جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

فارسی  |   العربیه  |   English  

در تلگرام به ما بپیوندید

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
مرتب سازی بر اساس و به صورت وتعداد نمایش فرارداده در صفحه باشد جستجو
  • تعداد رکورد ها : 57
گونه شناسی سیاق در تفسیر المیزان: صورت بندی و کارکرد
نویسنده:
تقویان (نقیئی) عباس
نوع منبع :
مقاله
چکیده :
تفسیر جامع المیزان فی تفسیر القرآن بالقرآن یکی از برجسته ترین تفاسیر شیعی سده اخیر به شمار می آید. قرآن محوری و پایبندی به روش تفسیر قرآن به قرآن، ویژگی شاخص این تفسیر است. اگرچه روش تفسیر قرآن به قرآن کم و بیش در برخی تفاسیر قدیم و جدید نیز دیده می شود، ولی میزان توجه به این روش در تفسیر المیزان از نظر کمی و کیفی تا حدی است که می توان آن را پدیده ای ممتاز و نقطه عطفی در تاریخ تفسیرنگاری به شمار آورد. وجه تمایز اصلی تفسیر المیزان با تفاسیر دیگر عبارت است از: قرآن را منبع مستقل تفسیر قرار دادن، وا نهادن پیش داوری ها، استفاده از قرائن و شواهد درون قرآنی و تکیه بر قواعد عرفی محاوره. علامه طباطبایی به استفاده از این روش متعهد شده و به خوبی آن را به کار گرفته است (نک. طباطبایی 1362: ج 1، 12-11).یکی از الزامات این روش، توجه به سیاق در سوره ها است. قاعده سیاق یکی از قواعد عرفی زبان به و حجیت آن امری است عقلایی. در عرف محاوره گوینده حق دارد از قرینه های پیوسته لفظی استفاده و مخاطب نیز حق دارد به این قرینه ها استناد و احتجاج کند. امروزه در میان زبان شناسان اهمیت کشف قرائن درون متنی از رهگذر سیاق برای تحلیل محتوا (text analysis)، امری پذیرفته شده است. علامه به طور گسترده و در جای جای تفسیر المیزان از این روش کمک گرفته و با کلید سیاق قفل های ناگشوده بسیاری را گشوده است. در این جستار، گونه های مختلف سیاق و کارکرد آن در تفسیر المیزان را بررسی می کنیم.
صفحات :
از صفحه 127 تا 148
شبکه معنایی اخلاق سیئه در قرآن
نویسنده:
پرچم اعظم, فنایی پروین
نوع منبع :
مقاله
چکیده :
از روشهای نوین تحقیق و پژوهش در قرآن، معناشناسی واژه های قرآنی است. در این نگرش، پس از انتخاب کلمات کلیدی قرآن، میدانهای معناشناختی هر واژه به همراه ارتباط نظاممند میان آنها بررسی شده تا برخی از لایه های معنایی آیات ظاهر می شود.در این جستار با استفاده از روش یاد شده، شماری از واژه های کلیدی اخلاق سیئه را در حوزه های لغت، تفسیر و سیاق آیات ارزیابی می کنیم و پس از تبیین هسته معنایی هر واژه، به ارتباط میان آنها می پردازیم تا با کشف معارف جدید از قرآن اندیشه نظام دار بودن آن معارف روشن شود.آنچه در این مقاله بدان اهتمام می ورزیم، این است که جهان بینی قرآن خدا مرکزی است، یعنی هیچ مفهوم عمده ای در قرآن جدا از مفهوم خدا وجود ندارد و اخلاقیات انسانی، بازتاب ضعیف و رنگباخته و تقلیدی ناقص از صفات پروردگاری است. هرگاه ستر و پوشاندنی (کفر)، بر این بازتاب قرار گیرد، سر حلقه اخلاق سیئه می شود که ضلالت، فسق، شرک، ظلم، هوی، ... را به دنبال دارد. واژه های مذکور از واژه های اصیل و توصیفی با محتوایی واقعی هستند که به صورت اصطلاحات اخلاقی مهم در سطح اول زبان اخلاقی است و در طبقه بندی نظام ارزشی قرآن، جایگاه خاصی دارند.
