیل بنیان‌های نظری و شناختی مربوط به توحید، نفی شرک، معاد، نبوت، و رسالت می‌پردازند و زمینه‌ساز برای شکل‌گیری یک هویت جدید در جامعه بنیان‌گذاری شده‌اند. این آیات، باورهای فردی را تقویت کرده و در کنار آن، پایه‌های اخلاقی و رفتاری فردی را نهادینه می‌نمایند. در این راستا، آیات میانی مکی بر اصلاح اخلاق فردی و تربیت نفس تأکید دارند که در نهایت، فرد را آماده می‌سازند برای گام‌های بعدی در مسیر تشکیل جامعه نوین اسلامی. در نهایت، آیات متأخر مکی، زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی لازم برای ورود به حوزه حکومتی و مدیریت جامعه را فراهم می‌سازند، و مفاهیم مربوط به هدایت جامعه، کنترل اوضاع فرهنگی و اجتماعی، و مخالفت با طاغوت‌ها و استکبار را مطرح می‌کنند. در دوره مدنی، روند شکل‌گیری نهادهای حکومتی، بر پایه بنیان‌گذاری ساختارهای اجتماعی و سیاسی استوار است. آیات این دوره نقش مهمی در وحدت‌بخشی، ایجاد قوانین و مقررات، تثبیت رهبری و ولایت پیامبر (ص) و حمایت از جامعه در مقابل چالش‌های داخلی و خارجی دارند. این آیات، به تنظیم روابط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی می‌پردازند و چارچوب‌های مدیریتی را مشخص می‌سازند. از جمله، قانون‌گرایی و تعیین وظایف و اختیارات حاکمان، قاطعیت در اجرای قوانین، و شایسته‌سالاری به عنوان شاخص‌های اصلی، در این دوره شکل می‌گیرند. همچنین، آیات مربوط به رابطه‌گرایی، از جمله مفاهیمی مانند خدمت‌گزاری، بصیرت‌بخشی، اعتمادسازی، مشارکت، وحدت‌بخشی و امیدبخشی، نقش اساسی در تقویت روحیه‌های مردم و ایجاد جامعه‌ای همبسته و فعال دارند. این آیات، زمینه‌ساز تشکیل نهادهای مدیریتی و اجرایی، و تثبیت ولایت رسول‌الله (ص) در جامعه می‌شوند و نقش مهمی در مقابله با مخالفان داخلی، نظیر یهود و منافقان، ایفا می‌کنند، که به تثبیت و استحکام پایه‌های حکومت منجر می‌شود. تحلیل تطبیقی کل این دو دوره، نشان می‌دهد که نزول آیات قرآن، روندی تدریجی و مرحله‌به‌مرحله در راستای تثبیت و نهادینه‌سازی ساختارهای حکومتی اسلام است. اصول اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی، در قالب مفاهیم قرآنی، در هر مرحله بر اساس نیازهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی آن زمان، توسعه یافته و تعمیق یافته است. این روند، نه تنها نشان‌دهنده حکمت و پویایی قرآن در تبیین مفاهیم بنیادی حکومت است، بلکه راهنمایی ارزشمند برای مدیران و رهبران در نظام‌های اسلامی است که باید اصول حکومتی را بر مبنای ارزش‌ها، باورها و راهبردهای قرآنی بنا کنند. در مجموع، این مطالعه اثبات می‌کند که سیر نزول آیات، نقش مؤثری در شکل‌گیری، استحکام و استمرار نهاد حکومتی پیامبر اسلام داشته است و نشان می‌دهد که چگونه اصول مربوط به عدالت، قانون، شایسته‌سالاری، مشارکت، خدمت، و رهبری، در قالب آیات قرآن، تدریجی تثبیت شده و امور جامعه اسلامی را هدایت و مدیریت کرده‌اند. این پژوهش، با تأکید بر نقش قرآن در تنظیم و تثبیت نظام حکومتی، اهمیت آن را در تاریخ سیاسی و اجتماعی اسلام نشان می‌دهد و بر نقش راهبردی آن در تبیین اصول حکومتی، نقش رهبری و مدیریت، تأکید می‌ورزد. همچنین، یافته‌های این مطالعه، به تبیین چرایی و چگونگی تشکل نهادهای حکومتی اسلام در قبل و بعد از هجرت، و در مقابله با چالش‌های داخلی و خارجی، کمک می‌کند و راهنمای عملی برای رهبران امور در جهت حفظ، تقویت و توسعه اصول و مبانی حکومتی بر پایه ارزش‌های اسلامی است. در نتیجه، نقش اساسی قرآن در تربیت، استقرار و تثبیت ساختارهای حکومتی پیامبر در تاریخ اسلام، نقش برتر و اساسی است و این یافته‌ها، اهمیت قرآن را در توسعه مدل‌های حکومتی در نظام اسلامی یادآور می‌شود.

