جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این تحقیق در سه بخش به نگارش درآمده است: در بخش اول، واژگان احسان و محسنین و نظایر آن در لغت و اصطلاح قرآن کریم بررسی شده است؛ در بخش دوم، انواع احسان مانند احسان خدا به بندگان و احسان بندگان به خدا، احسان به والدین، احسان به پیشگامان، احسان به دیگر همنوعان، و نیز محسنان نمونه در بیان قرآن کریم معرفی گردیده است؛ در بخش سوم، را عنوان سیمای محسنین از پشتوانه های احسان و پاداش محسنین بحث شده است.

این تحقیق خبرهای غیبی را در آیات قرآن کریم و روایات معصومین بررسی کرده و موضوعات آن به این قرار است: مقدمات، کلیاتی درباره موضوع مانند تعریف و اهمیت آن، غیب و معانی آن؛ بخش اول، اخبار غیبی جنبه ای از اعجاز قرآن؛ بخش دوم، مغیبات تاریخی: اخبار غیبی مربوط به مردم پیش از اسلام، اخبار غیبی مربوط به معاصران پیامبراسلام، اخبار غیبی مربوط به پس از آن حضرت اعم از پیشگوییهای محقّق شده و پیشگوییهایی که هنوز محقق نشده نظیر ظهور مصلح جهانی و جهان پس از مرگ؛ بخش سوم، اخبار و اشارات علمی در قرآن.

این تحقیق شامل پنج فصل با این عنوان هاست: فصل اول، واژه شناسی: معنای لغوی و اصطلاحی حبط؛ فصل دوم، پیشینه ی تاریخی حبط: حبط از دیدگاه مذاهب؛ فصل سوم، حبط از دیدگاه قرآن: حبط در قرآن، عوامل حبط: کفر، شرک، نفاق، ارتداد، عدم قصد قربت، فریاد بر پیغمبر(ص) زدن، احکام اعمال از لحاظ جزا؛ فصل چهارم، حبط از دیدگاه روایات: عدم قبول ولایت حضرت علی(ع)، بی تابی در مصیبت، خدعه نمودن با خدا، انجام کار خیر توأم با منّت، خصومت و دودلی، حبّ دنیا، حکم دروغ را به خدا نسبت دادن، کبر نسبت به خدا، کینه، غیبت، بخل؛ فصل پنجم، دعاهای ائمه(ع) جهت حبط نشدن اعمال.

پدیده احسا ن و نیکوکاری یکی دیگر از فضائلی است که مورد توضیح و تأکید فراوانی قرار گرفته است. احسان از نظر لغوی به معنای نیکی کردن، نیکویی نمودن و .. . و از نظر اصطلاحی به معنای انجام نیکی در مقابل بدی افراد در چهار چوب شرابط احکام الهی است، در اهمیت و ضرورت احسان و نیکوکاری همین بس که از دیدگاه آیات و روایات بسیاری مورد بحث و گفتگو واقع شده است. در دسته ای از آیات به بیان انوع احسان و نیکوکاری اشاره شده، دسته دیگر بیان کننده راهکارها و نحوه احسان و نیکوکاری به تشویق و ایجاد انگیزه در افراد پرداخته و از این طریق بر فراگیر و همگانی شدن احسان افزوده اند. چنانکه از بررسی آیات و روایات بر می آید احسان منحصر در نوع خاصی نبوه و حد و مرز نمی شناسد و از همان محیط کوچک خانواده قابل اجراست تا محیط گسترده ی جامعه. آنچه در این میان مهم به نظر می آید برقراری حالت اعتدال در مرحله احسان نمودن برای جلوگیری از سرکوب شدن انگیزه احسان و نیکوکاری است. احسان و نیکوکاری این نیست که فقط به خودمان فکر کنیم و دیگران را از نظر دور بداریم و یا برعکس خانواده و خویشان را کار گذاشته، در خار از خانه و خویشاوندان به احسان و نیکی بپردازیم. فراموش نکنیم که حیوانات هم در کنار افراد نیازمند احسان و نیکو کاری می باشند! شکی نیست که برای حرکت در مسیر احسان و نیکوکاری نیازمند آگاهی از راهکارها و بهره گیری از شرایط و قوانینی که هدایت کننده ها در این مسیر می باشد نیز هستیم. راهکاری که به ما می فهماند به هر فردی با توجه به نیاز خودش احسان و نیکی کنیم. فردی که فقیر و در راه مانده است علاوه بر آن توان کسب و کار را هم ندارد. احسان از طریق انفاق و به وی بیشتر کارساز است تا پند و اندرز دادن به وی. همچنین خود فرد احسان کننده اگر از نیروی ایمان و اخلاص تهی باشد نه تنها از رسیدن به اهداف متعالی احسان باز می ماند بلکه به محض برخورد با انواع ناملایمات و توهین ها و سرزنش ها کنار کشیده و چه بسا به سرکوبی انگیزه احسان و نیکوکاری در او بیانجامد. بنابراین لازمه احسان و نیکوکاری اینکه فرد احسان کننده از نشانه ها و اخلاق و آداب افراد نیکوکار برخوردار باشد در حین مواجهه با مشکلات و موانع بر برکناری رذائل اخلاقی همچون ریا و خودنمایی خواهی، منت نهادن، داشتن چشم داشت، کسب شهرت و حرص و طمع و ... بپردازد تا دست یابی به اهداف سریع تر محقق شود. گاهی اوقات جدایی از آگاهی از انواع و اقسام احسان و نیکوکاری، نحوه احسان نمودن، ملزم شدن به آداب و شرایط احسان و نیکوکاری، اگر چه افراد انگیزه خیر و خوبی و خدمت رساندن به دیگران را دارند ولی چندان رغبتی نشان نمی دهند شاید تصور می کنند که نتیجه و ثمره تنها به طرف مقابلشان بر می گردد و فراموش کرده اند که این نوعی معامله با خداست و در واقع پرسودترین معامله است و یا اینکه آثار احسان و نیکوکاری را محدود به دنیا و زندگی دنیوی نموده اند در حالیکه احسان ثمره اش متعلق به هر دو دنیا است. داریم آیاتی را که اشاره به این مطلب دارند و یا اینکه از آثار سوء ترک احسان و نیکوکاری اطلاعی ندارند. لذا در این مختصر قصد داریم تا اصول خدمت رسانی که ریشه در مبانی ایدئولوژی و جهان بینی مذهبی دارد و ساخت های مختلف آن را که برخاسته از، خود آیات و سنت است، جستجو نموده، در اختیار خوانندگان قرار دهیم. کلید واژه ها: احسان، احسان ( اصطلاح اخلاقی)، بر، خدمت، ایثار، ابرار

