جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب تحفه اثنی عشریه، نوشته شاه عبدالعزیز دهلوی (متوفی 1239 هـ.ق)، از جمله آثار مهم و جنجال‌برانگیز در حوزه تقابل‌های کلامی میان شیعه و سنی است. این کتاب با رویکردی انتقادی به بررسی و نقد عقاید شیعه امامیه پرداخته، هرچند در هنگام بررسی تنها به شیعه امامیه اکتفا نکرده و سایر فرق شیعی نیز مورد نقد و بررسی قرار داده است و در این میان، موضوع صحابه به عنوان یکی از محورهای اصلی مورد توجه قرار گرفته است. اگرچه اهل بیت (خمسه مطهره) علیهم السلام نیز علی القاعده و براساس تعریف صحابه جزء صحابه محسوب می شوند. اما در اینجا مراد از صحابه، یاران پیامبر اکرم صلی الله علیه واله، غیر از اهل بیت علیه السلام، می باشد.مطالب پیرامون صحابه در کتاب دهلوی را به سه بخش می توان تقسیم نمود:1. مطالب ناظر به اهل بیت علیه السلام؛ اعم از فضائل، مطالب غلوآمیز درباره آنها از دیدگاه دهلوی، مباحث امامت و خلافت و افضلیت آنان. 2.عدالت و فضائل صحابه 3.مطاعن صحابه این تحقیق فقط به بخش دوم یعنی فضائل و عدالت صحابه می‌پردازد و موضوع اهل بیت علیهم السلام و مطاعن صحابه از دستور کار خارج است.شاه عبدالعزیز در این اثر، با استناد به منابع اهل سنت و شیعه، به تبیین جایگاه و فضائل صحابه پیامبر اکرم صلی الله علیه واله، پرداخته و در عین حال، دیدگاه‌های شیعه را در این زمینه مورد نقد قرار داده است. وی در بخش عدالت و فضائل صحابه به چند محور پرداخته است:1- آیات قرآن در مورد عدالت صحابه 2-رابطه صحابه با اهل بیت علیهم السلام 3-آنچه از فضائل صحابه در منقولات امامیه یافت می شود؛ و شاه عبدالعزیز خواسته است به واسطه این سه محور، دیدگاه شیعه را در این زمینه طرح و نقد نماید.در این تحقیق آیات قرآن را می آوریم و دلالت آنها را بر فضیلت و عدالت صحابه مورد سنجش قرار می دهیم و به این مساله پاسخ می دهیم که آیا این آیات بر عدالت و فضیلت جمیع صحابه دلالت ارد یا خیر؟ سپس به بررسی رابطه آنها با اهل بیت علیه السلام، می پردازیم و ینکه آیا رابطه صحابه با اهل بیت علیه السلام، رابطه قابل دفاعی بوده است یا خیر؟ و در آخر به بررسی منقولات شیعه درباره صحابه و فضائل آنان می پردازیم و اینکه اولاً از باب صدور و اعتبار سنجی، اعتبار آنها را مورد سنجش قرار می‌دهیم و ثانیاً: روایات از حیث جهت صدور و نیز فقه الحدیث مورد بررسی قرار می گیرد.

