مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب «ده گفتار» تالیف مرتضی مطهری، مجموعا ده سخنرانی یا مقاله است که در طول سال‌ های 1339 و 1341 هجری شمسی ایراد شده و یا نگارش یافته است. از گفتار اول تا گفتار هفتم سخنرانی‌ هایی است که در فاصله مهر ماه 1339 تا مهر ماه 1341 در محفلی ماهانه در تهران، که هر ماه یک نوبت در منزلی در سه راه ژاله با شرکت چند صد نفر از طبقات مختلف تشکیل می‌ شد، ایراد شده است. گفتار اول و دوم به موضوع «تقوا» اختصاص دارد. استاد مطهری در این دو گفتار با استناد به آیات و روایات به شرح معنای صحیح تقوا می پردازد. استاد مطهری در گفتار سوم به موضوع «امر به معروف و نهی از منکر» می پردازد. وی پس از اشاره به شرایط و احکام فقهی اجرای امر به معروف و نهی از منکر، تاریخچه ای از مبانی شکل گیری نهاد حِسبه و نحوه عملکرد آن را بیان می کند. در گفتار چهارم به مناسبت رحلت آیت الله بروجردی (ره) مرجع تقلید وقت، موضوع اجتهاد محور سخنرانی قرار گرفته است. استاد در این سخنرانی به تبیین مفهوم اجتهاد می پردازد و شرح مختصری در مورد اقسام مشروع و ممنوع آن ارائه می دهد. گفتار بعدی با عنوان احیاء فکر دینی یکی از مهم ترین سخنرانی های استاد مطهری در زمینه آسیب شناسی جامعه دینی محسوب می شود. «فریضه علم» موضوع محوری گفتار بعدی است. استاد مطهری در گفتار هفتم، با موضوع «رهبری نسل جوان» به مسئولیت هر نسل برای هدایت نسل بعدی اشاره می کند. شهید مطهری در دو گفتار هشتم و نهم به معرفی «خطابه و منبر» می پردازد. شهید مطهری در مقاله مشکل اساسی در سازمان روحانیت، ضمن اشاره به جایگاه مهم سازمان روحانیت و برخی امتیازات آن بر وجود پاره ای نواقص و ضرورت اصلاح آن تأکید می ورزد. در ارزیابی کلی از این اثر می توان گفت که موضوع «آسیب شناسی دینی» حلقه وصل و نقطه مشترک مباحث کتاب است.

کتاب «تعلیم و تربیت در اسلام» تالیف مرتضی مطهری، مجموعه ای است مشتمل بر کلیه سخنرانی های موجود از استاد شهید، پیرامون «تعلیم و تربیت در اسلام» که از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول شامل سیزده جلسه سخنرانی استاد در جمع دبیران تعلیمات دینی است. برخی از اهم موضوعات طرح شده در این بخش عبارتند از: پرورش عقل، تربیت عقلانی انسانی، مسئله عادت، فعل اخلاقی، کرامت نفس در قرآن و حدیث و ریشه الهامات اخلاقی. بخش دوم، شامل بحث هایی است که در انجمن اسلامی پزشکان در شش جلسه انجام شده است. برخی از عناوین این بحث ها از این قرار است: پرورش جسم و پرورش استعداد عقلانی، تاریخچه تعقل از نظر مسلمین، عوامل تربیت.

