جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

---

‫این پژوهش با عنوان «بررسی دلایل رخوت در عبادت از منظر قرآن و روایات» به شناسایی مجموعه علل و عوامل سستی در عبادت پرداخته است. از آنجا که ارزش و اهمیت عبادت در قرآن کریم از جایگاه بالایی برخوردار می باشد و عبادت به عنوان یکی از اهداف متوسط خلقت بیان شده ونیز تاکید رسول مکرم اسلام وخاندان طاهرینش صلوات الله علیهم اجمعین بر عبادت که نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی و سعادت دنیا و آخرت غیر قابل انکار است، از سویی این خاندان پاک، بهترین الگویی عبادت، معنویت و سعادت در طول تاریخ می باشند. لذا مسلمانان مخصوصاً شیعیان باید مانند آنان در انجام عبادت توانا و کوشا باشند. در این میان برخی موارد انسان در موقع عبادت، دچار رخوت(سستی) شده و در انجام عملیات کوتاهی می‌نماید. مجموعه علت هایی که باعث رخوت می شود فراوانند و البته برخی از این عوامل در آیات قرآن به صورت اجمالی معرفی شده و در برخی روایات از ناحیه‌ی ائمه معصومین به آن پرداخته شده با توجه به جوانی جمعیت کشورمان و نقش عبادت در تزکیه و طهارت روحی جوانان و نیز نقش بازدارندگی عبادت در ابتلا به فساد و فحشا، بر هر فردی لازم است عواملی که باعث سستی و کوتاهی او در عبادت می گردد را شناسایی نماید و در رفع این موانع گام بردارد. در این پژوهش با جمع آوری و بررسی این عوامل میزان شدت و ضعف این تأثیرگذاری‌ها مشخص شده، با توجه به این که هر کدام از این عوامل در سنین خاص از عمر انسان موضوعیت دارد، لذا بیشتر سعی بر این بوده تا عللی که دامنگیر نوجوانان است شناسایی و معرفی شود. ابتدا به بررسی واژه رخوت در فرهنگ نامه‌ها و یافتن واژه‌های معادل آن پرداخته شده و سپس برخی از آیات و روایاتی که اشاره به رخوت و سستی در عبادت دارند معرفی شده آن گاه سلسله علت‌ها را یکی پس از دیگری با استفاده از آیات، روایات و کتب علمی، اخلاقی معرفی نموده و در پابان جهت کاربردی شدن و میزان تأثیرگذاری این عوامل در بین جوانان، با طرح سی و شش سوال به انجام کار میدانی پرداخته شده و میزان حقیقی بودن آن مورد بررسی قرار گرفته است. اختصاراً به برخی موارد اشاره می نماییم. وراثت و پیش زمینه‌های ارثی نامناسب ـ ازدواج نامناسب ـ سهل انگاری والدین ـ فقر اقصادی و فرهنگی ـ دوستان ناباب ـ گناه ـ حرام خواری ـ علم به عمل ـ ترک صله ارحام ـ نفاق ـ تکثرگرایی ـ آموزش و پرورش ـ تهاجم فرهنگی ـ عدم ایجاد فراغت و عبادت و ... . واژه‌های کلیدی این مجموعه رخوت بوده که معادل با کلمات کسالت ـ فتورـ ضجر و عجز می باشد و در مجموع به معنی سستی و ناتوانی آمده است.

باورهای غیرعقلانی و تحریف های شناختی در روان شناسی، اصطلاحی است که از نظریه دو روان درمانگر آمریکاییبه نام های "آلبرت الیس" و "آرون بک" گرفته شده استکه اشاره به اختلال تفکر افراد در درک واقعیات دارد. هدف اساسی روان درمانی، تغییر نوع تفکرات بیماران روانی درباره خودشان و مردم و زندگی و مشکلاتی است که قبلاً از مقابله با آن ها عاجز بوده اند و همین موجب اضطراب و اختلالات روانی شان می شده است. قرآن کریم، نیز علاوه بر اشاره به علل و موانعی که باعث اختلال در تفکر افراد و درک حقایق می شود، راهکارهای درمانی وشیوه های اصلاح آن رابیان فرموده است. پژوهش حاضر درصدد است که به روش تطبیقی، ضمن بررسی باورهای غیرعقلانی و تحریف های شناختی در نظریه "آلبرت الیس" و "آرون بک" و بازیابی آن در مفاهیم قرآن، به میزان هم پوشانی این دو حوزه، در تبیین موضوع فوق دست یابد؛ و لذا پس از ارائه کلیات، در فصل اول پس از پرداختن به مساله شناخت در لغت و اصطلاح، به بررسی شناخت در سه حوزه فلسفه، روان شناسی و قرآن سامان یافته است؛ و در فصل دوم، به بررسی باورهای غیرعقلانی که شامل ده باور غیر منطقی و نه تحریف شناختی که در روان شناسی نقل و تبیین گردیده است، پرداخته شده است؛ و در آخر این فصل(فصل دوم)، مبنای فلسفی نظریه "الیس" و "بک"،با آموزه های دین اسلام، مورد نقد و بررسی قرار گرفته شده است. در فصل سوم که مهمترین بخش این پژوهش می باشد، پس ازنقد و بررسی تطبیقی یکایک باورهای غیرعقلانی و تحریف های شناختی از منظر قرآن، به اشتراکات و مفترقات دیدگاهقرآن و روان شناسی پرداخته شده است؛ و در پایان بدین نکته راه یافته که در تطبیق باورهای غیرعقلانی و تحریف های شناختی در دو حوزه فوق، مشترکات بیش از مفترقات است و یافته های بشری، بسیار شبیه داده های وحیانی است؛ و چون علم، اساساً بیان هست ها و نیست هاست، از این رو ارتباط با معنویت در بیان ارزش ها و بایدها و نباید های آن، نقش بسیار موثری در مقابله باباورهای غیرعقلانی و تحریف های شناختی دارد. کلید واژه ها: قرآن، روان شناسی، باورهای غیرعقلانی و تحریف های شناختی.