این پایان‌نامه به بررسی تطبیقی ابعاد رسالت حضرت موسی (ع) و حضرت محمد (ص) می‌پردازد و تلاش دارد نقاط اشتراک و تمایز مأموریت این دو پیامبر الهی را در بستر تاریخی و اجتماعی زمان خود تحلیل کند. نکته بنیادین این پژوهش آن است که بر اساس آیه «إِنَّ الدِّینَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» (آل‌عمران: 19)، دین نزد خدا همواره اسلام بوده است و تفاوت در شرایع و امت‌ها به معنای تکثر ادیان نیست، بلکه همچون دانه‌های یک تسبیح به محور توحید و نبوت ختم می‌شود و در نهایت به پیامبر خاتم حضرت محمد (ص) می‌رسد. رسالت حضرت موسی (ع) در نجات بنی‌اسرائیل از ظلم فرعون، برپایی شریعت الهی و رهبری اجتماعی و سیاسی قوم خود جلوه‌گر شد. در مقابل، حضرت محمد (ص) به عنوان ختم‌کننده سلسله پیامبران، با ارائه دین اسلام به عنوان نظامی جامع و فراگیر، تمدنی بر پایه عدالت، اخلاق و توحید بنا نهادند. این پژوهش با روش تحلیلی-مقایسه‌ای و بهره‌گیری از منابع تاریخی، تفسیری و کلامی، به تحلیل نحوه مواجهه این دو پیامبر با چالش‌های دوران خود پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های زمانی و محیطی، هر دو پیامبر رسالت الهی خویش را به شکلی کامل ایفا کردند و آموزه‌های آنان همچنان واجد ظرفیت‌های الهام‌بخش برای جوامع انسانی‌اند. در نهایت، پژوهش بر این نکته تأکید دارد که فهم صحیح و عمیق از رسالت پیامبران می‌تواند گامی مؤثر در جهت همگرایی پیروان ادیان و تحقق همزیستی مسالمت‌آمیز باشد.

یکی از مهمترین نظریه‌های مستشرقان تجدیدنظرطلب‌ شکل‌گیری تدریجی اسلام از یک دین توحیدی ابتدایی است که در دوره امویان در قالب اسلام پدیدار می‌شود. نوو و کورن در کتاب چهارراه‌هایی به اسلام: مبادی مذهب تازیان و حکومت ایشان به تبیین این نظریه بر اساس شواهد باستان‌شناختی و متون سریانی صدر اسلام پرداخته‌اند. یکی از محورهای اصلی این نظریه ایجاد شخصیت پیامبر (ص) در دوره عبدالملک‌بن مروان است و از این رو دین عرب‌ها را در این دوره «آیین محمدی» نام نهاده‌اند. نوشتار پیشِ رو به روش تحلیل تاریخی-انتقادی به ارزیابی این دیدگاه بر اساس متون سریانی صدر اسلام می‌پردازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد نظریه نوو و کورن درباره پیدایش شخصیت پیامبر اسلام (ص) مبتنی بر روش علمی در بهره-گیری از متون سریانی مرتبط با دوره نخستین شکل‌گیری اسلام نیست، و تبیین نادرستی از این متون ارائه می‌دهد. در میان متون سریانی کهن، ‌گزارش سال 637، رویدادنامه سال 640، رویدادنامه خوزستان، رویدادنامه مارونی و کتاب نکات اصلی به حضرت محمد (ص) اشاره کرده‌اند، که سه متن نخست به طور قطعی پیش از دوره حکومت عبدالملک بن مروان نگاشته شده‌اند. متن چهارم نیز به احتمال زیاد متعلق به این دوره است. تاریخ نگارش متن پنجم تنها دو سال پس از آغاز حکومت عبدالملک است و حتی اگر دیدگاه نوو و کورن مبنی بر ایجاد شخصیت پیامبر (ص) را توسط عبدالملک را بپذیریم، بسیار بعید است که وی در این فاصله کوتاه از آغاز حکومتش توانسته باشد آن‌قدر سریع این کار را انجام دهد که در متون سریانی نیز انعکاس یابد.