در پژوهش انجام شده با موضوع اخلاص از دیدگاه قران و سنّت؛آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی آن با توجه به اینکه اخلاص و صدق نیّت مقامی است رفیع از مقامات مقربین و منزلی است منیع از منازل راه دین که هر که توفیق وصول آن را یافت به مرتبه عظمی فایز گردد و با توجه به اینکه اهمیت این موضوع با توجه به آیات کریمه قرآن و احادیث بر کسی پوشیده نیست ،هدف از انجام این پژوهش ان است که ببینیم که قرآن و سنّت چه مطالبی را در رابطه با اخلاص و آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی آن دارد برای این کار باید ابتدا اخلاص را در قرآن و سنّت بررسی کنیم تا مشخص شود این صفت چقدر اهمیت دارد پس از آن به راههای کسب اخلاص و درمان ریا می پردازیم . همچنین دامنه و محدوده تحقیق مربوط به یک قشر خاصی نمی شود بلکه تمام افراد بشری را تحت سیطره خود دارد در گرد آوری این تحقیق از کتب تفسیری معتبری همچون تفسیر نمونه ،المیزان و نور و کتب حدیثی معتبر همچون اصول کافی ،بحار الانوار و .... و کتب اخلاقی مانند معراج السعاده ، اخلاق در قرآن ،قلب سلیم و .... استفاده شده است . این اطلاعات بدست آمده که جمع آوری آن به صورت کتابخانه ای بوده ما را به این نتیجه می رساند که اگر اخلاص در وجود آدمی نهادینه شود باعث می شود عواملی چون ریا و هوای نفس بسیار کمرنگ شود و به تبع آن مشکلات فردی و اجتماعی حل شود و هنگامی که کسی مقام مخلصان را بداند انگیزه او در کسب مقام اخلاص بیشتر می شود و به جای تلاش ریا کارانه خواهد کوشید مراتب اخلاص خویش را بیفزاید. کلید واژه های این تحقیق عبارتند از:اخلاص،قرآن،سنّت،پیامد،فردی،اجتماعی. اما از باب مقدمه آنچه به عنوان کلید اصلی تحقیق معرفی شده است همان اخلاص است و بقیه واژگان بعداز این کلید قرار گرفته اند.