صفحات :
از صفحه 149 تا 170
متن، فرامتن و تحلیل معنای پایه و نسبی و تطبیق آن با تفسیر
نویسنده:
سعیدی روشن محمدباقر
نوع منبع :
مقاله
چکیده :
از جمله مسایل مطرح در معنی شناسی و تحلیل واژگان متون، اهمیت دادن به «معنای نسبی» کلمات در کنار «معنای پایه» است. در این مساله برخی معنای نسبی را رجحان بخشیده، بافت متن و عناصر درونی و بیرونی آن را برخوردار از سهم اصلی در تحلیل معنا دانسته اند. گروهی نیز بافت را در حوزه خاص زمینه و موقعیت فرهنگی – اجتماعی پیدایش گفتار یا متن محدود نموده، بافت اجتماعی را عنصر اصلی معنا دانسته اند. همچنان که پیداست جهت گیری در این مساله و نوع ارزیابی آن، تاثیر بسیار شگرفی در تفسیر متون دینی قرآن و سنت بر جای می نهد. مقاله حاضر به بررسی این مساله می پردازد. در این پژوهش ضمن ملاحظه برخی دیدگاه های جدید، تلاش می شود تا در نگاهی متوازن عناصر درون متنی و فرامتنی اثر گذار در معنای نسبی ارزیابی شود. بر این اساس عوامل زبانی و فرازبانی مولد معنا از نقطه نظر عالمان مسلمان مورد جستجو قرار می گیرد که در عین حال نوعی نگرش مقایسه ای میان دیدگاه های اندیشمندان مسلمان و رویکردهای جدید در معناشناسی است.
صفحات :
از صفحه 75 تا 108
تاثیر گذاری پیش فرض های کلامی در تفسیر (با تاکید بر تفسیر الجامع لاحکام القرآن)
نویسنده:
مرتضی ایروانی نجفی، ابوالفضل علیشاهی قلعه جوقی، بی بی زینب حسینی
نوع منبع :
مقاله
منابع دیجیتالی :
صفحات :
از صفحه 31 تا 51
نقش سیاق در کشف معانی قرآن از منظر مولف المیزان
نویسنده:
علی اکبر ربیع نتاج
نوع منبع :
مقاله
منابع دیجیتالی :
صفحات :
از صفحه 55 تا 82
روش‌شناسی «مواهب الرحمن  فی تفسیر القرآن» با تأکید بر مبانی و قواعد تفسیری آن
نویسنده:
زهرا جدیدی
نوع منبع :
رساله تحصیلی
منابع دیجیتالی :
وضعیت نشر :
ایرانداک,
چکیده :
مفسران در طول تاریخ تفسیر، با روش های گوناگون به تفسیر قرآن پرداخته و هر یک به مراد خداوند نزدیک و گاه از آن دور شده اند، از این‌رو شناخت روشهایی که مفسر را به کشف مراد حقیقی خداوند نزدیک می سازد، دارای اهمیت است. از شاخصه های مهم در روش شناسی تفسیر، شناخت مبانی تفسیری است که بر اساس آن، مفسر از قواعد تفسیری متفاوتی بهره می گیرد. سید عبدالاعلی سبزواری از مفسران شیعه در قرن پانزدهم تفسیر «مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن» را بر پایه ی چندی از مبانی تفسیری پایه ریزی کرده است؛ از مهم ترین مبانی تفسیری وی می توان به نزول قرآن بر اساس اسلوب های بیانی زبان عربی و شیوه ی عقلایی محاوره، ارتباط معنایی آیات با یکدیگر، اصالت متن موجود، الهی بودن الفاظ، حجیت ظواهر، جامعیت، ذوبطون بودن، جاودانگی و جهان شمولی قرآن اشاره نمود. از جمله قواعد به کار گرفته شده بر پایه‌ی این مبانی، توجه به جایگاه کلمات و گزینش الفاظ، نبودن حرف زائد در قرآن، استشهاد به ظواهر آیات، اقامه ی دلیل برای خروج از ظاهر، رعایت تناسب میان معنای ظاهری و باطنی، مطابقت تفسیر با قواعد محاوره ی عرفی، در نظر گرفتن قرائن، توجه به لایه های معنایی آیات و معنای عام آیه، سنجش قرائت با قواعد ادبی، ارجاع متشابه به محکم و مجمل به مبین، توجه به مخصّص و مقیّد آیات عام و مطلق، جری و تطبیق و استخراج پیام کلی آیه می‌باشد. شاخصه ی دیگر در روش‌شناسی تفسیر، شناخت منابعی است که مفسر در تفسیر بدان استناد می نماید. مهم ترین استنادهای تفسیری مواهب الرحمن عبارت از قرآن، روایات معصومان(ع) و عقل و اجتهاد است؛ لذا روش عمده در این تفسیر جمع بین عقل و نقل است. این تفسیر را به لحاظ گرایش نیز می توان تفسیری هدایتی، اجتماعی، فلسفی و ادبی معرفی نمود.
