جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این پایان نامه شامل شش فصل می باشد. در فصل اول، به بحث درباره ی این موضوعات پرداخته شده است: لفظ تمثیل و مفهوم آن در قرآن کریم، انواع تمثیلات، ویژگی تمثیل، اقسام کلی تمثیل، تمثیل در ایران، گردآورندگان امثال قرآنی، تمثیل در نزد اعراب و اقوام دیگر، تمثیل از دیدگاه علما، تمثیلات نبوی و تمثیلات برگرفته از قرآن و مطلبی در زمینه ی شعر تمثیلی. در فصل دوم، از تمثیلات صریحه با شرح نمونه هایی از قرآن بحث شده است. در فصل سوم، تمثیلات مکتوم و در فصل چهارم، تمثیلات رایج بررسی شده است و در فصل پنجم، رموز قرآنی و در فصل ششم، قوانین مأخوذ از تمثیلات قرآنی مورد تحقیق قرار گرفته است.

مباحث این پایان نامه در سه باب تدوین شده است؛باب نخست، معانی لغوی و اصطلاحی تفسیر و تأویل،تفاوت تفسیر و تأویل و اقسام تفسیر شامل تفسیر به مأثور و تفسیر به رأی. باب دوم، در زمینه پیشینه تفسیرقرآن به قرآن، احادیث مربوط به تفسیر قرآن به قرآن،مفسران شیعه و اهل سنت و تفسیر قرآن به قرآن، قرآن چگونه خود را تفسیر می کند؟ نمونه ای از تفسیر قرآن به قرآن. باب سوم، به بررسی تفسیر موضوعی،اصطلاحات علوم قرآنی مربوط به تفسیر قرآن به قرآن و شیوه تفسیر علامه طباطبائی در المیزان.

پژوهش حاضر مشتمل بر دو فصل با این موضوعات است: فصل اول: ماهیت تقدیم و تأخیر در آیات قرآن، تقدیم و تأخیر از دیدگاه زرکشی در البرهان، تقدیم و تأخیر از دیدگاه سیوطی در الاتقان، تقدیم و تأخیر در آیات قرآن در تفسیر مجمع البیان، تقدیم و تأخیر در کتب ادبی؛ فصل دوم، بررسی مصایق تقدیم و تأخیر در آیات قرآن و بیان حکمت های آن. در این فصل تقدیم و تأخیر و حکمت آن در 159 آیه مورد بررسی قرار گرفته است.

این پروژ ی تحقیقاتی در صدد بررسی تناسب آیات و سوره حزب چهارم جزء سی می باشد. پژوهش حاضر برای رسیدن به هدف کلی خود ، اهداف ویژه ای شامل بررسی معنا و مفهوم تناسب ، بررسی توقیفی یا اجتهادی بودن ترتیب آیات ، بررسیتوقیفی یا اجتهادی بودن ترتیب سور و بررسی نظرات چندین مفسر دربارة تناسب آیات و سور را به عنوان اهداف جزئی خود انتخاب و دنبال نموده است . در فصل اول این تحقیق پس از ذکر مقدمه ، بیان مسئله ، اهمیت و ضرورت تحقیق به بیان اهداف و پرسشهای تحقیق پرداخته شده و سپس کلمات (( آیه و سوره )) که بیشترین کاربرد را در تحقیق داشته اند هم از نظر لغوی و هم اصطلاحی بررسی شده اند . درفصل دوم این تحقیق که مرور مطالعاتی نام دارد محقق کتبی را که در رابطه با موضوع بوده و بیشترین استفاده را از آنها برده مورد نظر و بررسی قرار داده است در فصل سوم یعنی روش تحقیق با توجه به ماهیت اهداف تحقیق و امکانات موجود روش توصیفی – تحلیلی برای موضوع انتخاب شده است . فصل چهارم که مهم ترین فصل این تحقیق را در بر می گیرد شامل چهار بخش می باشد که پس از گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل مطالب نتایج ذیل حاصل گردید : در بخش اول به کلیاتی در مبحث تناسب آیات و سور پرداخته شده از جمله تعریف لغوی تناسب ، تعریف اصطلاحی ، فایده ی این علم ، توقیفی یا اجتهادی بودن ترتیب آیات و سور و نظرات مفسرین در این زمینه . در بخش دوم انواع تناسب میان آیات بیان شده یعنی در یک تقسیم بندی کلی و جامع بخش ذکر شده ، در بخش سوم انواع تناسب میان سوره ها ذکر شده و هر کجا که در اهمیت آن علو شده با استناد به تفاسیر معتبر مورد نقد و بررسی قرار گرفته ، در بخش چهارم به ذکر وجود انواع تناسب میان آیات و سوره های حزب چهارم جزء سی از دیدگاه مفسران بزرگی چون فخر رازی ، علامه طباطبایی ، شیخ آلوسی ، مرحوم طبرسی و ... پرداخته و تا حد امکان مورد نقد و بررسی قرار گرفته است . در فصل پنجم که آخرین فصل این تحقیق است به محدودیت های موجود در این زمینه پرداخته شده از جمله نبودن منبع کافی و مستقل در رابطه با موضوع پژوهش ، تکراری بودن مطالب و در آخر پیشنهاد شده که این موضوع در سطح وسیعتری مثلاً در یک جزء یا کل قرآن مورد بررسی قرار گیرد . کلید واژه ها : تناسب آیات ، تناسب سوره ها ، نظم آیات قرآن ، تناسب آیات در جزء سی ام حزب 4

