جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

فلسفه قیام امام حسین(ع) و عاشورا از جمله مباحثی هستند که مورد بررسی بسیاری از مستشرقان قرار گرفته است. بررسی نقادانه آرای مستشرقان درباره نهضت حسینی، افزودن رفع شبهات مطرح شده می‌تواند موجب معرفی همه جانبه و عالمانه نهضت امام(ع) شود. نوشتار حاضر با روش انتقادی به بررسی دیدگاه‌های آنتوان بارا پرداخته است. برخی از نظریات آنتوان بارا درباره قیام عاشورا با مبانی فکری شیعه سازگار است. او در علل قیام امام حسین(ع) به دو عامل انحراف امت و قضای حتمی پروردگار اشاره می‌کند. با این حال آنتوان بارا به مواردی چون بیعت خواهی یزید و دعوت مردم کوفه و اقامه حجت بر ایشان توجهی نکرده است. او هدف قیام امام حسین(ع) را به جاودانه کردن اسلام با شهادت و ایستادگی در برابر ظلم محصور می‌کند؛ در حالی‌که رسوا کردن ظالمان، مبارزه با ظلم و تشکیل حکومت اسلامی از اهداف بنیادین حضرت بوده‌است.

برپایی نماز در شب، صبح و ظهر عاشورا، عالی‌ترین جلوة شکوه بندگی حضرت ابا عبدالله‌الحسین(ع) در واقعة کربلا در مقابل معبود است. هدف پژوهش، استنتاج مؤلفه‌ها و روش‌های تربیتی حاصل از نماز در کلام و سیرة حضرت امام حسین(ع) است. روش پژوهش از نوع کتابخانه‌ای و به‌شیوة فیش‌نویسی است. نتایج پژوهش نشان داد که مهم‌ترین مؤلفه‌های تربیتی شامل؛ اهمیت به‌نماز به‌عنوان وسیلة یاد خدابودن و ستون و پرچم دین، توجه به‌نماز جماعت، نماز اول وقت، خلوص نیت در نماز، محافظت بر نماز، استعانت از نماز، نماز شب و شب‌زنده‌داری، شهادت در حال نماز، احیای اذان، غیرت دینی، اقامة نماز در میدان جنگ، ترویج نماز و دفاع از نماز. همچنین روش‌های تربیتی نظیر مراقبه و محاسبه، تبشیر و تنذیر، تشویق و ترغیب، پند و موعظه در کلام و سیرة امام حسین(ع) دربارة نماز، مشاهده شده است.

تغییر رفتار محبان مکتب امام حسین(ع) در ایام عزاداری به سمت فضایل و عدم ثبات آن در برخی از پیروان امری کاملاً مشهود است. پیروان مکتب حسینی در تلاش‌اند با الگو قرار دادن امام و اصحابشان ساختار الگو را شکل داده و انسان‌هایی در طراز ایشان شوند. در ساختار الگو، سه مؤلفه الگوگیر، موردالگو و الگو وجود دارد. محبان مکتب حسینی الگوگیر، قرب پروردگار متعال موردالگو، امام حسین(ع) و اصحابش الگو هستند. الگوگیر با شاخص قرار دادن رفتارهای الگو و با تمرین و تکرار، در رفتار به طراز الگو می‌رسد. دلایل متعددی وجود دارد که سبب می‌شود برخی از محبان مکتب امام حسین(ع) انسان­هایی در طراز اصحاب‌الحسین نشوند. مهم‌ترین آنها بحران معرفتی در حوزه‌های متفاوت مانند بحران معرفتی نسبت به موردالگو، شخصیت الگوشونده، اهداف، روش و کیفیت الگو است. همچنین گاهی شرایط وجودی الگوپذیر محقق نبوده و یا الگوپذیر استقامت لازم را نداشته و یا این‌که به حواشی موردالگو مشغول شده و از اصل الگو دور مانده است. با وجود این موانع ساختار الگوی صحیح شکل نمی­گیرد و امام حسین‌های متفاوتی در اذهان برخی از محبان تولید می‌شود که با تبعیت از آنها نمی­توان در رفتار هم طراز شهدا و اسرای کربلا رفتار کرد.

به فرموده رسول خداt شهادت امام حسین(ع) حرارتی در دل‌های مؤمنان انداخته که هیچ‌گاه سرد نمی‌شود. از مصادیق این سخن گرانبار، عشق و علاقه ادیبان و شاعران و اندیشمندان مسیحی به شخصیت سیدالشهداء و سیره و منش ایشان است. یکی از مسیحیانی که ارادت وافری به اهل‌بیت و خاصه امام حسین(ع) دارد، ادیب و شاعر معاصر لبنانی جورج شکور (1935-2024م) است. وی حماسه‌ای بلند و شورانگیز در ستایش امام حسین(ع) و مکتب عاشورا دارد که «ملحمه الحسین» نام دارد. جستار حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی سعی کرده مهمترین مضامین این چکامه ارزشمند را مورد واکاوی و تبیین قرار دهد. نتایج حاصله حاکی از آن است که جورج شکور در این قصیده افزون بر حزن و اندوه بر مصائب سالار شهیدان و بیان مظلومیت ایشان، عزت و ایستادگی حضرت در برابر ستمگران را می‌ستاید و بر تداوم راه و مکتب حسینی در محور مقاومت لبنان و فلسطین تأکید می­کند. او امام حسین(ع) را سرمشق همه مبارزان و مجاهدانی می­داند که تا آخرین نفس از آرمان‌های والای خود دفاع کردند و تن به ذلت یزیدیان زمان نداده­اند.

