جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

دور شدن دنیا از ارزش‌های معنوی و حذف مفهوم خدا از زندگی، انسانِ مدرن را به‌سمت پوچی و بی‌معنایی سوق می‌دهد که یکی از مسائل مهمی است که ذهن انسان را به خود درگیر کرده است. از طرفی، نقش ایمان به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های معنابخش به زندگی را نمی‌توان نادیده گرفت. بدین منظور، در این نوشتار نقش ایمان در معنادهی به زندگی را از دریچه نگاه سورن کی‌یرکگور مورد بررسی قرار داده و نقاط قوت و ضعف ایمان‌گرایی وی را روشن می‌سازیم. کی‌یرکگور در جهت معرفی زندگی معنادار به تبیین مراحل سه‌گانه حیات انسانی (استحسانی، اخلاقی و ایمانی) می‌پردازد و معتقد است انسان در هریک از این مراحل، به‌نوعی متناسب با آن مرحله، به‌دنبال معناست؛ اما زندگی معنادار را مترادف با زندگی ایمانی معرفی می‌کند. وی برای ایمان ویژگی‌هایی از قبیل عشق، شور، ریسک، پارادوکس و ضد عقل بودن را برمی‌شمارد و آن را برتر از عقل و حتی در تعارض با عقل معرفی می‌کند. به‌باور وی، ایمان می‌تواند عامل نجات‌بخش برای انسان و پشتوانه‌ای محکم برای معنادار شدن زندگی باشد. اما با توجه به برخی از تندروی‌های او، می‌توان ایمان‌گرایی‌اش را نوعی ایمان‌گرایی افراطی دانست که از حالت تعادل خارج شده و مسائلی همچون نادیده گرفتن توانایی عقل، تعطیل شناخت، گوشه‌گیری از جامعه و فردگرایی افراطی، و به تعلیق درآوردن گزاره‌های اخلاقی را به‌دنبال دارد.

این پژوهش به بررسی رابطة دوسویه میان مبانی انسان‌شناختی سورن کرکگور با نگرش ایمان‌گرایانة اراده‌محور او می‌پردازد. کرکگور، به عنوان بنیان‌گذار اگزیستانسیالیسم مسیحی، انسان را موجودی دوبعدی (مادی و روحانی)، صاحب فردیت اصیل، آزاد در انتخاب، فاقد ماهیت پیشینی، و دارای تناقض و هراس وجودی می‌داند. این ویژگی‌ها بستر لازم برای شکل‌گیری ایمان اراده‌گرایانه را فراهم می‌سازند؛ ایمانی که در آن عقل به حوزة آفاقی محدود و ورود به سپهر دینی از رهگذر جهش و گزینش ارادی ممکن می‌شود. در مقابل، برخی مؤلفه‌های انسان‌شناسی او نیز تحت تأثیر دیدگاه ایمانی‌اش شکل گرفته‌اند؛ از جمله تأکید بر درون‌نگری، تعلیق اخلاق و عقل در مواجهه با آموزه‌های مسیحیت، و تفسیر هراس به عنوان زمینة پذیرش آموزه‌های غیر قابل درک عقلانی یا تناقض‌نما. نتیجة تحقیق نشان می‌دهد میان انسان‌شناسی و ایمان‌گرایی کرکگور رابطة تعاملی و هم‌پوشانی برقرار است که ساختار اندیشة او را به صورت یک منظومة پیوسته شکل داده است.

این پژوهش به بررسی تطبیقی رویکرد معنا گرایانه سورن کرکگارد و عطار نیشابوری در مسأله وجودی شر می‌پردازد و اینکه انسان در مواجهه عملی با شر با رویکردمعناگرایانه چطور ایمان خود به خدا را حفظ و تقویت کند و یا اینکه چطور انسان رنجدیده می‌تواند رنج‌ها را تحمل کند. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و از نظر هدف کاربردی است اجرای آن به روش اسنادی و تحلیل محتوا می‌باشد. اطلاعات مربوط به روش توصیفی و تحلیلی مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است. بر اساس یافته‌ها باید دید کرکگارد و عطار چه رویکردهایی برای مسأله وجودی شر ارایه کرده اند رویکرد هر دو فیلسوف این است که به رنج‌ها معنا داده اند عطار با ذکر داستان هایی برای رنج معانی متعددی ارایه می‌دهد کرکگور‌ از رویکرد معنا داری رنج برای کم کردن رنج‌ها و سختی‌ها بهره می‌جوید. و رنج را ارزشمند تلقی می‌کند و با دیدگاه مثبت به رنج احساس خوشبختی را در انسان بیدار میکند. و عطار بر آن است که رنج‌ها در درون خود معانی زیادی دارند و توجه به این معانی موجب می‌شود وجود رنج مورد پذیرش روح و روان انسان بشود و تحمل انسان در سختی‌ها زیاد گردد. در این معانی کار خداوند و شرور منتسب به او دارای حکمت و معنا در نظر گرفته شده است.