پژوهشی است پیرامون پلورالیسم دینی به معنای پذیرش کثرت اعم از برون دینی و درون دینی است. پژوهش حاضر در پنج بخش تنظیم شده است. نویسنده معتقد است کثرت گرایان برای تثبیت اندیشة «پلورالیسم دینی» یعنی حقانیت و نجات بخش بودن همه یا بیشتر ادیان در یک عصر، به برخی دلایل عقلی و نقلی استناد کرده و از جمله آیاتی از قرآن را دستاویز خود قرار داده اند؛ ولی این اندیشه به هیچ وجه با قرآن و مبانی اعتقادی اسلام سازگار نیست و قرآن در ده ها آیه بر وحدت دین حق، و حقانیت انحصاری شریعت و رسالت پیامبر اکرم(ص) اصرار می ورزد. نویسنده در فصلی به حصرگرایی از نگاه قرآن پرداخته و موضوعاتی چون جهانی بودن رسالت قرآن و دعوت پیامبر(ص)، وعدة پیروزی اسلام بر ادیان و اوصاف و احکام مرتدّ را بیان کرده است. وی یازده شبهه قرآنی کثرت گرایان را در یک فصل مستقل تبیین کرده و در ادامه نیز به پلورالیزم نجات و پلورالیزم اجتماعی در دو بخش مجزا پرداخته است.