واقعة عاشورا به‌عنوان نقطة عطفی در تاریخ اسلام، سرشار از مفاهیم بلند انسانی، الهی و اجتماعی است که هر یک از شخصیت‌های آن، حامل پیام و معنایی خاص‌اند. در این میان، علی‌اصغر(ع) فرزند شیرخوار امام حسین(ع) به‌مثابة‌ نماد کامل مظلومیت و بی‌دفاعی، جایگاهی ویژه در میان شهدای کربلا دارد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی و میان‌رشته‌ای، می‌کوشد تا با بهره‌گیری از منابع معتبر تاریخی و روایی، جایگاه و نقش علی‌اصغر(ع) را در روایت عاشورا بررسی کند. شهادت این کودک نه‌تنها صحنه‌ای اندوه‌بار، بلکه نمایانگر اوج بی‌عدالتی و ستمی‌ است که بر اهل‌بیت پیامبر وارد آمد. این پژوهش، با بررسی ابعاد مختلف فقهی، تاریخی، احساسی و نمادشناختی نشان می‌دهد که علی‌اصغر(ع) تنها یک‌نوزاد شهید نیست، بلکه سندی زنده از مظلومیت و حقانیت نهضت حسینی است؛ نمادی که تا امروز در آیین‌ها، ادبیات آیینی، و وجدان شیعیان حضوری پررنگ دارد و حامل پیام‌هایی عمیق برای جوامع انسانی در برابر ظلم و بی‌عدالتی است.

ظاهر روایات در بیان ذبح عظیم در آیه 107 سوره صافات مختلف است. برخی بر شهادت امام حسین(ع) و برخی بر قوچ دلالت دارند. بنابراین چگونه آیه می­تواند دلالت بر عظمت شهادت حضرت داشته باشد در حالی که ذبح عظیم گوسفند آسمانی دانسته شده­است؟ آیا دلالت آیه بر عظمت شهادت امام به دلالت ظاهر است یا باطنی و نمی­توان رابطه ظاهر آیه را با آن درک کرد؟ این پرسش­ها، دغدغه­هایی هستند که در فهم و ارتباط آیه با شهادت امام حسین(ع) بسیار تاثیر گذارند. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی درصدد پاسخ به این پرسش­ها است. نتایج حاصل از پژوهش حاکی از آن است که ارتباط عمیقی بین ظاهر آیه و عظمت شهادت امام وجود دارد و مقصود از ذبح عظیم، قوچ آسمانی ذبح شده توسط ابراهیم(ع) نیست.

مقاله «حسین ‌بن علی» در ویرایش سوم دایرةالمعارف اسلام (Encyclopedia of Islam) چاپ بریل به قلم نَجَم حیدر نگاشته شده‌است. حیدر این مدخل را با تأکید بر قیام عاشورا نوشته است و به سایر وجوه و مراحل زندگانی امام حسین(ع) به طور بسیار مختصر پرداخته یا اصلاً ذکری از آن به میان نیاورده است. در مقاله حاضر ضمن ترجمه، به نقد و ارزیابی محتوای این مقاله توجه شده‌است. این بررسی نشان داد که برخی از گزاره‌های مقاله «حسین ‌بن علی» از حیث اعتبار تاریخی محل تردید جدی است و حیدر نیز احتمالاً بر اساس همین روایت‌ها، برداشت نادرستی از برخی وجوه شخصیتی امام حسین(ع) ارائه کرده است. همچنین توجه نویسنده به قیام عاشورا سبب شده تا او از سایر وجوه زندگی امام حسین(ع) همچون ادعای حضور ایشان در فتوحات دوره عثمان، ازدواج با شهربانو و مانند اینها غافل شود.

حقیقت اهل بیت با حقیقت قرآن کریم، متحد است و برای درک حقیقت قرآن و حقیقت اهل‌بیت، جز توجه به‌وحدت موجود بینِ آن‌دو ثقل گرانبها، راهی نیست. این امر دربارة وجود مبارک سیدالشهدا(ع) ظهور بیشتری پیدا کرده است که ضرورت بحث از مطالعات حوزة قرآن و امام حسین(ع) را بیش از پیش آشکار می‌نماید. این مطالعات، عرصه‌های متنوع و اضلاع مختلفی دارد که مقالة حاضر به آن پرداخته است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش اجتهادی (تحلیلی استنباطی)، به‌تحلیل گونه‌های مطالعات حوزة قرآن و امام حسین(ع) پرداخته و برای جمع‌آوری اطلاعات، از روش اسنادی بهره‌برده است. در پژوهش حاضر، با عنایت به‌ضرورت مطالعات تلفیقی حوزة قرآن و امام‌حسین(ع)، ابتدا به‌عرصه‌های آن توجه شد و درضمن ده‌دسته، گونه‌های ظهور معارف قرآنی در روایات و سیرة سید‌الشهدا(ع) از ظاهر به‌باطن و از مطالعات تک‌ساحتی به چندساحتی مورد توجه قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که می‌توان مطالعات حوزة قرآن و امام‌حسین(ع) را به‌عنوان یکی از نمونه‌های برجستة مطالعات علوم انسانی قرآن بنیان، مورد توجه و پژوهش قرار داد.