بررسی و نقد نگرش سعید حوی به نظریه وحدت موضوعی قرآن کریم
نویسنده:
معصومه رحیمی
نوع منبع :
رساله تحصیلی , کتابخانه عمومی
وضعیت نشر :
ایرانداک,
چکیده :
موضوع پژوهش حاضر، بررسی و نقد نظریه وحدت موضوعی قرآن از دید سعید حوی است. وی معتقد است چکیده وعصاره قرآن در سوره بقره آمده است و تمام سوره ها شارح و مفسر سوره بقره هستند. حوی در پی اثبات نظریه وحدتموضوعی قرآن، معتقد به وحدت سوره ها و وحدت آیات است. برای نقد نظریه وی، چهار سوره مائده، مریم، احزابوحاقه انتخاب شده اند و مورد بررسی قرار گرفته اند. هرچند حوی در بسیاری از موارد همچون دیگر مفسرانی که بهتفسیر موضوعی نظر داشته اند به درستی به رابطه آیات یک سوره با آیات سوره بقره اشاره کرده و از کنار هم قرار دادنآنها نوعی تفسیر قرآن به قرآن صحیح ارائه داده که باعث فهم جدید و فزون تری از مدلول و مفهوم آیه می شود و دردر موارد بسیاری نیز به خاطر ارتباط دادن تمام آیات یک سوره به یک یا چند آیه از سوره بقره دچار تکلف و تحمیلسلیقه شده است.این مسئله از دقت وی در تشخیص غرض اصلی سوره کاسته است و وی را به وادی تکرار و کلی گوییدر کشف اهداف سوره کشانده است . بنابراین، این روشی که حوی در تفسیر قرآن ارائه داده روشی است که دارایمعایب و نواقص فراوانی است و نباید در تفسیر قرآن به آن استناد نمود زیرا مبنای مفسر در این تفسیر مبنای غلطی است.