تعقّل وتفکّر از جنبه های گوناگون قابل تأمّل وبررسی می باشد؛ امّا آن چه دراین تحقیق مورد توجّه قرار گرفته است ، تعقّل و تفکّر از دیدگاه قرآن و سنّت است که سعی شده اکثر آیاتی که در قرآن با واژه ی تعقّل وتفکّر آمده است، ذکر شود ، ولی از آن جایی که احادیث وروایات در این زمینه فراوان است؛ به پاره ای از آن ها با توجّه به عنوان بخش ها پرداخته ایم. این نوشته ؛ از کلیات و شش بخش تشکیل یافته است؛ که در قسمت کلیات، مقدمه، تعریف و تبیین موضوع، ضرورت واهمیت موضوع، فوائد و اهداف تحقیق، پیشینه موضوع، سؤالات اصلی و فرعی، فرضیه، روش تحقیق، ساختار تحقیق و محدوده، کلیدواژه ها ومحدودیت ها و مشکلات تحقیق ذکر شده است. بخش اول ؛ مبانی عقل و فکر می باشد که شامل دو فصل است، که در فصل اول؛ به تعریف واژه های عقل ، فکر، اندیشه و تدبّر پرداخته شده و در فصل دوّم؛ به مفهوم شناسی تعقّل و تفکّر در برخی علوم ( اخلاق ، روانشنا سی ، فلسفه ، منطق ،علوم اجتماعی و سیاسی) اشاره شده است. بخش دوم؛ برخی از انواع عقل و تفکّر بیان شده، فصل اول شامل؛ عقل الهی و شیطانی، هیولایی و بالفعل و عقل بالملکه و مستفاد، نظری و عملی، بالطبع و تجربه می باشد. در فصل دوم؛ انواع تفکّر ( تفکّر دینی ، تفکّر از لحاظ روان شناسی، تفکّر منطقی و فلسفی) بیان گردیده است. بخش سوم؛ به موضوعات و منابع تعقلّ و تفکّر می پردازد. در فصل اول مراحل چگونگی رسیدن به موضوعات و در فصل دوم منابع تعقّل و تفکّر در اسلام ( قرآن وسنّت) آورده شده که در قسمت آیات، زیرمجموعه هایی از قبیل؛ آفریده های آسمانی،آفریده های زمینی،دنیا وسرای آخرت، احکام الهی،تاریخ و ... و در قسمت سنّت، عناوینی چون؛ دعوت تعقّل و تفکّر از کلام ائمه « علیهم السلام»، کلام ائمه«علیهم السلام» باعث تفکّر و برخی موضوعات تعقّل و تفکّر از کلام ائمه « علیهم السلام» مورد بحث قرار می گیرد. بخش چهارم؛ عوامل و زمینه های عقل و فکر، که شامل دو فصل می باشد. در فصل اول؛ به عوامل رشد عقل و فکر، و در فصل دوم؛ به زمینه ها و شرایط عقل و فکر اشاره شده است. بخش پنجم؛ امتیازات و فوائد عقل و فکر که این بخش به صفات اولی الاالباب، امتیازات عقل و فکر در سنّت و آثار و پیامد های تعقّل و تفکّر می پردازد. و بخش ششم؛ در طی دو فصل به آسیب شناسی عقل و فکر در قرآن و سنت پرداخته شده و مورادی که عدم بکارگیری عقل و فکر باعث آسیب آن می شود، به طور اجمال بیان گردیده است. در پی دست یافتن به مطالب این موضوع ، تلاش بر آن شد که تا حد امکان مطالب، متقن و صحیح باشد و اکثر آیات که واژه ی عقل و فکر دارند، ذکر شده و برای بررسی اطلاعات ابتدایی، اکثر تفاسیر را مطالعه نمودیم از جمله ؛ مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، جوامع الجوامع ، المیزان فی تفسیرالقرآن ، فی ضلال القرآن ، تفسیر نمونه و نور است، که در استفاده ی در مطالب پایان نامه ، مناسب ترین متن را برگزیدیم و در بررسی آیات ، کلماتی چون ؛ ظن ، حسان، نفس، روح، نظر و ... ، علی رغم این که مطالب آن جمع آوری شد ، ولی به دلیل گستردگی مطالب ، از ذکر آن ها خودداری کردیم. احادیث و روایات را هم از اصول کافی، تحف العقول عن آل رسول الله « صلی الله علیه وآله وسلّم»، نهج البلاغه، بحار الأنوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، غررالحکم و دررالکلم، نهج الفصاحه، میزان الحکمه ، الحیاة و... استفاده نموده ، و علاوه بر منابع تفسیری و روایی، از منابع تحقیقی همچون، « اندیشه آیینه زلال» نوشته ی مهدی نیلی پور که این کتاب برخی آیات و روایات تعقّل و تفکّر را بررسی نموده، و کتاب « پیروزی فکر» اثر اوریزن ، اسوت ماردن، که تفکّر را از دید روانشناسی بیان کرده است. البته در اکثر منابع، سخنی از تعقل به میان نیامده، ولی آنچه پیش رو دارید، تا حدامکان سعی شده هم واژه ی عقل و هم واژه ی فکر مورد بررسی قرار گیرد. لذا در این نوشته به شیوه های مختلف سعی در تبیین و تفهیم بهتر و بیشتر موضوع شده است، و در نهایت به مطالب زیر دست یافتیم؛ 1- افزایش اطلاعات مردم نسبت به تعقّل و تفکّر . 2- مأنوس شدن هر چه بیشتر مردم به فضایل اخلاقی از جمله؛تعقّل و تفکّر. 3-ذکر اهمیّت این موضوع با توجه به آیات و روایاتی که ذکر شده است. 4-چشاندن شیرینی آثار و نتایج مثبت تعقّل و تفکّر با بکار گیری آن در زندگی . 5- اثبات این نکته که اکثر معضلات فردی و اجتماعی به خاطر عدم تعقّل و تفکّر می باشد. واژگان کلیدی: قرآن، سنّت، حدیث، عقل، فکر.

تحقیقی که پیش روست، پژوهشی درباره تهجّد(شب زنده داری) ازدیدگاه قرآن وسنت می باشد؛ در این تحقیق سعی شده است اکثرآیاتی که در قرآن کریم و روایاتی که درکتب روایی باواژه شب زنده داری آمده است، ذکر شود ولی ازآن جایی که آیات واحادیث دراین زمینه فراوان است؛به پاره ای از آنها با توجّه به هر فصل می پردازیم. علاوه برکتبی که دررابطه باشب زنده داری آمده است ازکتب تفسیری، روایی و اخلاقی فراوانی از جمله: تفسیر نمونه، تفسیر نور، تفسیر المیزان، میزان الحکمه، بحارالأنوار، وسائل الشیعه، اخلاق عبادی، اخلاق اسلامی در این تحقیق استفاده شده است. در این تحقیق ابتدا به عبادت شبانه به ترتیب در بخش اول به تفکر و شب زنده داری پرداخته شده است،اهمیت این موضوع زمانی روشن می شود که ما انسانها با تعقل و تفکّرپی به این موضوع ببریم که پروردگاری که ما را آفریده و این همه نعمت در اختیار ما گذاشته و اولیایی برای هدایت ما فرستاده، آیا تمام اینها فقط مخصوص به همین حیات حیوانی و اداره شهوات است؟ که در این صورت هیچ تفاوتی با حیوانات نخواهیم داشت؛ باید اندیشید و به حال بیچارگی خودمان رحم کنیم. متهجدین دردل شب ازخواب، استراحت و جایگاه گرم و نرم خودمی گذرند و باچهره ای نورانی به استقبال با معبود الهی خویش می روند، قرآن کریم را تلاوت می کنند، ذکر خداوند می گویند و دست بر دعا بر می دارند تا نور معرفت و کمال الهی دردل آنها بتابد و از خاصان الهی قرارگیرند. در این تحقیق در هر بخشی که به عبادات شبانه پرداخته ایم به اهمیت، فضیلت، آثار و موانع نیزذکرشده است. این تحقیق درصدد آن است تا شناخت بیشتری راجع به شب زنده داری و ابعاد آن ارائه نماید. ضرورتی که این موضوع را ایجاب می کند، نیاز بشربه ترک فحشا و گناه ودست یابی به منبع نورمی باشدکه شب زنده داری یکی از وسایل منبع گناه و فساد و رسیدن به آن نورالهی است و از طرف دیگر وجود کثیری ازآیات و روایات، اهمیت خاصی به موضوع می بخشد. کلیدواژه: تهجّد، نمازشب، مناجات