این تحقیق متواضعانه که با عنوان روش های تربیتی در گفتار انبیا اولوالعزم نام گرفت، بر اساس بینش قرآنی «حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم الگو است». آنها به جستجوی روش های تربیتی که در قرآن کریم - و در روایات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در خصوص روش های مرتبط با آن به ویژه - اشاره شده است، بودند. انبیا صلی الله علیه و آله و سلم با توجه به تنوع روش های تربیتی و حوزه های وسیع آنها، چاره ای جز انتخاب روش هایی نداشتیم که بر نحوه تأثیرگذاری بر طرف مقابل متمرکز شود. جهان اسلام با فرقه های گوناگون و حتی هرکس که به یکی از ادیان آسمانی تعلق دارد، به این گونه روش های تربیتی که راه رسیدن به حقیقت و هر آنچه را که مربوط به آن است، بسیار آسان کند، بسیار نیازمند است. این پژوهش عمدتاً با هدف تبیین و تبیین بهترین روش‌هایی است که باید در زمینه ابلاغ دین و برخورد با دیگران در راه پاسخگویی به سؤال اساسی خود که روش‌های تربیتی در سخنان انبیا است، مورد استفاده قرار گیرد. حضرت حق تعالی بر اساس بینش قرآنی علاوه بر پاسخ به سؤالات منشعب از این سؤال. این تحقیق شامل چهار فصل است که فصل اول به تبیین مهمترین اصطلاحات موجود در تحقیق می‌پردازد و فصل دوم به بررسی روش‌های تربیتی چهار پیامبر اول اعظم حضرت نوح، ابراهیم، موسی و عیسی می‌پردازد. با تمرکز بر روش های شناختی، رفتاری و عاطفی آنان، این روند آیه به آیه در کلام این پیامبران در قرآن کریم دنبال می شود. مانند فصل دوم، فصل سوم نیز به همان شیوه های تربیتی پرداخته است، اما این بار در آنچه مربوط به فرزندان اسلام، محمد صلی الله علیه و آله و سلم است. با افزودن روایاتی که در مورد ایشان وجود داشت، سپس فصل چهارم و پایانی به تأثیر روش‌هایی که در دو فصل قبل استخراج شد، پرداخت و آن‌ها را به آثار فردی و اجتماعی تقسیم کرد و بدین ترتیب تحقیق به پایان رسید.

توجه به سیاق و روابط همنشینی در کنار تحلیل معنایی واژگان یک متن، نقش بسزایی در کشف معانی آن متن و راهیابی به مقصود اصلی گوینده دارد. ازاین‌رو تحلیل معنایی واژۀ ترس در آیاتی که به‌ظاهر با عصمت پیامبران متناقض است و نیز سیاق­شناسی این آیات و احاطه و اشراف به علم کلام، راهنمایی برای کشف مراد خداوند و مطابقت دادن مفهوم آیه با مقولۀ عصمت می­باشد. همچنین ترجمۀ این آیات از زبان مبدأ نیازمند نگاه­داشت ساختارهای دستوری و بلاغی و انعکاس مبانی کلامی صحیح در زبان مقصد بوده تا شائبۀ عدم عصمت پیامبران را در ذهن خواننده ایجاد نکند. پژوهش حاضر با بهره­گیری از روش تحلیل انتقادی و انتخاب تعدادی از روش­های ترجمۀ تحت‌اللفظی، امین، معنایی، تفسیری و آزاد به واکاوی تفسیری و نقد ترجمۀ آیۀ 37 سورۀ احزاب، که حکایتگر ترس پیامبراکرم6 و تلقی عدم عصمت آن جناب است، پرداخته و به این نتیجه رسیده است که فهم حقیقت ترس پیامبر6 از مردم در گرو کشف وجه و جهتی است که ترس از آن صورت پذیرفته است. با سیاق­شناسی و بررسی ادلۀ کلامی و تفسیری، تنها وجه صحیح ترس پیامبر6، ترس از اثر نامطلوب در ایمان مردم برای ریشه­کن کردن حکم جاهلی تحریم ازدواج با همسر پسرخوانده است.

مسئله معراج، از معجزات حضرت محمد(ص) و از جمله حقایق مهم عصر نزول است که در قرآن کریم به آن به پرداخته شده است. بررسی و تحلیل سه ادعای انکارگرایانه مستشرقان(ساختگی انگاری ، اسطوره پنداری و اقتباس) درباره معراج پیامبر مسئله جدیدی است که موضوع این پژوهش است. دراین مقاله با هدف دفاع از حریم وحیانی قرآن و با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با استناد به منابع علمی، تلاش شده است، به این پرسش اساسی دهد که رویکرد های انکاری مستشرقان درباره معراج به چه صورت بوده است و دارای چه نقد هایی است ؟ نتایج حاصل ،نشان می دهد که معراج یک واقعیت مسلم تاریخی بوده و نظریات مستشرقانی مانند: گوستاولوبون ، کارا دو و، عبد الفادی و مایکل سلز درباره آن بر پایه شواهد مستدل و منطقی بنا نشده و با شواهد قرآنی و روایی و تاریخی در تضاد است و انکار آن ناشی از سطحی نگری ، عدم اطلاع دقیق از منابع تفسیری و کلامی و یا انگیزه‌های غیرعلمی و معاندانه بوده است.

