جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مسیح‌شناسی، بنیادی‌ترین مسئله در الهیات مسیحی است که به جایگاه، سرشت و هویت انسانی یا خدایی و جایگاه مسیح در آموزۀ تثلیث می‌پردازد. الهیاتِ رایج مسیحی، عیسی(ع) را خدا و هم‌ذات با او می‌داند؛ درحالی‌که قرآن با تأکید بر پیامبری عیسی(ع)، این ادعا را رد می‌کند. این پژوهش با تحلیل متنی قرآن و اناجیل هم‎نوا، نشان می‌دهد هر دو منبع بر پیامبری عیسی(ع) تصریح دارند. یافته‌ها بر آن دلالت دارد که اعتقاد به الوهیت عیسی(ع)، محصول تفاسیر بعدی برخی نویسندگان عهد جدید مانند پولس و یوحنا و الهی‌دانان مسیحی است و در آموزه‌های عیسی(ع) و باورهای اولیۀ مسیحیان ریشه ندارد.

بر اساس اندیشۀ شمول و حضور فقه و شریعت در تمام ساحات‌ زندگی بشری، منابعی غنی برای پاسخ‌گویی به نیازهای فزایندۀ انسان لازم است. بدون ‌تردید پیامد ممحض ‌شدن در آیات قرآن و کنکاش موشکافانۀ آن، رهیافت‌های مدرن مطابق با جدیدترین یافته‌های علوم انسانی است و اقتضای فرازمانی و فرامکانی‌بودن قرآن، پاسخ‎گویی به مسائل مستحدثه است. از مسائل حیاتی نوظهور، امور مربوط به حکومت و جامعه است که با توجه به کاستی‌های موجود در تبیین این مهم، این نگاشته درصدد است به روش توصیفی-تحلیلی و از رهگذر آیۀ شریفۀ شورا، فرایند و چرخۀ گشتار قدرت و انشای حکم در مسائل نوظهور در حیطۀ مصالح جامعه را ترسیم کند. برآیند پژوهش این است که با دقت نظر در ادلۀ شورا، وجوب تکلیفی برقراری شورا، اقوی است و حکم وضعی جمهوریت را می‌توان از آن استنباط کرد. همچنین مشخص شد که بازنگری و ارائۀ تفسیر دگرگون از آیۀ شورا نشان می‌دهد قرآن کریم در حل مسائل مستحدثه، هیچ چیز را بلاتکلیف نگذارده است و مجرایی را که باید از آن طریق، برنامه‌ها و قوانین تنظیم و تقنین شود، بیان کرده است.

چیستی وحی قرآنی و ماهیت آن از جمله مسائل مهمی است که دیدگاه‌های مختلفی دربارۀ آن مطرح شده است. این درحالی است که با استفسار از این کتاب الهی و تأمل و تدبر در آن، به روشنی می‌توان ذومراتب بودن حقیقت قرآن و حضور آن را در عالم ماورای ماده برداشت نمود. در پژوهش پیش‌رو که به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از این کتاب الهی سامان یافته است، ضمن تبیین بیشتر ذومراتب بودن وحی قرآنی، به بیان ثمرات و نتایج مترتب بر این مسئله که از دید پژوهشگران پنهان مانده است، پرداخته‌ایم. بر اساس نتایج، با تکیه بر این ذومراتبیت، افزون بر تبیین صریح و روشن چگونگی فراتاریخیت و «ازلیت» و «ابدیت» قرآن می‌توان به بسیاری از مناقشات دربارۀ این کتاب الهی همچون چگونگی «نزول دفعی»، « تحریف‌ناپذیری قرآن» پایان داد و برای برخی شبهات مانند «محصول وحی بودن قرآن»، «امکان تطویل» و «انساء و نسخ آیات» پاسخی اساسی ارائه نمود.

