جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

از دیر باز مسئله «اراده آزاد» یکی از مباحث مهم در میان اندیشمندان بوده است. امروزه با پیشرفت علوم عصب‌شناسی، دانشمندان این رشته سعی کرده‌اند با رویکرد تجربی به تبیین این مسئله بپردازند. از این رو،‌ بنجامین لیبت و همکارانش با مطالعات آزمایشگاهی بر روی آزمودنی‌ها تحلیل نوینی از فرآیند شکل گیری ‌کنش اختیاری ارائه داده‌اند. آنها با بررسی زمان‌های تغییر نوسانات الکتریکی در مغز، «اراده آگاهانه» و تحریک ماهیچه کشف کرده‌اند که «پتانسیل آمادگی» حدود 400 میلی‌ثانیه پیش از زمان آگاهی از اراده، شروع به تغییرات آهسته کرده و همین سبب اراده فرد به کنش می‌شود. از این رو،‌ لیبت نتیجه گرفته «فرآیند مغزی نا‌آگاهانه، منشأ اراده آگاهانه و کنش اختیاری است». پتانسیل آمادگی پیشین، نوعی چالش برای دیدگاه‌های دوگانه‌انگاری و علیت ذهنی به حساب می آید. از این رو، در این مقاله با مبانی علم‌النفس حکمت متعالیه، به بررسی یافته‌های آزمایش بنجامین لیبت پرادختیم. و با سه تحلیل عقلی شکل‌گیری فرآیند اراده، اقسام فاعلیت نفس و مراتب مادی- مجرد اراده ‌ نظریه بنجامین لیبت را مورد کاوش قرار دادیم.

پژوهشی در قلمرو «عرفان نظری» است. مباحث مطرح شده در این نوشتار که به‎منظور تدوین متن درسی در ابعاد گوناگون عرفان نظری تألیف شده، عبارت است از: گذری بر تطور تاریخی عرفان نظری، خداشناسی عرفانی که به مباحث وحدت شخصیه وجود از دیدگاه عرفا، چگونگی تحقق کثرات بر اساس وحدت شخصیه وجود، کاربردهای تمثیلی در تبیین وحدت شخصیه وجود، براهین اثبات و ویژگی‎ها و لوازم وحدت شخصیه وجود پرداخته است، هستی‎شناسی عرفانی که مباحث: تعین اول و تعین ثانی، تعین‎های خلقی، تجدد امثال، فقر دائم عالم، قوس نزول و صعود، صراط مستقیم و معاد را شامل شده است، انسان‎شناسی عرفانی که در آن خلافت انسان کامل، جایگاه انسان در هستی‎شناسی عرفانی و شئون انسان کامل مطرح شده است.

تأملاتی در فلسفه فلسفه اسلامی (دفتر دوم): در حقیقت، مباحث محتوایی حقیقت دانش فلسفه را از جوانب گوناگون بررسی می‌کنند؛ اینکه این علم به چه امری می‌پردازد و موضوع مورد بررسی در آن چیست؛ از کدام مبادی آغاز می‌شود و چه محدوده‌ای را مورد کاوش قرار می‌دهد؛ گستره‌اش کدام است؛ این علم چه دغدغه‌ای دارد و غایتش چیست؛ چه ضرورتی موجب می‌شود که این علم پدید آید؛ این دانش با دیگر دانشها چه نسبتی دارد؛ و مسائل مرتبط دیگری مانند اینکه آیا فلسفه اسلامی با داشتن قید «اسلامی»، هویت فلسفی خود را حفظ خواهد کرد یا نه و اینکه اصلاً ترکیب فلسفه با اسلامی بودن ممکن است یا نه و اگر ممکن است آیا محقق شده است یا نه در این دفتر در نُه فصل به پرسش‌هایی از این دست پاسخ گفته‌ایم.

حکمت اشراقی شیخ شهاب الدین سهروردی (۵۸۷-۵۴۹) یکی از مکتب‌های سه‌گانه برآمده در میان فیلسوفان مسلمان است. واقعیت این است که این مکتب فلسفی در مواجهه و چالش با مکتب‌های فلسفی مشایی و کلامی و تحت تأثیر حکمت ذوقی مشرقی ایرانیان قدیم، سقراط و افلاطون، حکمت زرتشتی، حکمت بودایی و هندی، عرفان و تصوف اسلامی و بیش از همه، ذوق سرشار و روح حقیقت جوی خود سهروردی بروز و ظهور یافت. امروزه اگرچه به همت انجمن حکمت و فلسفه ایران، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، یکجا چاپ شده است. اما هنوز هم احیا و بازخوانی و رواج این مکتب فلسفی ضرورت دارد. زیرا پژوهش در حکمت اشراق همچنان در آغاز راه خود قرار دارد. اثر حاضر کوششی است خالصانه برای گزارش، شرح و سنجش این دستگاه فلسفی که به جامعه فلسفی عرضه می‌شود. امید است چنین پژوهش‌هایی با آهنگی تندتر و پژوهش‌هایی عمیق‌تر به حرکت خویش ادامه دهد.

حکمت اشراقی شیخ شهاب الدین سهروردی (۵۸۷-۵۴۹) یکی از مکتب‌های سه‌گانه برآمده در میان فیلسوفان مسلمان است. واقعیت این است که این مکتب فلسفی در مواجهه و چالش با مکتب‌های فلسفی مشایی و کلامی و تحت تأثیر حکمت ذوقی مشرقی ایرانیان قدیم، سقراط و افلاطون، حکمت زرتشتی، حکمت بودایی و هندی، عرفان و تصوف اسلامی و بیش از همه، ذوق سرشار و روح حقیقت جوی خود سهروردی بروز و ظهور یافت. امروزه اگرچه به همت انجمن حکمت و فلسفه ایران، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، یکجا چاپ شده است. اما هنوز هم احیا و بازخوانی و رواج این مکتب فلسفی ضرورت دارد. زیرا پژوهش در حکمت اشراق همچنان در آغاز راه خود قرار دارد. اثر حاضر کوششی است خالصانه برای گزارش، شرح و سنجش این دستگاه فلسفی که به جامعه فلسفی عرضه می‌شود. امید است چنین پژوهش‌هایی با آهنگی تندتر و پژوهش‌هایی عمیق‌تر به حرکت خویش ادامه دهد.