جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در عصر حاضر با ظهور انقلاب اسلامی ایران مباحثی همچون ایجاد تمدن نوین اسلامی و نقد تمدن مدرن غرب بیش از پیش در جوامع اسلامی مطرح شده است؛ بنابراین انجام پژوهش­هایی برای تحلیل زوایای اندیشه­ی اسلام تمدنی ضروری است. در این مقاله با رویکرد تمدنی و به روش توصیفی و تحلیلی اندیشه امام موسی صدر به عنوان الگویی موفق در عرصه­ی نظریه پردازی و کنش­گری تمدنی مورد تحلیل قرار گرفته است و مؤلفه­های تمدن­ساز اسلام از منظر ایشان بیان شده­اند. این مؤلفه­ها عبارتند از: الف) دین اسلام با توجه به فرهنگ متعالی­اش هدایت­گر انسان به زندگی عقلانی است و همانطور که در گذشته تمدن­ساز بوده در آینده نیز می­تواند تمدن­ساز باشد. ب) روابط اخلاقی و توأم با معنویت با ایجاد انسجام اجتماعی موجب شکل­گیری تمدن خواهد شد. ج) علم به معنای کشف قوانین و حقایق هستی برای رسیدن به آرامش و آسایش در زندگی مکمل دین برای ساختن تمدن حقیقی انسانی هستند. د) حضور مؤثر، کارآمد و انسان محور زنان در جامعه و خانواده برای سازندگی و تعالی اجتماع و تمدن پردازی. ه) عدالت به معنای توازن در نظام هستی و همسویی جامعه با نظم الهی آفرینش و ایجاد فرصت برابر برای شکوفایی استعدادهای انسانی به عنوان یکی از پایه­های اصلی ایدئولوژی اسلام که باید در اجتماع امتداد یابد تا به شکل­گیری تمدن منجر شود. و) آزادی به معنای رهایی توأمان از سلطه­ی دیگران و از هوای نفس که حدی ندارد و سازنده­ی تاریخ و تمدن خواهد بود.

هدف اصلی کتاب حاضر که مجموعه مقالات کنگره حکمت سیاسی متعالی می‌باشد این است که بخشی از بنیادهای بحث سیاست از منظر حکمت متعالیه را در زمینه دولت طرح کند تا مسیر برای نظریه پردازی در این زمینه هموار شود؛ به بیان دیگر این مجموعه در کنار مباحث دیگری که تاکنون در این زمینه منتشر شده یا قرار است منتشر شود، با هدف تبیین ظرفیت‌های فلسفی متعالی برای ورود به حوزه حیات اجتماعی و سیاسی و معرفی توانمندی‌های فلسفه سیاسی اسلامی طراحی شده و در سطوح و شیوه‌های متنوع علمی در حال انجام است. این مباحث بر آن است ابواب گسترده و اهمیت بحث و نتایج و پیامدهای آن را در موضوع محوری دانش سیاسی یعنی مسئله دولت طرح کند. ساختار اثر کتاب حاضر در سه بخش و ۱۳ مقاله تالیف شده است؛ در بخش اول که با عنوان «دولت در فلسفه سیاسی اسلامی»، سه مقاله به رشته تحریر درآمده که عناوین مقالات به همراه نام نویسندگان عبارت است از: دولت از دیدگاه فلسفه سیاسی علامه طباطبایی اثر احمدرضا یزدانی مقدم، سیاست متعالیه نقطه ارتقای پارِسیا و آرمان رهایی نوشته ولی‌محمد احمدوند و بهرام دلیر، و بی‌طرفی دولت در فلسفه سیاسی اسلامی به قلم نجمه کیخا. «دولت مطلوب در حکمت سیاسی متعالیه» عنوان دومین بخش از این اثر است که مشتمل بر شش مقاله بوده و عناوین به همراه نام نویسندگان عبارتند از: حکمت دولت متعالی اثر علیرضا صدرا، کارویژه‌های دولت در دستگاه فلسفی صدرالمتلهین نوشته مرتضی یوسفی راد، ضرورت دولت متعالی در آثار ملاصدرا و امام خمینی به قلم شریف لک‌زایی، بایسته‌های دولت متعالی بر اساس فلسفه انسان متعالی ملاصدرا اثر آزاده نظامی و حبیب الله دانش شهرکی، عدالت در حکمت متعالی نوشته بهرام دلیر، و قدرت متعالی در حکمت سیاسی متعالیه با تأکید بر اندیشه امام خمینی به قلم رضا لک‌زایی. سومین و آخرین بخش از کتاب حاضر به عنوان «تجربه حکمرانی در جمهوری اسلامی» دارای چهار مقاله با عناوین و نام نویسندگان به ترتیب وجه انضمامی حکمت سیاسی متعالی در تجربه حکمرانی جمهوری اسلامی ایران اثر محمدعلی فتح الهی، کارآمدی دولت و دولت کارآمد تاملی از منظر فلسفه سیاسی ملاصدرا نوشته محسن جبارنژاد، تبیین نقش دولت متعالی در تأمین امنیت با تأکید بر توانمندسازی جامعه به قلم نجف لک‌زایی و کاظم محدثی، و تجربه سیاست متعالیه در جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: دولت‌های سازندگی اصلاحات و عدالتخواه) اثر رضا عیسی‌نیا است. از جمله مباحث مطرح شده در این اثر می‌توان به سه دیدگاه در تحلیل دولت، نظریه‌های دولت، حدود آزادی فرد و اقتدار دولت، منبع مشروعیت قدرت سیاسی، ملاصدرا و نقد عوامل مخدوش کننده خرد دینی، مهمترین شاخص‌های انسان متعالی، مبانی قدرت و تأثیر آن در منابع قدرت، کارگزاران قدرت (متعالی و متدانی)، ولایت یافتن فقه و شریعت، ولایت فقیه و مردم سالاری دینی، کارآمدی انسان، شرط کارآمدی دولت، ««نقد اجتماعی» به مثابه بنیاد کارآمدی؛ خوانشی نو از حکمت متعالیه»، عرصه‌های توانمندسازی از دیدگاه سیاست متعالیه، ابعاد توانمندسازی در حکمت متعالیه اشاره کرد. هدف اصلی کتاب حاضر که مجموعه مقالات کنگره حکمت سیاسی متعالی می‌باشد این است که بخشی از بنیادهای بحث سیاست از منظر حکمت متعالیه را در زمینه دولت طرح کند تا مسیر برای نظریه پردازی در این زمینه هموار شود؛ به بیان دیگر این مجموعه در کنار مباحث دیگری که تاکنون در این زمینه منتشر شده یا قرار است منتشر شود، با هدف تبیین ظرفیت‌های فلسفی متعالی برای ورود به حوزه حیات اجتماعی و سیاسی و معرفی توانمندی‌های فلسفه سیاسی اسلامی طراحی شده و در سطوح و شیوه‌های متنوع علمی در حال انجام است.

