جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم و امیر المومنین علیه السلام دو محور و قطب دائره وجود هستند. در این مقاله پس از معرفی نهج البلاغه به عنوان مهمترین کتاب بیان‌کننده سیره آن حضرت پس از قرآن کریم بر اساس دیدگاه دانشمندان شیعه و اهل سنت، به بررسی اصول تربیتی مبتنی بر سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم پرداخته شده است. بر این اساس از اصولی مانند الگوسازی، کوتاهی نکردن و تا سر حد مشقت پیش رفتن و پیشگام بودن در امور مختلف مانند پیشگام بودن پیامبر صلی الله علیه و آله در اعراض از دنیا و همچنین پیشگام بودن آن حضرت در نبردها، نیاز محور بودن، تواضع و مردمی بودن، میانه روی و توجه به تربیت خصوصی افراد و هسته های مردمی به عنوان اصول تربیتی مبتنی بر سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در نهج البلاغه یاد شده است.

در منابع روایی شیعه و اهل‌سنت، گزارشی به نقل از پیامبر(ص) با این مضمون آمده است که: «امتی که من اولین و عیسی(ع) آخرین آن باشد، هلاک نمی‌شود». گونه‌ دیگری از این گزاره، نام مهدی(ع) را نیز به عنوان اوسط یا وسط این امت به شمار آورده‌ است؛ همچنین در برخی منابع روایی شیعه، در کنار پیامبر(ص)، از دوازده امام یادشده است. حال در این میان، متن معیار و اصیل، کدام یک از گزاره‌هاست؟ پژوهه حاضر با در نظر گرفتن این اصل که احادیث غالباً در خلأ وارد نشده‌اند و می‌توانند با برخی از وقایع تاریخی مرتبط باشند، به گونه‌شناسی و تبارشناسی نقل‌های مختلف این روایت با رویکردی جریان‌شناسانه و گفتمان‌شناسانه می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد، متن معیار این گزاره در میان اهل‌سنت، در ضمنِ گزارشی از نبرد موته مطرح شده و در میان روایات شیعه که پیامبر(ص) و امامان(ع) را به عنوان نخستین این امت و مسیح(ع) را آخرین آن به شمار آورده، در ضمنِ اندیشه امامت قابل ردیابی است. در‌عین‌حال این گزاره در کنار گزاره اقتدای مسیح(ع) به امام مهدی(ع) در آخرالزمان، قابل تبیین بوده و معنای درستی می‌یابد. در این میان، گزارشی که مهدی(ع) را در میانه این امت معرفی می‌کند، ساختگی به نظر می‌رسد.

در آیه 23 سوره شوری، قرآن کریم به مسلمانان امر شده، در قبال نعمت هدایتی که توسط پیامبر اسلام (صل الله علیه وآله و سلم) به ایشان رسیده مزدی پرداخت کنند. این مسئله با سیره انبیاء پیشین که از امت‌هایشان مزد نخواسته و مزد خود را به عهده خداوند متعال می‌دانستند (الشعراء/ 109، 127، 145، 164، 180)؛ تفاوت دارد. لذا این تحقیق با موضوع پذیرش ولایت ائمه اطهار (علیهم‌السلام) التزام عملی به آیه مودت، به دنبال پاسخ به این سؤال است که؛ چه رابطه‌ای بین پذیرش ولایت اهل‌بیت (علیه‌السلام) و پرداخت اجر رسول اکرم (صل الله علیه وآله و سلم) وجود دارد می‌باشد؟ با استفاده از روش تحلیل محتوایی داده‌های کتابخانه‌ای و اسنادی به نتایج ذیل دست یافته است: مودت، محبتی است که اثرش در اعمال شخص محب ظاهر می‌شود. دوست داشتن همراه با تبعیت از ائمه اطهار (علیهم‌السلام) پرداخت اجر رسالت رسول خدا است و این دستمزدی نیست که شخص پیامبر اکرم (صل الله علیه وآله و سلم) از آن بهره‌مند گردند، بلکه آثار و برکات آن به شخص محب بازمی‌گردد؛ و از مهم‌ترین آثار آن ابراز محبت و به دنبال آن پذیرش ولایت ایشان است؛ و نتیجه این دوستی حرکت در مسیر بندگی و قرب الهی است.