مقالة حاضر به نقش حکمت و تفکر بطور عام و نقش و تأثیر حکمت متعالیه بطور خاص در تکون و تکامل یا رشد و بالندگی علم در ایران پرداخته است. این موضوع از جمله موضوعاتی است که ضرورت پرداختن به آن، چه از نظر تاریخی و چه از نظر نقش و کارکرد امروزی، اهمیت بسزایی دارد. حکمت و علم در فرهنگ و تمدن ایران زمین همواره مقارن و مقارب یکدیگر بوده است. پیشینة حکمت در ایران، بقدمت سابقة علم و دانش و ظهور تمدن میرسد و دوران درخشان و طلایی علم در ایران (چه ایران باستان و چه ایران دورة اسلامی) همواره با وجود و ظهور حکمت و خردورزی توأم بوده است؛ بطوریکه هرگاه دوران افول علمی و تمدنی در ایران ظاهر گشته، نشانة دوری و خروج از ساحت حکمت و تفکر مشهود بوده است.از طرفی، حکمت و عقلانیت یکی از ارکان بنیادین حکمت متعالیه است و اساساً سیر عقلانی، محور سیر تکاملی انسان است که به تولید و توسعه علم منتهی میگردد. بین حکمت متعالیه و پیدایش علم، نسبت مستقیمی وجود دارد. اندیشة ملاصدرا و حکمت متعالیه از وجوه گوناگون به تکون و تکامل علم و علوم دقیقه و جزئیه مدد میرساند، حفظ و بسط زمینة عقلانیت و تفکر علمی، حفظ و انتقال میراث عقلانی و حکمی ایران و اسلام، پیدایش و پرورش خردمندان و عقلا در دامن حکمت متعالیه، ارائه شیوه و روش نوین در مطالعات و تحقیقات حکمی ـ علمی و ترسیم خطوط آیندة تفکر عقلانی و علمی از جملة این مددرسانیها است.غرض این پژوهش آن است که اولاً، رابطة حکمت و علم در ایران زمین و فرهنگ و تمدن آن بطور اجمالی مورد پرسش و جستجوگری قرار گیرد و ثانیاً، نسبت تفکر و حکمت متعالیه با رشد و ظهور علم در ایران بررسی و تحلیل گردد و ثالثاً، نقش ویژة تأثیر عمیق عقلانیت و تفکر منطوی در حکمت متعالیه در تولید و توسعه و تکامل علم در ایران مورد تأمل قرار گیرد و عیان شود.

‫اين پايان نامه ترجمه کتاب "عقايد و معارف اسلامي در قرآن و سنت" تأليف آيت‌الله جعفر سبحاني به زبان اردو است، که مهم ترين عقايد و معارف اسلامي و برهان هاي عقلي و نَقلي مبتني برآن ها را در بر مي‌گيرد. خداشناسي، ضرورت ايمان به خدا، تعديل غرايز، پرورش فضايل اخلاقي، اجراي قوانين، گسترش عدالت و ضرورت آرامش روحي و رواني از جمله مباحث فصل نخست محسوب مي‌شود. نويسنده در فصل دوم راه‌هاي شناخت خداوند متعال از راه عقل و فطرت و ديدگاه قرآن کريم در اين زمينه بيان مي‌کند. برهان نظم براي اثبات وجود خدا، نقد ديدگاه‌هاي مادّيگرايان در نفي وجود خدا و اعتماد افراطي آن‌ها بر حس و تجربه و علوم ظاهري، از مطالب بعدي کتاب است، که نويسنده در اين زمينه با استناد به اصل علّيت به اثبات وجود خدا و خلقت جهان توسّط پروردگار مي‌پردازد. وي در بخش ديگري به اثبات توحيد و ابعادِ مختلف آن، يعني: توحيد در صفات و افعال، تشريح صفات خدا و نفي جسمانيت و مکان از خداوند پرداخته و نسبتِ بين ذات و صفات الهي را بررسي مي‌کند. نگارنده در ادامه با اشاره به ضرورت نبّوت و ادلّه عقلي و نقلي آن، لزوم بعثت انبيا، نياز انسان به پديده وحي، شرايط و ويژگي‌هاي پيامبران الهي، راه اثبات نبّوت آنان و... را بررسي مي‌کند. وي همچنين به وظايف پيامبران در تربيت انسان، اجراي قوانين الهي، قانون‌گذاري و اصلاح اخلاق بشر اشاره کرده و ادلّه اثبات اعجاز پيامبران براي اثبات نبّوت آنان را تبيين مي‌سازد. سپس دليل هاي مبتني بر اعجاز و شرايط معجزه و ارتباط آن با قوانين علمي و عقلي را واکاوي کرده و دلالت معجزه بر اثبات صدق نبّوت و تفاوت معجزه و شعبده‌بازي و سِحر و جادو را بيان مي‌کند. نويسنده در ادامه به صفات اخلاقي و ويژگي‌هاي معنوي پيامبران الهي پرداخته و آن ها را داراي اخلاق پسنديده معرفي کرده، که به دنبال اهداف عالي انساني بوده‌اند و از هر اشتباه و خطايي مصون (معصوم) هستند؛ زيرا در غير اين صورت هرگز نمي‌توانند مردم را هدايت کنند.