این مقاله به بررسی تطبیقی روش‌شناسی شناخت در فلسفه ابن عربی و سورن کیرکگور می‌پردازد. ابن عربی در چارچوب عرفان اسلامی، معرفت حقیقی را از طریق تجربه‌های شهودی و کشف باطنی می‌داند، در حالی که کیرکگور در الهیات مسیحی، حقیقت را امری شخصی و ذهنی معرفی کرده و بر جهش ایمانی تأکید دارد. این پژوهش با روش تحلیل تطبیقی، وجوه اشتراک و افتراق این دو فیلسوف را بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهد که هر دو فیلسوف بر تجربه شخصی و فراتر رفتن از عقل برای شناخت حقیقت تأکید دارند. ابن عربی فرآیند معرفت را تدریجی و مبتنی بر سلوک عرفانی می‌بیند، در حالی که کیرکگور آن را تجربه‌ای ناگهانی و مبتنی بر ایمان می‌داند. ابن عربی حقیقت را با وحدت وجود و کیرکگور آن را به عنوان تجربه‌ای فردی و رابطه‌ای شخصی با خداوند مطرح می‌کند. با وجود تفاوت‌های فرهنگی و دینی، هر دو فیلسوف به نقش تجربه فردی و محدودیت عقل در شناخت حقیقت تأکید دارند. این پژوهش نشان می‌دهد که ایمان و تجربه‌های معنوی از ارکان مشترک در هر دو سیستم فکری هستند.

این پژوهش به بررسی تطبیقی رویکرد سورن کییرکگور (از سنت مسیحی) و خواجه نصیرالدین طوسی (از سنت اسلامی) نسبت به مسئله کلاسیک رابطه عقل و ایمان می‌پردازد. کییرکگور، با تأکید بر ماهیت پارادوکسیکال و شخصی ایمان و طرح مفاهیمی چون «جهش ایمانی» و «تعلیق امر اخلاقی»، ایمان را در ساحتی فراتر و گاه متعارض با عقل تعریف می‌کند. از دیدگاه او، ایمان حقیقی مستلزم پذیرش پارادوکس (مانند تجسد) و عبور از مرزهای عقلانیت است. در مقابل، خواجه نصیرالدین طوسی با تکیه بر سنت فلسفی-کلامی اسلام، بر سازگاری ذاتی و هماهنگی میان عقل صحیح و نقل صریح (وحی) تأکید می‌ورزد و حقیقت واحد را محصول همکاری این دو منبع معرفتی می‌داند. این مطالعه با روش تحلیلی-تطبیقی نشان می‌دهد که این تفاوت‌های بنیادین ریشه در مبانی الهیاتی (پارادوکس در مسیحیت در مقابل وحدت حقیقت در اسلام)، انسان‌شناسی فلسفی (تأکید بر فردیت و انتخاب در برابر تأکید بر هماهنگی کلی قوا) و نقش اجتماعی دین دارد. همچنین، نقدهایی بر یکسویه‌نگری هر دو رویکرد وارد است؛ از جمله تأثیرپذیری کییرکگور از آموزه‌های خاص مسیحی و غفلت نسبی از وجوه عقلانی ایمان، و امکان تفسیر عقل‌بنیاد طوسی به صورتی که تجربه وجودی و فردی مؤمن را به حاشیه براند. در نتیجه، این پژوهش نشان می‌دهد که دیدگاه‌های این دو متفکر نه تنها نماینده دو سنت بزرگ فکری هستند، بلکه در کنار یکدیگر می‌توانند درکی جامع‌تر و پویاتر از پیچیدگی رابطه دیالکتیکی عقل و ایمان ارائه دهند، امری که برای مواجهه با چالش‌های ایمانی در جهان معاصر ضروری به نظر می‌رسد.