نقش اشتراک معنوی و سیاق در بررسی وجوه معنایی واژگان نور
نویسنده:
نجمه حیدری
نوع منبع :
رساله تحصیلی , کتابخانه عمومی
وضعیت نشر :
ایرانداک,
چکیده :
چکیده:دانش وجوه قرآن ، در ارتباط با شناخت و فهم معانی کلمات و آیات قرآن است.نخستین نوشته در این باره به قرن دوم یعنی کتاب "مقاتل بن سلیمان بلخی" متوفی150 هجری به نام "الاشباه و النظایر فی القرآن الکریم" باز می گردد."وجوه"، یعنی یک واژه در چند جای قرآن به یک لفظ و حرکت آمده است اما در هر مورد معنایی غیر از معنای دیگر دارد.قرآن پژوهان اهل سنت وجوه و نظایر را در دایره اشتراک لفظی قرار دادند ولی فهم روابط متداخل واژه ها و برخوردهای آنها با هم و حضور یک دلالت عام در وجوه مختلفه یک واژه و تحلیل دو بافت زبانی و غیر زبانی بر روی واژگان وجوه، اشتراک معنایی میان وجوه و مصادیق مختلفه یک واژه را روشن می سازد .در متد اشتراک معنایی ، یک واژه در مقایسه با آیات، معنای خاص و منحصر به فرد خود را در آیه قبل از دست می دهد و در بافت و سیاق خویش معنای جدید پیدا می کند. هر وجه معنایی ،مصداقی برای یک مفهوم کلی است. گرچه وجه تمایزی میان وجوه از بعض جهات وجود دارد و لکن همه در آن مفهوم کلی مشترک هستند.متد اشتراک معنایی با حقیقت کثرت بطون آیات قرآنی سازگار است و دستاورد اعجاز قرآن را رقم می زند. در این دیدگاه، یک واژه این قابلیت را دارد که در عصرها و زمانهای مختلف دارای مصادیق معنایی گوناگون باشد.این پژوهش در صدد است بر اساس سامانه اشتراک معنوی و سیاق، دانش وجوه دیگری را ترسیم نماید که در آن وجوه معانی واژه های (نور، مصباح، ضیاء، سراج) تبیین شود به گونه ای که رابطه لفظ و معنا به همراه انواع دلالات معنایی روشن گردد. مفهومنور در آیات مختلف بار معنایی متفاوت دارد، حقیقت نور در قوت و ضعف، کمال و نقص، مراتبی متفاوت و گوناگون دارد. گاهی ناظر به مرتبه نازله ای از نور است که منحصر در فوائد مادی است و برای منافقان در پرتو اظهار ایمان وجود دارد (بقره/17) و زمانی در مورد مومنان به کار رفته و منظور مرتبه بالاتری از نور می باشد (نور/35). در سطح عالیتر در شخص پیامبر، قرآن و سایر کتب آسمانی تحریف نشده ظهور دارد و حد نهایی و کمال مطلوب نور، خداوند است. این معانی با یکدیگر بیگانه نیستند بلکه همه معانی والا یا معمولی در درون هسته اشتراک معنوی نور شناورند. با نظر دقیقتر، نور در عالم یک حقیقت واحد است. آنچه به حقیقت دارای ویژگی پیدا و پیدا کنندگیست خداست.کلید واژه ها: اشتراک معنوی، سیاق، وجوه قرآن ، نور، ضیاء، سراج ،مصباح
جایگاه سیاق در تفسیر آیات کلامی کتاب احقاق الحق (مورد مطالعه مباحث توحیدی)
نویسنده:
اعظم آبدار
نوع منبع :
رساله تحصیلی
منابع دیجیتالی :
وضعیت نشر :
ایرانداک,
چکیده :
سیاق بعنوان مهم ترین قرینه در فهم مقصود کلام ،نقش بسزایی در تبیین وتفسیر کلام ایفا می کند . فراتر از حوزه تفسیر آیات و فهم آن ، شمول و گستردگی این اصل مهم و اساسی منجر می شود تا متخصصان در حیطه های مختلف علوم قرآنی از تفسیر آیات نورانی قرآن گرفته تا فقه ،اصول و احکام آیات با تمسک بدان نظر صحیحی را ارائه دهند البته ناگفته نماند که در بسیاری موارد ،افراد به علت عدم توجه به نقش و جایگاه سیاق به ورطه تفسیر به رای کشانده می شوند.در این پایان نامه از میان حوزه های مختلف پیرامون علوم قرآنی ،حوزه کلام انتخاب شده است .لازم بذکر است متکلمان امامیه ،اشاعره ومعتزله عقاید خویش را همراه با استناد به آیات قرآن درکتاب هایشان بیان کرده وحتی درمحکوم کردن یکدیگر ازآیات بهره جسته اند.