آیۀ 148 سورۀ بقره به جهت تعدد معانی واژگان، یکی از دشوارترین آیات قرآن است. تک‎تک واژگان این آیه مورد اختلاف مفسران قرار دارد، به‌‌نحوی که برای هر واژه چندین معنا بیان کرده‌اند.ندان تعدد احتمالات معنایی برای هر واژه، فهم و تفسیر آیه را بسیار مشکل ساخته و درک پیام آیه را دشوار کرده است، به‎گونه‌ای که با حساب احتمالات و ضرب معانی محتمل، یک کلمه در معانی احتمالی کلمات دیگر، با ده‌ها پیام مختلف روبه‌رو خواهیم شد. تفاسیر واژگان یاد شده و به تبع آن پیام‎های برآمده از آن، از جهاتی چند، محل تأمل و تردید است که برخی از مهمترین آنها خلط مفاهیم، ناسازگاری با سیاق و بی‎توجهی به کاربرد قرآنی است. دیدگاه مختار این پژوهش، تفسیر«ولِکُلٍّ »به تمام ادیان الهی و پیامبران، تفسیر «وِجْهَةٌ» به طریق و آیین، بازگرداندن مرجع ضمیر «هُوَ» به خداوند، تفسیر «مُوَلِّیها» به اسم فاعل و معنی کردن «فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ» به امر به سبقت گرفته در انجام خیرات است. این دیدگاه، کاستی‎های دیگر نظریات را ندارد و افزون بر این، همخوان با موضوع آیه و اصل پیوستگی آیات است. این پژوهش با روش مطالعۀ کتاب‎خانه‎ای و همراه با بررسی و سنجش نظریات مختلف در تفسیر آیه انجام شده است و هدف آن نقد و سنجش نظریات مختلف است.

در مورد اصطلاح رایج در مطالعات تفسیری یعنی روش تفسیر روایی می‌توان تأملاتی را مطرح کرد. ازآن‌جاکه از این روش معمولاً در مقابل روش اجتهادی یاد می‌شود؛ تبیین نادرست رابطۀ عقل‌و‌نقل -در کنار خلط سنت واقعه و محکیه- تقریری غیرقابل‎دفاع از این روش را سامان داده ‌است. در مقالۀ پیش‌رو، اصطلاحِ روش تفسیر روایی، در سه محور به‎طور اساسی نقد شده است. قائلان به این روش، هیچ توجیه قابل‎قبولی برای این سه محور ندارند. در نهایت نویسنده به این نتیجه دست یافت که بخش قابل‎توجهی از تلاش­های معهود تفسیری در روش موسوم به روش تفسیر اجتهادی، ناظر به واکاوی قراین ضعیف‎شده به دلیل دوری تدریجی از دوران صدور نص است. ازاین‌رو نه صحیح است که روش مفسران دوران متقدم را به دوری از اجتهاد توصیف کنیم و نه اینکه هر روایتی را -به صرف ارتباط با آیه­ای از آیات قرآن- ذیل عنوان کلی تفسیر، جای دهیم؛ چنانکه بیان صِرف روایات ذیل آیات، نمی‌تواند روشی به نام روش تفسیر روایی پدید آورد.

این مقاله به دنبال کشف نقاط اشتراک، افتراق دو مقولۀ روش‌شناسانه و رسیدن به فهمی بین‌الأذهانی از آنهاست. منظور نویسنده از هرمنوتیک، هرمنوتیک عام و روشمند است. در این مقاله ابتدا نظرات هرش و بتی بررسی می‎شود و سپس معانی «تفسیر» و «تأویل» از دیدگاه آیت‌الله معرفت مورد بررسی قرار می‌گیرد. اهمیت ساخت زبانی قرآن در ایجاد فرهنگ جدید زبانی و تأثیر فضای ذهنی مخاطب در تفسیر نیز از دیگر موضوعاتی است که بررسی خواهد شد. در نهایت نویسنده پس از بررسی تطبیقی این مسائل به این نتایج دست یافته است: 1. وجود روش عام در هر دو مقوله‌ی مورد مطالعه وجود دارد؛ 2. هرمنوتیک هرش از این جهت که دربردارندۀ دو مرحلۀ عبور از معنای لفظی برای رسیدن به معناداری است، انطباقی قابل‎ملاحظه‌ با معنای «تأویل» از دیدگاه آیت‌الله معرفت دارد که به انتزاع مفاهیم عام از آیه قائل است، اما برای متن، معنای واحدی را درنظر می‌گیرد که روش دستیابی به آن را ارائه نمی‌کند؛ 3. هرمنوتیک نامتقارن با وجود قید ذهنیّت، به تفسیر و ترجمۀ آزاد قرآن برای فهم و استفاده همگان قائل است، بنابراین با وجود شباهتی که در نتیجۀ آن با روش آقای معرفت وجود دارد، در عمل به شیوه‌ای متفاوت عمل می‌کند.