یکی از مسائل مهم در حوزه فلسفه دین، مسئله شرّ است. مسئله شر به این می‌پردازد که اگر وجود خدایی قادر مطلق و خیر محض را قبول داشته باشیم، چگونه می‌توانیم تمامی شرور موجود در عالم را باوجود این خدا خیر محض جمع کنیم. در این مقاله سعی شده باتوجه‌به آثار و اندیشه‌های سورن کیرکگور، پاسخی ایمان‌گرایانه و اگزیستانسیالیستی برای مسئله شر ارائه شود. وی با تأکید بر اصالت فرد، تنها راه وصول به آن را زندگی دینی می‌دانست. فرد در زندگی دینی تنها با خداوند مواجه است و از جمع و قراردادهای آن فاصله می‌گیرد و به انزوا و تنهایی کشیده می‌شود. این تنهایی رنجی برایش به همراه خواهد داشت که نشانه‌ای در جهت اصیل شدن وی است. فرد با آزادی و ایمان‌اش این رنج را می‌پذیرد و این رنج برایش شیرین می‌شود. وی دین‌دار واقعی را کسی می‌داند که شر و رنج را به‌عنوان امری ضروری می‌داند و آماده پذیرش آن است. پاسخی که می‌توانیم برای مسئله رنج باتوجه‌به اندیشه‌های کیرکگور ارائه دهیم این است که فرد مومن با رویکرد مثبت به رنج، چالش‌های زندگی را لطف الهی برای پرورش خود می‌داند. پس شرور و رنج نه‌تنها برایش نقصی بر خیر محض و قادر مطلق بودن خداوند نیست، بلکه هدیه و لطفی از جانب خدا برای بنده است تا توانایی‌های او را به فعلیت رسانده و او را به اصالت هدایت کند. فرد با آزادی این رنج را می‌پذیرد.

کرکگور از متفکران مکتب اگزیستانسیالیسم الهی است. وی تعالی و تکامل فرد را در گرو جهش ایمانی و تسلیم در برابر اراده خداوند یاد می‌کند و انسان متعالی با شورمندی به آن می‌رسد. دقت در مفاهیم قرآن کریم حاکی از آن است که تسلیم از مراتب عالی یک انسان متعالی است که درجاتی بر آن مترتب است. در آخرین مرتبه از تسلیم، بنده یقین پیدا می‌کند که هیچ سببی جز به اذن خدا تاثیر سببیت ندارد، این مرتبه همانند تسلیم برده در برابر مالک خود است. به سبب اهمیت جایگاه مفهوم تسلیم در قرآن کریم و نگاه تطبیقی- تحلیلی آن با مفاهیمی به مانند شورمندی، نویسنده به نگارش پژوهش حاضر همت گمارده است. لذا سؤال اصلی پژوهش حاضر، تبیین تسلیم وشورمندی، مبانی و آثار آن، در دیدگاه قرآن کریم و نگاه اگزیستانسیالیستی کرکگور است که به روش تطبیقی- تحلیلی به آن پاسخ خواهد داد. یافته‌ها حاکی از آن است که هر دو بر پذیرش کامل اراده الهی و اطاعت بی‌قید و شرط از دستورات خداوند تأکید دارند و تفاوت مهم فلسفه کرکگور و مکتب قرآن کریم آن است شورمندی در ایمان از منظر کرکگور ، تجربه‌ای عمیق فردی و فرا اخلاقی است که تعارض میان عقل و ایمان را برجسته می‌کند و اغلب با تنش درونی همراه است. در مقابل، تسلیم در قرآن علاوه بر داشتن جنبه فردی، به بعد اجتماعی و عقلانی ایمان توجه کرده و آن را عامل دستیابی به سکینه، آرامش و پاییندی اخلاقی می‌داند. این تفاوت‌ها نشان‌دهنده دو رویکرد بنیادین به ماهیت ایمان، یکی از منظر اگزیستانسیالیستی و دیگری از منظر وحیانی است. این رساله بر این موضوع تاکید دارد که ایمان عقلانی هم قابل انتقال و هم قابل دفاع عقلی منطقی است و حال آنکه ایمان ضد عقلی فقط در محدوده تجربه شخصی صاحب آن کارکرد دارد و قابل انتقال و قابل دفاع عقلی و منطقی نمی‌باشد.