نجم الدین رازی در مرصاد العباد، ضمن بیان آداب سیر و سلوک اهل طریقت، بعضی از آیات قرآن کریم را تفسیر کرده؛ در این رساله آیات تفسیر شده در مرصاد العباد جمع آوری و با توجه به محتوای آنها در شش فصل، با موضوع های زیر تدوین شده است: مبدأ آفرینش: رحمن و رحیم، عرش، ملک و ملکوت، خلق و امر، آفاق و انفس،... داستان آفرینش آدم: آفرینش حضرت آدم (ع)، الست، امانت، تکریم، دل، روح،... پیامبران: پیامبر اسلام (ص)، ابراهیم، داود، سلیمان، داستان موسی و خضر، خواب یوسف، وحی، تجلی، پادشاهان، علما،... معاد: نفوس اماره، لوامه، ملهمه، مطمئنه و معاد صاحبان این نفوس، و آیاتی دیگر درباره معاد،... ذکر: چگونگی ذکر، ذکر لا اله الا الله، بعضی آداب ذکر، تسبیح موجودات، سجده گیاهان،... معاش: تجارت، انفاق، اعمال صالح، صفات صاحبان مال و جاه دنیا،... همچنین ابتدا، در فصلی جداگانه دیدگاه های صاحبنظران دربارة تفسیر و تأویل و تفسیر صوفیانه آورده شده و در پایان برداشت نهایی بیان شده است.

حجیت قرآن ذاتی و بیانگر حجیت سنت معصوم علیه السلام است. سنت به معنای قول، فعل و تقریر معصوم، تکیه گاهی است که همواره در فهم دین به آن استناد شده است و در ردیف قرآن از آن یاد کرده اند و به دلایل عقلی حجیت آن ذاتی است. گرچه ظاهر قرآن حجت است اما تمسک به آن، به فحص از دلیل متصل و منفصل یعنی قرآن و سنت نیازمند است. براساس نظریه برگزیده «اصالت توأمان قرآن و سنت» رابطه و پیوند میان این دو منبع معرفت شناسی رابطه ای دوسویه است. برای تبییین آموزه های دینی یکی به کلیات می پردازد و دیگری وارد جزئیات و تفاصیل می شود، گاهی قرآن به کمک سنت می آید و گاهی سننت به کمک قرآن. نتایج نشان می دهد که برای شناخت دین وجود هر دو منبع در کنار هم ضروری و هریک بدون حضور دیگری نمی تواند تبیین کننده معارف دینی باشد. در این پژوهش درباره دیدگاههای متداول درباره کتاب و سنت، مبانی و دلایل حجیت کتاب و سنت، کارکرد و کاربرد قرآن در فهم دین، نقش قرآن در کاربرد سنت در فهم دین

بررسی عادات و افعال غیر انسانی و پست ناشی از جهل و خرافه پرستی است. نویسنده، پس از ارائه کلیات پژوهش، به مفهوم شناسی تعصبات جاهلی پرداخته و از عینیت و تحقق تعصبات جاهلی در بین کفار و مشرکان عرب سخن گفته و ویژگی های آن را در روحیات زشت، نسبت دادن های ناروا، و رفتارهای ناشایست معرفی کرده و سپس زمینه های پیدایش تعصبات جاهلی را عدم تعقل و جهل و نادانی، تقلید کورکورانه، و لجاجت و بهانه جویی دانسته است. وی در پایان، عواقب و پیامدهای دنیایی تعصبات جاهلی را رعب و اضطراب، جنگ های داخلی و قبیله ای، و بلاهای کوبنده بر شمرده و عواقب اخروی تعصبات جاهلی را اعمال بی فایده، عذاب های جهنم، و لعنت فراگیر معرفی کرده است.