خلقت نوری پیامبر(ص) پیش ازهمه مخلوقات از معارف ثابت شده‌ای است که در روایات متعددی در کتاب های حدیثی معتبر نقل شده است. از طرفی خداوند می فرماید:« وَ وَجَدَکَ ضَالًّا فَهَدى ‏(ضحی،7)، که با توجه به تقابل «ضال» و «هدی» و معنای ظاهری ضلالت یعنی گمراهی، که تاریکیست با نور بودن آن حضرت شبهه ناسازگاری پیش می‌آید. مقاله پیش رو با روش توصیفی و تحلیلی به منظور رفع این شبهه، ابتدا به نقل این روایات از کتب معتبر روایی پرداخته، سپس واژه «ضال» و «هدی» را از دیدگاه اهل لغت تبیین و ثابت نموده است که با توجه به رویکردهای صحیح تفسیری کاربرد واژه «ضال» دراین آیه با نور بودن آن حضرت در روایات خلقت نوری تنافی ندارد، چرا که در تفسیر روایی «ضال»به معنای گم گشته، و ناشناخته آمده، افزون بر آن با توجه به رویکرد قرآنی و کلامی، هدایت و ضلالت مراتبی دارد و هر مرتبه ای از هدایت نسبت به مراتب بالاتر آن می-تواند ضلالت محسوب شود، از این رو ضلالت در این آیه با روایات خلقت نوری که مرتبه پایینی از هدایت الهی نسبت به آن حضرت را مطرح کرده هیچ گونه تنافی ندارد.

این پایان‌نامه به بررسی «مقامات معنوی پیامبر اکرم (ص) در قرآن و کارکردهای کلامی آن» می‌پردازد و تلاش دارد تأثیرات عمیق این مقامات را بر اصول اعتقادی و کلامی اسلام تحلیل کند. مسئله اصلی این پژوهش تبیین و تحلیل کارکردهای کلامی مقامات معنوی پیامبر اسلام (ص) در آیات قرآنی است. پژوهش به سه بخش کلیات و مفاهیم، مقامات معنوی و کارکردهای کلامی تقسیم شده و در آن نُه مقام اصلی نبی اکرم (ص) شامل نبوت، رسالت، ولایت، عبودیت، علم لدنی، دریافت وحی، عصمت، خاتمیت و شفاعت بررسی می‌شود. نتایج این پایان‌نامه نشان می‌دهد که مقامات معنوی نبی اکرم (ص)، علاوه بر نقشی که در شکل‌گیری باورهای اسلامی ایفا می‌کنند، تأثیرات عمیقی بر تقویت اصول کلامی اسلام دارند. این مقامات به‌عنوان معیارهای اساسی در تبیین و ترویج آموزه‌های دینی به‌شمار می‌آیند و در راستای هدایت امت اسلامی و استحکام جایگاه پیامبر اسلام (ص) در جامعه دینی عمل می‌کنند. این تحقیق به‌ویژه نشان می‌دهد که پذیرفتن مقامات معنوی رسول اکرم (ص)، مانند نبوت، رسالت، عصمت، ولایت، علم لدنی، و سایر مقامات خاص ایشان، موجب می‌شود تا مسلمانان بدون تردید به قول، فعل و تقریر پیامبر اکرم (ص) اعتماد کنند. این امر باعث می‌شود که سخنان و رفتارهای ایشان به‌عنوان حجت قوی و فصل‌الخطاب در مسایل دینی و اجتماعی شناخته شود. یکی از کارکردهای مهم این مقامات، اعتبار بخشیدن به نقش پیامبر اسلام (ص) به‌عنوان مرجع پاسخگویی به تمامی شبهات و سوالات دینی است. نبی اکرم (ص) به‌عنوان مفسر برتر دین و وحی الهی شناخته می‌شود که توانسته است دقیق‌ترین و صحیح‌ترین تفسیرها و فهم‌ها را از دین اسلام ارائه دهد. این ویژگی باعث می‌شود که مسلمانان در مواجهه با مشکلات دینی یا فلسفی، به راهنمایی‌های ایشان اعتماد کنند و در نتیجه مسیر هدایت فردی و اجتماعی آن‌ها روشن‌تر و هموارتر گردد. پذیرش این مقامات معنوی همچنین به تقویت ایمان مسلمانان و اطمینان قلبی به آموزه‌های دینی منجر می‌شود. زیرا هنگامی که مسلمانان به مقام رفیع پیامبر اکرم (ص) و ویژگی‌های خاص ایشان همچون عصمت و علم لدنی پی می‌برند، احساس می‌کنند که آموزه‌های رسول اکرم (ص) نه‌تنها از طرف خداوند متعال آمده که از هرگونه اشتباه و انحراف نیز مصون است. این افزایش اطمینان سبب می‌شود که مسلمانان در مسیر رشد معنوی و شکوفایی ایمان خود حرکت کنند و در برابر چالش‌های زندگی دینی مقاومت بیشتری از خود نشان دهند.