این سوال وجود داردآیاصاحبان مذاهب کلامی دراستفاده ازآیات قرآن به انواع سیاق آیات توجه داشته اند وآیا سیاق آیات می تواند برداشتهای مختلف راپوشش دهد؟ از مهم ترین کتابهایی که به بیان نظراتکلامی مفسران شیعی و اهل تسنن پرداخته کتاب ارزشمند "احقاق الحق و ازهاق الباطل "می باشد .نویسنده محترم این کتاب ،علامه شوشتری است .وی در این کتاب کلامشیعی را ازعلامه حلیوکلام اشعری را ازروزبهان آورده ودرآخربه اثبات عقایدکلامی شیعه ونقد گفتارروزبهان می پردازد.درگفتارهریک استناد به آیات موجود است .این پژوهش درصدد است استناد هر سه متکلم به آیات را در مباحث توحیدی خدای تعالی ،ازمنظر سیاق آیات بررسی نماید. ضمن جستجو روشن میشودکه در بسیاری مواردروزبهان دراستنادش به آیات قرآنی بهخطا رفته و این امر از عدم عنایت وی به نقش و جایگاه سیاق آیات ،نشات می گیرد ودیدگاه کلامیش راحمل برآیه نموده است.در مقابل علامه حلی وقاضی شوشتریبه دلیل اهتمام و عنایت به جایگاه سیاق در اکثر موارد آرای تفسیری صحیحی را بیان نموده اندص ،اگرچه ایشان نیز در مواردی از جمله رویت خدای تعالی با چشماز سیاق آیه تا اندازه ایغافل شدند.
نقش سیاق و اشتراک معنوی در وجوه واژگان گناه
نویسنده:
نعیمه سالمی
نوع منبع :
رساله تحصیلی
منابع دیجیتالی :
وضعیت نشر :
ایرانداک,
چکیده :
دانش وجوه قرآن، مربوط به واژگانی است که در سیاق های مختلف قرآن، دارای معانی مختلف هستند. قرآن پژوهان اهل سنت، وجوه و نظایر را در دایره اشتراک لفظی قرار دادند؛ ولی فهم روابط واژگان و حضور یک دلالت عام در وجوه مختلف یک واژه، اشتراک معنائی میان وجوه و مصادیق یک واژه را روشن می سازد. ارتباط میان واژه ها، با واقعیت اشتراک معنوی مطابقت دارد. مفهوم کلی که در یک واژه وجود دارد، با مصادیق خویش رابطه دارد و در هر مورد بسته به بافت آیات و کلمات، معنای مصداقی جدیدی پیدا می کند.در کتب وجوه قرآن، ضابطه ای برای بیان معانی یک واژه، وجود ندارد، از این رو صحت و سقم معانی موجود در کتب وجوه را باید در درون بافت و سیاق متنی آیات جستجو کرد. توجه به اشتراک معنائی در بافت های مختلف آیات، پیوستگی معارف قرآنی را نشان می دهد.آنچه این پژوهش بدان اهتمام می ورزد، بررسی و نقد دانش وجوه قرآن است و برای وجوه صحیح آن از سیاق و تفاسیر آیات، مستند سازی می کند؛ هم چنین به ارائه وجوهی دیگر، براساس متد اشتراک معنوی و سیاق، با محوریت واژگان گناه، می پردازد. بدین گونه که واژه های مربوط به گناه، در حوزه لغت بررسی شده و اشتراک معنائی هر واژه، روشن می شود. سپس آیه های مربوط به واژه ها در سامانه سیاق آیات قبل و بعد و سیاق کلمات، بررسی می گردد. در آخر مصیب بودن یا نبودن صاحبان کتب وجوه، و وجه صحیح معنائی هر واژه، مشخص می شود.برای مثال واژه فحشاء، دارای پنج وجه معنائی است و هسته لغوی آن، زشتی آشکار و شدید است . دو وجه (زنا و معصیت) از سوی صاحبان کتب وجوه است که با استفاده از اشتراک معنوی و سیاق آیات، برای آن مستند سازی شده است. سه وجه دیگر (بخل، بد زبانی، گناه فعلی) نیز توسط نویسنده استخراج شده است. در آیه 268 سوره بقره : (الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَ یَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَهً مِنْهُ وَ فَضْلاً وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلیمٌ) براساس سیاق که در ارتباط با انفاق است، معنای بخل روشن می شود.
  • تعداد رکورد ها : 57