مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

در مقاله حاضر در اینکه مقصود از سه وعده قرآنی: غلبه اسلام بر ادیان (توبه/33)، وراثت صالحان (انبیاء/105) و استخلاف مؤمنان صالح (نور/ 55) یک پیام و حاکمیت اسلام بر سراسر جهان است؟ یا پیام‌های جداگانه می‌باشد؟ نظر تفسیر المیزان و روح المعانی به‌طور تطبیقی در این باره بررسی گردیده است. حاصل این تحقیق آن است ‌که سه وعده بیان‌شده از دیدگاه علامه طباطبایی دارای پیامی مرتبط به هم‌ هستند و این امور هنگام ظهور حضرت مهدی(عج) عملی می‌شوند، اما از دیدگاه آلوسی علی‌رغم وجود روایات معتبر فریقین، آیات مزبور، سه مقوله جداگانه و پراکنده‌اند؛ ایشان در مورد غلبه دین، نظر روشنی را ارائه ننموده است اما در باره دو آیه دیگر معتقد است که مراد از آنها، وراثت و استخلاف صالحان در بهشت است.

مسأله رنج انسان از مسائلی است که در ادیان و مکاتب مختلف به آن پرداخته شده است. این پژوهش با تطبیق آیین بودا و دین اسلام به این نتیجه رسیده است که رهایی از رنج به عنوان هدف اساسی دین بودا است. پاسخی که بودا به چهار سوال تعریف رنج، منشأ، چیستی آن و راه پایان بخشیدن به آن می­دهد، اساس روشن شدگی بودا را تشکیل داده و این همان چیزی است که بودا می­خواهد با همه همنوعان خود در میان بگذارد. در دین اسلام نیز به مسأله رنج انسان پرداخته شده و متکلمان اسلامی با توجه به آیات و روایات، علت رنج و هدف از رنج انسان را زمینه سازی برای تکامل انسان‌ و در جهت آزمایش اوست. وجوه اشتراک آیین بودا و دین اسلام پذیرش رنج و مصیبت در زندگی انسان در این دنیا، خاستگاه رنج، امکان رهایی از رنج، اعتقاد به منجی برای رهایی از رنج و اعتقاد به امر مراقبه در هر دو آیین است. تفاوت نیز در مبدأ شناسی، انسان‌شناسی، نوع نگاه به تولد انسان، تکیه‌گاه انسان در برخورد با رنج‌ها و سختی‌ها است.

بررسی حجیت ادیان ابراهیمی پس از ظهور اسلام همواره در میان مباحث کلامی مسئله‌ای زنده، پویا و در جریان است. با توجه به اهمیت کشف دیدگاه قرآن در این مسئله، دلایل نقلی محور اصلی جدال‌های دو طرف را تشکیل می‌دهد. از جمله موضوعات مرتبط، تعیین کاربست معنایی واژۀ «اسلام» در قرآن است. از مهم‌ترین آیات مورد نزاع آیۀ شریفۀ «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» (آل عمران/19) است که دین را نزد خداوند، اسلام معرفی می‌کند. با وجود استناد موافقان و مخالفانِ حجیت ادیان ابراهیمی به این آیه، تحقیق مستقلی که همۀ شواهد و قراین را جمع‌آوری و ارزیابی کند انجام نشده است. این تحقیق با تأکید بر روش کتابخانه‌ای و تحلیلی، افزون بر تمایز دو قرائت اصلی دربارۀ این آیه، شواهد هر یک را مورد ارزیابی قرار داده و قرائت سومی را در این تحقیق ارائه می‌دهد که بر معنای متفاوتی از «دین» و «اسلام» استوار است و اسلام را به معنای تسلیم و دین را نیز به معنای تدین مؤمنان معرفی می‌کند. نتیجۀ این تحقیق آن است که این آیه به لحاظ موضوع، با مسئلۀ «حجیت ادیان» بیگانه است و ازاین‌رو موافقان و مخالفان حجیت ادیان نمی‌توانند این آیه را به‌عنوان سندی مستقل مدعای خود مطرح کنند.

سنت و بدعت دو مفهوم کاربردی در حوزه‌های گوناگون علوم اسلامی است که احکام متعددی درباره آن در عقاید و فقه بیان شده است. بیشتر توجهات پیرامون این مسئله در مصادیق آن بوده است و کمتر به مبانی نظری آن و با نگاه ماهیت‌شناختی پرداخته‌اند. در این مقاله، ابعاد نظری سنت و بدعت از قبیل ماهیت، گونه شناسی، اقسام، خاستگاه، فرآیند شکل گیری و پیامدهای ایجاد سنت و بدعت از منظر اهل بیت( مورد بررسی قرار گرفته است. بر اساس روایات اهل بیت(، سنت و بدعت به دو گونه دینی و عرفی تقسیم می‌شود و سنت حسنه و سیئه، در زمره سنت عرفی جای می‌گیرند. در مورد بدعت، همه موارد گونه دینیِ آن، مذموم بوده و موارد پسندیده گونه عرفیِ آن، به عنوان سنت عرفی حسنه شناخته می‌شود. امامان معصوم(، هرگونه نوآوری در دین را گمراهی خوانده‌اند، اما برای انگیزش مسلمانان به ایجاد سنت‌های عرفیِ دارای امتداد اجتماعی و همسو با آموزه‌های دین، پاداش‌های فراوانی در نظر گرفته‌اند. در نقطه مقابل، گناه عمل کنندگان به سنت‌های عرفیِ ناپسند را برای بنیانگذار آن سنت سیئه، پیش‌بینی کرده‌اند.