در کتب روایی احادیثی پیرامون حالات وحی بر پیامبر(ص) مشاهده می‌شود. طبق این گزارش‌ها به نظر می‌رسد که هنگام نزول وحی فشار شدیدی بر پیامبر(ص)، صحابه و یا بر شتر ایشان وارد می‌شده‌است. بازتاب این روایات در کتب علوم قرآنی و بررسی و تحلیل پیرامون آن حاکی از نگاه مقبولانه‌ی عالمان به اینگونه روایات می‌باشد. در دهه‌های اخیر این روایات از طرف مستشرقان مورد استفاده قرار گرفته و شبهاتی پیرامون موضوع وحی پدید آمده است. به همین دلیل در این نوشتار به بررسی روایات از طریق تحلیل اسناد- متن و با کمک تحلیل محتوا خاستگاه تاریخی، جغرافیایی روایات و همین طور سیر تحول تدریجی تحریرهای مختلف روایات حالات وحی، تحلیل و تبیین می‌گردد. بعلاوه کارکرد تحریرهایی که به دلایل متفاوت جعلی دانسته شده‌اند، بستر تاریخی و جفرافیایی نشر آنها واکاوی می‌شود. با بررسی صورت گرفته نقش پر رنگ هشام بن عروه در تولید و نشر روایات عرق کردن، سنگینی و فشار بر پیامبر و سنگینی بر شتر دیده می‌شود. دلیل تولید این روایات از هشام بن عروه را می‌توان اینگونه بیان کرد که او در زمان اواخر تابعین زندگی می‌کند که افراد نه پیامبر(ص) را دیده اند نه وحی را از نزدیک مشاهده کردند پس نیاز جامعه آن زمان به درک مطلبی در پیرامون چگونگی وحی باعث تولید چنین روایتی از جانب هشام شده است. همچنین نقش ابن شهاب زهری در تولید روایات سنگینی بر ران صحابه در قرن دوم به وضوح مشاهده می‌گردد که به نظر محقق دلیل این کار ابن شهاب، باتوجه به سابقه او در احادیث ساخته شده در آغاز نزول و جمع قرآن زمان ابوبکر می‌توان به این نتیجه رسید که دلیل او، کسب فضیلت برای زید و کاستن شان پیامبر بوده‌است. در روایات با موضوع سنگینی بر شتر می‌توان به نقش پرنگ زنان در نقل اینگونه روایات اشاره کرد. این روایات نسبت به روایات عرق کردن و سنگینی بر صحابه در کتب روایی کمتر دیده می‌شود که این خود دلیلی بر عدم استقبال عالمان بر نقل اینگونه روایات می‌باشد

دشمنان اسلام وپیامبر(ص) از ابتدای بعثت همواره به شیوه های مختلف، واز جمله به راه انداختن جنگ‌های روانی و تبلیغاتی، مانع گسترش دعوت اسلام و پذیرش آن شدند؛ این تلاش‌ها شامل شایعه‌سازی، تحریف حقیقت، تمسخر، استهزا و تهمت، هجمه‌های رسانه‌ای و تبلیغاتی علیه پیامبر(ص) و تعالیم او بود. در این راستا، قرآن کریم نیز به گونه‌ای مستقیم و غیرمستقیم به این موضوع پرداخته و رفتارها و نقشه‌های دشمنان را افشا کرده است. مطالعه وشناخت آیات ومفاهیمی که گویای این شیوه ها ی خصمانه اند برای ما درهمه زمان ها به ویژه شرایط کنونی ازاهمیت قابل ملاحظه ای برخورداراست . در قرآن به طور مستقیم به عبارت "جنگ روانی" اشاره نشده است، زیرا این اصطلاح مفهومی مدرن است که برای توصیف استفاده از ابزارهای غیرنظامی (مانند