رساله ی حاضر به تبیین احسان و نیکی کردن و ترویج آن در جامعه پرداخته است آیات قرآن برای مسئله احسان و نیکی اهمیت بسزائی قائل است و مردم را به این عمل خیر دعوت نموده و آثار مفید و معنی آنرا برای مردم بیان نموده است. در روایات رسیده از ائمه اطهار ( ع) همچنین به این عمل خداپسندانه سفارش شده است. از این رو پژوهش حاضر، با هدف تبیین زوایایی از اسرار و آثار احسان و نیکوکاری به منظور ترویج احسان در جامعه پرداخته است این رساله در شش فصل نگارش یافته است. در فصل اول: مفهوم و فلسفه احسان مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل دوم: انواع احسان بیان شده است. در فصل سوم: آداب احسان مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل چهارم: آفات احسان ذکر شده است. در فصل پنجم: به ذکر راه کارهای عملی درباره ی احسان پرداخته است. در فصل ششم: به بررسی آثار احسان و نیکوکاری در سیره ی محسنین پرداخته شده است. واژه های کلیدی این تحقیق عبارتند از: احسان، فقر، عفو و فرهنگ. امید است که این عمل نیک در بین افراد جامعه گسترش پیدا کند.

اخلاص در مفردات راغب به معنی صافی، و چیزی است که آلایش آن زائل شده و صافی چیزی است که آلایش در آن وجود ندارد واژه اخلاص به عنوان صفت برای مواد اعم از معدنی و یا آلی نظیر آهن خالص، شیر خالص به کار می رود و خالص کردن فکر و عمل در قرآن کریم به خداوند سبحان نسبت داه شده است. در معنی رزق معلوم سخنان بسیاری وجود دارد آیا وقتش معلوم است ، یا بقا و دوامش، و یا سایر مشخصات آن اما بنا بر آنچه گفته می شود رزق معلوم تعبیر سربسته ای است که برای مواهب توصیف نشدنی. اطاعت امر الهی ازمراتب اخلاص می باشد که اطاعت امر الهی واجب یا مستوجب رسیدن به ثواب ها می باشد که خداوند بای اطاعت کنندگان وعده داده است وبه عبارت دیگر خدایش را می پرستند با طاعت امر او به امید آن که خداوند وعده هایی که به مخلصین داده به او مرحمت می فرماید خواه ثواب اخروی را از خداوند امید داشته باش یا ثواب دنیوی اولین درجه اخلاص آن است که عبادت، از هر فساد شرعی که باطل کننده عمل ازبین برنده پاداش خالص باشد یعنی عمل از شائبه ریا و به گوش رساندن و شرک پنهان، خالص باشد و تا وقتی که برای کسی چیزی از دوست داشتن مدح و آزرده شدن از نکوهش مانده باشد، اطمینانی به رهایی او و از همه وجوه شرک نیست که آن پنهان تر از هر پنهانی است. اخلاص ضد ریاست و معنای آن، این است که قصد نیت از هر نوع آلودگی برکنار باشد اگر شخص عملی را به قصد نیت قربت انجام دهد ولی این قربت را با یک غرض دنیوی ضمیمه سازد عملش مشوب بوده و خالص نخواهد بود. پیمودن مراحل سیر سلوک یکی از عالی ترین مقام اخلاص است.در اثر اخلاص، مرکز تابش انوار الهی گردد و حکمت و دانش از قلب بر زبان جاری می گردد.رسول خدا(ص) فرمود : هر کس که چهل روز خالص و فارغ برای خدا باشد چشمه های حکمت بر زبانش جاری می گردد. عدم توقع از دیگران و پشیمان نشدن و اخلاص کیفیت توجه است و مصونیت از طوفان غرائز و درپی کارهای انجام نشده و ... ازنشانه های اخلاص می باشد. توجه به ارزش ها، تفکر در آفرینش، توجه به سود قطعی، توجه به بی ارزشی دنیا، توجه به صفات خداوند و ... از عواملی می باشد که سبب می شود اخلاص در انسان راه یابد. موانعی وجود دارد که باعث می شود اخلاص انسان ها از بین رود از جمله آن عوامل ریا و تکبر و اکتفا به علوم آزمایشی و شیطان و هوای نفس باعث می شود که اخلاص را از بین ببرند. آثاری اخلاص وجود دارد که انجام دهنده آن با آثاری را به همراه دارد و از اثار اخروی اخلاص می توان به اخلاص در عقیده، قصد قربت در اخلاص را می توان نام برد اخلاص موجب قرب خداوند و لقا اوست. کسی که امید لقا پروردگار خود را دارد باید اخلاص پیشه کند، پس هر کس به لقای پروردگار خود امید دارد و باید به کار شایست بپردازد و هیپ کس را در پرستش پروردگارش شریک نسازد اخلاص علم را به قلب انسان هدیه می کند و چشم انسان را به نور حقیقت می گشاید. آثار دنیوی اخلاص برآورده شدن حاجت دنیایی و بصیرت و حکمت، موفقیت در کارها کفایت امر و درمانده نشدن در کارها... می باشد که خداوند عزوجل فرمود: اگر بنده خدا را دوستدار اخلاص و خداجویی بیابیم اداره امور را شخصا به عهده می گیرم. نتیجه اخلاص: ارتباط خالصانه انسان با خدا، نورانیت ضمیر و صفای باطن و بصیرتی به همراه دارد که انسان را در پیچ و خم های زندگی و بن بست ها و مشکلات، هدایت می کند. امام علی(ع): می فرماید عند تحقق الاخلاص تستنیر البصائر. هرگاه خلوص در دل آید، نورانیت و بینش به همراه آن می آید.