---

‫با وجود اينکه به باور علماي بزرگ فريقين، آيات بسياري در قرآن در شأن و فضيلت اهل بيت? و به خصوص اميرالمؤمنين علي عليه السلام نازل شده است، اين پرسش مطرح است که چرا در آيات وحي به صراحت نامي از اهل بيت? برده نشده است؟ اين پژوهش در سه فصل در پاسخ به اين پرسش نگاشته شده است. نگارنده فصل اول را به تمهيدات و کليات اختصاص داده و در آن به بررسي مفاهيم، مباني حکمت و منابع حکمت پرداخته است. فصل دوم با عنوان ديدگاهها به ديدگاه افراطي و نقد و بررسي آن، ديدگاه تفريطي( و اينکه نامهاي اهل بيت حتي به صورت وصفي در قرآن ياد نشده است) و نقد و بررسي آن، و ديدگاه اعتدالي پرداخته است. فصل سوم پژوهش به بررسي حکمتهاي الهي در عدم تصريح نام ائمه? در قرآن پرداخته است. در مورد ذکر نامهاي اهل بيت? در قرآن سه ديدگاه وجود دارد: 1. نام اهل بيت?در قرآن مذکور بوده و دست تحريف آنها را حذف کرده است؛ 2. نه تنها نام اهل بيت? در قرآن نبوده، بلکه حتي به صورت وصفي از آنها ياد نشده است؛ 3. نام اهل بيت? در قرآن ذکر نشده، ولي صفات و ويژگيهاي آنها در قرآن ذکر شده است. اين، ديدگاه مشهور و جمهور مفسران، محدثان و متکلمان شيعه و اکثر مفسران اهل سنت است. نويسنده پس از بررسي ادله ديدگاهها، همين ديدگاه اعتدالي را برگزيده است. عدم ذکر صريح نام اهل بيت? در قرآن، حکمتهايي دارد که عبارتاند از: حفظ دين و قرآن از تکذيب، حفظ قرآن از تحريف، جلوگيري از سوء استفاده، اقتضاي قوانين کلي هدايت، امتحان و آزمايش امت، اقتضاي فصاحت و بلاغت قرآن، و باطن و سرّ بودن اسماء اهل بيت? که لازمه آن، پوشيده و در نهان بودن آن است.

‫يكي از مهم ترين مشكلات ، در جوامع امروزي، مسأله تجمل گرايي است. تجمل به معناي آراستگي ظاهر و تجمل‌گرايي به معناي افراط و و زياده‌روي در آراستگي است. تجمل‏گرايي در ديدگاه عرف، به معناي روي‏آوري بيش از حد به ماديات و گردآوري اشيا و لوازم غيرضروري و دل‏بستن به آنهاست، به گونه‏اي که اين عمل، به يک هدف براي انسان‏ها تبديل شود. اين نوع تجمل‏گرايي نه تنها سفارش نشده، بلکه به دليل پي‏آمدهاي ناخوشايند آن، نکوهش نيز شده است. البته زيبايي هاي مصنوعي وتجمل وخود آرايي مورد عنايت مخصوص قرآن کريم وروايات مذهبي است اما توجه بيش از اندازه به اين امر ممكن است باعث پيدايش عادات ناپسندي هم چون،غرور،غفلت از ياد خدا ،خود پسندي ، خود نمايي شود . وانسان با پرداختن به اين مسائل راه سعادت وتکامل را که هدف نهايي از خلقتش مي¬باشد از بين مي برد. از اين رو در جهت کمرنگ کردن اين مسأله بايد مقدماتي از قبيل عوامل تجمل گرايي، آثار فردي و اجتماعي تجمل-گرايي،راهکار هاي جلوگيري از آن را بايد شناخت و آن ها را درمان کرد. کلمات کليدي: تجمل‌گرايي، تجمل و آراستگي، اعتدال و ميانه‌روي، اسراف، اتراف، رفاه-زدگی