تبلیغات، فریب، شایعه‌پراکنی و ...) برای تأثیرگذاری بر افکار و عقاید افراد به کار می‌رود. با این حال، برخی آیات قرآن به موضوعاتی مرتبط با فریب، شایعه‌پراکنی، تمسخر، تحقیر، افسانه پردازی،انحراف افکار، و وسوسه شیطان می‌پردازند که می‌توان آن‌ها را با مفهوم جنگ روانی، تطبیق داد. برای شمارش دقیق تمام آیات مرتبط، باید همه موضوعات مرتبط با جنگ روانی بررسی شوند که بسته به تفاسیر مختلف ممکن است تعداد متفاوتی به دست آید، اما تعداد قابل توجهی از آیات به صورت ضمنی به این موضوع اشاره دارند. با توجه به ابعاد گوناگون جنگ روانی، پایان‌نامه حاضر به بررسی آیات و واژگان و اصطلاحات مرتبط با این موضوع در قرآن می‌پردازد و تلاش می‌کند تا با تحلیل دقیق این آیات و واژگان درک بهتری از روش‌های جنگ روانی دشمنان علیه پیامبر(ص) برسد. برای این منظور به پنج تفسیر معاصر، شامل «المیزان»، «من وحی القرآن»، «التحریر و التنویر»، «نمونه» و «تسنیم» مراجعه خواهد شدتصور می رود تفاسیر یادشده با ارائه تحلیل‌های دقیق تر از آیات مرتبط با جنگ روانی و تبلیغاتی دشمنان، به درک عمیق‌تری از این موضوع مساعدت ‌کنند و درک عمیق‌تری از واکنش‌های قرآن و پیامبر(ص) به این اتهامات را به دست دهند. این پایان‌نامه با تأکید بر تحلیل و بررسی این تفاسیر، قصد دارد باهدف بررسی آیات و واژگان و مفاهیم مرتبط با جنگ روانی و تبلیغاتی دشمنان اسلام ومیزان تفاوت وترابط آن ها با تاکید براستفاده از این تفاسیرکه با رویکردهای مختلف نگاشته شده اند به تبیین و تحلیل آیات مربوط به جنگ روانی بپردازد.

پژوهشگر در این تحقیق به ویژگی های فردی پیامبر در سه بعد وحیانی، بشری و راهبری از دیدگاه مفسران معاصر: سید قطب و دکتر صادقی طهرانی و متفکران نوگرا: محمد شحرور و خلیل عبدالکریم می پردازد. یکی از مهم ترین مسائلی که محقق در بحث نزول وحی بر پیامبر پرداخته است، مسئله آغازین آیات وحی و اشکالات و شبهاتی که پیرامون آن مطرح شده است می باشد. محقق مسائل زیادی را بررسی کرده است که مهمترین آنها عبارت است از پندار : « اسلام دین شمشیر است و به پیامبر دستور داده شده بود که با مردم بجنگد تا شهادتین را بگویند». هدف از این رساله دفاع از قرآن کریم است در نفی تعارض ظاهری از آیاتی که به ویژگی های شخصیتی پیامبر در سه حوزه (وحیانی، بشری و راهبری) می پردازد ، بدین گونه که روایاتی بررسی می شود که با قرآن کریم در این باره معارض است. از اهداف دیگر این رساله اثبات عصمت کامل پیامبر اکرم (ص) است. روش محقق در این رساله توصیفی و تحلیلی است ومهمترین نتایج این رساله نیز عبارت است از این که روایات تفسیری ساختگی وجود دارد که مستند مفسران و نواندیشان قرار گرفته است واین روایات اولین انحراف در شناخت ویژگی های شخصیتی پیامبر اکرم(ص) برای آنان شده است.