احتجاجات پیامبر عظیم الشأن اسلام حضرت محمد(ص) با گروه های مخالف در تمام زمینه های عقیدتی و غیر عقیدتی در تاریخ ثبت گشته و از آنجا که دستورالعمل پیامبر(ص) چیزی غیر از وحی و قرآن کریم نبوده می توان بسیاری از این برخوردها و رفتارهای پیامبر(ص) را با توجه به آیات قرآن بررسی نمود. چنان که این بررسی ها نشان می دهد، شیوة پیامبر(ص) چیزی غیر از مهربانی و صبر و استقامت در امر تبلیغ معارف والای اسلام نبوده است و با این شیوه سعی داشتند با حجة بالغة و استدلالات روشن، حقیقت را برای مخالفان بیان دارند و این مسیر دشوار را با کمک وحی الهی و قرآن منزل از طرف پروردگار به اسانی پیموده و وظیفه خویش را به بهترین صورت انجام می دادند. این منکرین معاد در برخی اوقات با درک پائین نمی توانستند درباره زنده شدن مردگان و قیام رستاخیز را باور کنند و آن را غیر ممکن می پنداشند در آنجا رسول(ص) با اثبات قدرت بی پایان الهی و اموری محسوس سعی می کردند ذهنیت ایشان را درست کرده و امکان معاد را ثابت نمایند و گاهی نیز منکرین با مقاصد دیگری شبهه وارد کرده که پیامبر(ص) با اثبات ضرورت معاد سعی می کردند اعتقاد ایشان را اصلاح نمایند. نه تنها شیوة احتجاج رسول بلکه براهین و احتجاجتشان که در قرآن بیان گردیده الگوی جامعی است برای تمام مسلمانان در تمام اعصار تا با استفاده از این شیوه ها و احتجاجات دیدگاهها اصلاح گردیده و هم شیوة احتجاج با مخالف آموخته گردد./

مباحث اصلی این پایان نامه در دو بخش به این شرح آمده است: بخش اول، احسان: مفهوم احسان، فرق اسلام و ایمان و احسان، احسان در معامله، فرق احسان و ایثار، صدقه و احسان، فرق جود با احسان، برّ، تفاوت بین انفاق و برّ و معروف، احسان و آثار آن در دو جهان، فراگیری احسان، فرق احسان ذاتی و عرفی، تفاوت عدل و احسان، پیش دستی در احسان، قصص احسان در قرآن و مفهوم احسان از دیدگاه مفسرین قرآن و روایات و...; بخش دوم، ایثار: فلسفه یِ ایثار، ارزش ایثار در آیینه یِ قرآن، ایثار و نذر، ایثار و علی(ع)، ایثار امام علی(ع)، ایثار و زهد فاطمه یِ زهرا(س)، ایثار به دیگران، مواسات، لزوم فداکاری و ایثار در حسن خلق، شیوه هایِ ایثار و فداکاری، ایثار و اهداف ایثار و....

این پایان نامه به اخلاص در عقیده و عمل از دیدگاه قرآن و عترت اختصاص دارد. خداوند تبارک و تعالی می فرماید: آگاه باشید که دینِ خالص از آن خدا است. در این رساله پس از معنای لغوی اخلاص و تعریف آن از دیدگاه شش تن از علمای بزرگ اسلام، به موضوعات مهم و گوناگونی دربارة اخلاص پرداخته است؛ از جمله: فرق مخلص (کسر لام) و مخلص (فتح لام)، اخلاص مطلق و اخلاص ارزشی و تفاوت میان آن ها، قطب درون ذاتی و برون ذاتی اخلاص و کلمة اخلاص و مشتقات آن در قرآن. در بخش دیگری از این رساله، آثار و پیامدهای عملی اخلاص مورد بررسی قرار گرفته است؛ از جمله: نیکو شدن نیت، طمع نداشتن به اموال دیگران، امید بستن به خدا، جاری شدن حکمت از دل به زبان، موفقیت یافتن در کارها، رسیدن به آرزوها، پیدایش بصیرت، فرمان پذیری از مخلصین و محبوبیت یافتن نزد خداوند. در پایان نمونه هایی از اخلاص پیامبران(رسول خدا|، حضرت یوسف و حضرت موسی) و امامان(حضرت علی و امام حسین‘) و مؤمنان مخلَص(ابوالفضل×، سلمان فارسی×، ابوذر غفاری×) ارائه شده است.