یکی از مباحث مهمی که در خصوص ایمان مطرح میشود، این مساله است که آیا ایمان مطلوب، ایمانی است که از طریق دلیل، اعم از دلیل عقلی و غیرآن، به دست بیاید، و یا اینکه ایمان مطلوب، حاصل یک سیر درونی و شخصی میباشد؟ در یک طرف ارادهگرایانی چون سورن کرکگور معتقد هستند ایمان حقیقی محصول ارادهی آزادانهی انسان بوده و با یک جهش به وادی ایمان به دست میآید. در طرف دیگر عقلگرایانی چون علامه مصباح (ره)، ضمن تاکید بر نقش اراده در حصول امری اختیاری به نام ایمان، ایمان را دارای بعد شناختی نیز میدانند. اهمیت حل این مساله به میزان اهمیت خود ایمان دینی است. همچنین حل شدن این مساله میتواند کمک شایانی را در زمینهی نوع تبلیغ دین (احساسی و یا شناختی- احساسی) در حق مبلغان دینی انجام بدهد. هدف ما در این پژوهش، این است که با بررسی اقوال اندیشمند مسیحی، سورن کرکگور، و سپس تطبیق آن بر نظرات اندیشمندان اسلامی، به خصوص علامه مصباح (ره)، به یک نگاه جامع و دقیق نسبت به نقش عقل و اراده در ایمان نائل بیاییم. پس از بررسی و تطبیق کلمات و عبارات اندیشمندان مذکور، به این نتیجه رسیدیم که نظریهی ارادهگروانهی کرکگور، علی رغم نکات بسیار مفیدی که در دل خود دارد، خالی از اشکال نیز نمیباشد. توجه به حقیقت درونی ایمان، ارائهی تصویری صحیح از انسان دوبعدی و دیالکتیک وجودی او، تاکید بر اهمیت عشق الهی و همچنین تبیین آثار ایمان دینی، از نقاط قوت این نظریه است. همچنین منحصر دانستن ایمان به بعد درونی، از بین بردن امکان دفاع عقلانی از ایمان دینی، اعتقاد به تجسد و سعی در توجیه آن به عنوان یک آموزهی غیر قابل دفاع عقلانی، شرعی دانستن ملاک حسن و قبح اعمال و همچنین ارائهی تقسیمی نادرست و بدون ملاک از مراحل زندگی انسان، از نقاط ضعف این نظریه است.

در این نوشته به بررسی و نقد نظریه مولفه های ایمان گرایی کیرکگور پرداخته می شود گفته خواهد شد که ایمان گرایی کیرکگور مبتنی بر حفظ ایمان علی رغم عقل است. یعنی انسان می تواند بر ضد یک مدعا دلیل آفاقی و عینی داشته باشد و در عین حال به آن، ایمان داشته باشد. به نظر او ایمان آوردن یک امر اختیاری است.و دینداری باید مبتنی بر خطر و جهش ایمانی .در این نوشته به بررسی و نقد نظریه مولفه های ایمان گرایی کیرکگور پرداخته می شود گفته خواهد شد که ایمان گرایی کیرکگور مبتنی بر حفظ ایمان علی رغم عقل است. یعنی انسان می تواند بر ضد یک مدعا دلیل آفاقی و عینی داشته باشد و در عین حال به آن، ایمان داشته باشد. به نظر او ایمان آوردن یک امر اختیاری است.و دینداری باید مبتنی بر خطر و جهش ایمانی در این نوشته به بررسی و نقد نظریه مولفه های ایمان گرایی کیرکگور پرداخته می شود گفته خواهد شد که ایمان گرایی کیرکگور مبتنی بر حفظ ایمان علی رغم عقل است. یعنی انسان می تواند بر ضد یک مدعا دلیل آفاقی و عینی داشته باشد و در عین حال به آن، ایمان داشته باشد. به نظر او ایمان آوردن یک امر اختیاری است.و دینداری باید مبتنی بر خطر و جهش ایمانی