هدف پژوهش حاضر بررسی بایسته‌‌های الگوی مردم‌سالاری دینی در دولت‌‌سازی می‌باشد و این مدعا را دنبال می‌کند که عدم تحقق دولت‌ اسلامی ‌مردم‌سالار، مهم‌ترین کاستی نظام اسلامی در تحقق ‌بخشیدن به نظم سیاسی مبتنی‌ بر دین بوده است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش‌شناسی «کارکردگرایی»، روش «اِسنادی» و راهبرد نگارش «تحلیل فرآیند» انجام شده و نتایج نشان داد که عدم تحقق دولت‌ اسلامی ‌مردم‌سالار، در عدم کفایت ملاک‌های اسلامی در سه عنصر «کارشناسان و کارگزاران»، «نظامات و ساختارها» و «علوم انسانی پشتیبان» ریشه دارد. نتایج حاصله از این پژوهش را می‌توان در طراحی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت و تعیین اولویت‌‌های دولت‌‌سازی در جمهوری اسلامی به‌کار گرفت.

مناسبات نبی و فیلسوف در فلسفه سیاسی اسلامی همواره موضوع بحث و گفتگو بوده است. این مسئله به ویژه در پاره ای از آثار فیلسوفان مسلمان به گونه ای مناقشه آمیز فهم شده است. برای مثال برخی از برتری فیلسوف بر نبی در فلسفه سیاسی فارابی سخن به میان آورده اند. در عین حال این مسئله در فلسفه دیگر متفکران مسلمان از جمله فلسفه متعالیه صدرالمتألهین شیرازی نیز جای بحث دارد. پرسش اصلی مقاله حاضر این است که جایگاه نبی در مقایسه با فیلسوف در فلسفه ملاصدرا چگونه تقریر شده است؟ مدعا این است که با توجه به آثار ملاصدرا، جایگاه نبی در این فلسفه برخلاف آنچه در مباحث برخی فیلسوفان مسلمان آمده است، فارغ از هر گونه ابهامی مطرح و در آن ضمن تبیین جایگاه فیلسوف، بر برتری نبی بر فیلسوف حکم شده است. روش تحقیق در مقاله منطق درونی و توصیف و تحلیل متن است. تمرکز نوشته حاضر بر مبحث تمایزات و اوصاف نبی از فیلسوف و جایگاه هر یک در اندیشه و فلسفه سیاسی صدرالمتألهین است. شاید بتوان گفت یکی از نتایج بحث این است که به منازعه و چالش برتری فیلسوف بر نبی در فلسفه سیاسی اسلامی خاتمه می دهد.

فرانس روز نتال، مفهوم آزادى از دیدگاه مسلمانان، ترجمه منصور میر احمدى، چاپ اول، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى، قم: 1379، 223 صفحه. مسأله آزادى از اساسى‏ترین بحث‏هاى زندگى آدمى است که از دیرگاه مورد توجه بوده است. اهمیت آزادى از آن روست که آزادى خواسته همه انسان‏هاست و همه دوست دارند آزاد زندگى کنند و در زندگى از قدرت انتخاب بر خوردار باشند؛ اما این‏که مفهوم آزادى چیست و مسلمانان درباره آن چگونه مى‏اندیشند، پرسشى اساسى است که نویسنده کتاب مفهوم آزادى از دیدگاه مسلمانان به کاوش در آن در دوره میانه اسلام پرداخته است.