زندگانی حضرت محمد (ص) همواره مورد توجه اسلام‌پژوهان غربی بوده است؛ اما نه تنها به عنوان رسول‌الله (ص) بلکه به عنوان مؤسس دینی که جهان‌شمولی اعتقادی مسیحیان را تحت‌الشعاع قرار داده است و اقدامات سیاسی جانشینان ایشان در گسترش قلمرو ارضی مسلمانان تحت عنوان «فتوحات» به سرزمین‌های مسیحی نشین صورت گرفته است. یکی از مستشرقانی که آراء وی تاکنون مورد توجه قرار نگرفته، بتی کلن (2006) است. کتاب وی به نام «محمد؛ پیام‌آور خدا» که در حوزه تاریخ و ادیان شرقی به رشته تحریر درآمده است، در نوع خود قابل‌توجه است. این مقاله درصدد معرفی آراء و نظرات بتی کلن در خصوص سیره رسول‌الله (ص) با تکیه بر پدیده وحی و مواجهه با اهل کتاب و تبیین و نقد تاریخی آن است که با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و با رویکرد «توصیفی-تحلیلی» به آن پرداخته خواهد شد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که گزارش‌های بتی کلن از حیات رسول لله در دوره مکی و مدنی ایشان در مقایسه با مستشرقان قرن بیستم در طیف سیره پژوهی با هدف بیان ساده و روان و بدون پیچیدگی و ملاحظات خاص مذهبی از زندگانی پیامبر (ص) بوده است. هرچند که نحوه استفاده از منابع و بررسی دگرگونی‌های حائز اهمیت عصر نبوی قابلیت نقد جدی دارد.

هدف این پژوهش شناخت هرچه بهتر و دقیق‌تر رسول خدا صلی الله علیه و آله می‌باشد و این شناخت می‌تواند در عرصه فرامذهبی و دینی مورد استفاده قرار گیرد چرا که زوایای زندگی فردی و سیاسی اجتماعی و خانوادگی رسول خدا صلی الله علیه و آله به نحو احسن به تصویر کشیده نشده است. بدون تردید مهمترین شخصیت در اسلام و در بین مسلمانان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم است. ایشان نه فقط در بین مسلمانان بلکه در تاریخ کم مانند است. شناخت شخصیت بزرگوار آن حضرت از دو طریق قرآن و سنت میسر است. در این میان منابع حدیثی فریقین جایگاهی بی بدیل دارد. با یک مراجعه اجمالی به روایات اهل تسنن و شیعه مشاهده می‌شود که تفاوت‌هایی پیرامون ترسیم شخصیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم میان آنان وجود دارد. در این مطالعه بر آن هستیم شخصیت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله را در آینه منابع حدیثی فریقین مطالعه و توصیف کنیم. آن گاه پس از مقایسه دو تصویر در مقام تبیین و تحلیل آن برآییم و علل این اختلاف فاحش در ترسیم چهره مهمترین شخصیت تاریخ اسلام را واکاویم، با توجه به اینکه محورهای طرح معرفی شده بسیار گسترده است، تحقیق پیش رو صرفا محور و ابعاد اخلاقی و رفتاری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را مورد ارزیابی قرار خواهد داد و سیمای اخلاقی و رفتاری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را در هر یک از ابعاد فردی، خانوادگی و اجتماعی مورد بررسی قرار خواهد داد. معیار ما در مطالعه متون حدیثی شیعه کتب اربعه؛ (اصول کافی، الاستبصار، من لایحضره الفقیه، تهذیب الاحکام ) و آثار شیخ صدوق ره؛ و در مطالعه متون حدیثی اهل تسنن؛ صحیح مسلم، صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سن ابی داود، سنن ترمذی، موطأ مالک، سنن نسائی خواهد بود.

آخرین فرستاده ی خداوند متعال حضرت محمد (ص)، فردی یگانه با ویژگی های منحصر به فرد می باشد که در قران از زبان خداوند مطرح شده است. پرسش اساسی پژوهش این است که این ویژگی‌ها کدام است؟ این ویژگی ها در چه آیاتی آمده؟ و چه نقشی در اصطفای ایشان داشته است ؟ سعی ما در پژوهش حاضر ، برشماری ویژگی های حضرت قبل از رسالت است.ویژگیهایی که از قرآن می توان آن ها را استخراج کرد. از جمله این ویژگی ها: داشتن تباری پاک و موحد، فقیر بودن، امی بودن ، بشربودن، ،مهربان بودن ، یتیم بودن و دغدغه مندی برای جامعه ای که در ان زندگی می کرده است. در این پژوهش ، ابتدا ویژگی هایی را استخراج کرده ایم که در آیات مکی به آن ها اشاره شده است. سپس به بررسی ویژگی ها در آیات مدنی پرداخته ایم. این ویژگی‌ها نشان می‌دهد ؛ پیامبر اکرم (ص) پیش از اصطفا بر رسالت، صفات ذاتی و اکتسابی داشته است که او را شایسته چنین رسالتی کرده است. صفات ذاتی رهیافتی برای تقویت صفات اکتسابی است.پس می توان گفت: انتخاب ایشان از سوی خداوند، نتیجه شایستگی‌های فردی اعم از ذاتی ، وراثتی و اکتسابی بوده است. .شیوه تحقیق در این پژوهش توصیفی،تحلیلی و با ابزار کتابخانه ای است.