مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

درکتاب‌العلل که از اسناد محوری نوافلاطونیان است، دربارۀ امکان شناخت‌پذیری و نیز سخن گفتن از علت نخستین در باب‌های پنجم، هفدهم و بیست‌ویکم بحث شده است. پرسش این‌است زبان دین در کتاب‌العلل چگونه است و چگونه مسئلۀ بیان‌پذیری و شناخت‌پذیری علت نخستین تبیین می‌شود؟ در این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی به این یافته‌ها دست‌ یافتیم که در کتاب‌العلل بطور مشخص از الهیات تنزیهی و سلبی سخن گفته می‌شود و الهیات سلبی مطرح‌شده در آن، هم درمعنای سلب و سکوت و هم در معنای الهیات سلبی تفضیلی است و معنای دوم غالب‌تر است و علاوه‌بر آن الهیات ایجابی درمعنای «آنالوژی استعاری» برای توصیف و بیان علت نخستین مطرح می‌شود؛ اما الهیات ایجابی نیز معنایی سلبی به‌معنای تفضیلی دارند؛ درنتیجه هردو راه سلبی و ایجابی به راه سلبی تفضیلی منجر می‌شود. علت نخستین، از حیث ذات و «آنچه او هست» با عقل، یا هر راه دیگری شناخت‎‌ناپذیر است؛ اما شناخت علت نخستین توسط علت دوم، یعنی عقل ممکن است؛ درنتیجه علت ‌نخستین بیان‌پذیر و نیز شناخت‌پذیر است؛ شناخت آن «لمّی» نیست، بلکه انّی از طریق مخلوقات است.

معناشناسیِ زبان دینی با این پرسش مواجه است که کاربرد واژگان در مورد خدا را چگونه باید فهمید که تا حد امکان نه گرفتار انسان‌وارانگاریِ او شویم و نه دچار تعطیل و انسداد راه شناخت خدا. مقاله‌ی حاضر از تمایز میان مفهوم حداقلی و مفهوم غلیظ در فلسفه‌ی مایکل لینچ بهره می‌گیرد و برای پرسش یادشده دو راه‌حل ارائه می‌دهد: ۱) کاربرد واژگان در ساحت بشری بنا بر مفهوم حداقلی و در ساحت الهی بنا بر مفهوم غلیظ است؛ ۲) کاربرد واژگان در هر دو ساحت بنا بر مفهوم غلیظ‌ است اما کاربرد الهی از غلظتِ بیش‌تری برخوردار است. در ادامه، پس از نقد و بررسی این راه‌حل‌ها ادعا خواهد شد که اگرچه تمایز میان مفهوم حداقلی و مفهوم غلیظ به تبیین تمایز کاربردهای بشری و الهیِ واژگان کمک می‌کند، اما هم‌چنان در تعیین مقتضیات مابعدالطبیعیِ مفاهیمی که بر خداوند حمل می‌شوند، با دشواری‌های بنیادینی مواجه است.

از منظر ناشناخت‌گرایان گزاره‌های دینی توصیف‌گر حقایق معنوی و واقعیات عینی نیستند و در برخی آراء معنادار هم تلقی نمی‌شوند. در این نگرش داستان‌های دینی نیز اشاره‌ای به واقعیت ندارند؛ بلکه به مقاصد دیگری بیان شده‌اند. در این راستا توجه به جنبه‌های عملی گزاره‌های دینی اهمیت بیشتری دارد. عمده متفکران اسلامی مانند علامه طباطبایی معتقد به شأن شناختی زبان دین هستند. از منظر علامه طباطبایی تمام گزاره‌های دینی، معنادار و حقیقی قلمداد می‌شوند و قصص قرآن نیز از جمله گزاره‌های تاریخی هستند که به عنوان اِخبار از حقایق گذشته یا تمثیل از نوع حقیقی بیان شده‌اند. این نوشتار با روش توصیفی_ تحلیلی به یک سؤال اصلی پاسخ می‌دهد: از منظر علامه طباطبایی قصص قرآنی دارای چه شأنی در زبان دین است؟ جهت پاسخ به این سؤال اصلی، پس از بررسی شأن شناختی زبان دین از منظر متفکران اسلامی و غربی به نظرات علامه طباطبایی پیرامون زبان دین در قصص قرآنی پرداخته می-شود.

ترجمه ماشینی : این جلد، کاوش بسیار تحسین شده ایزابل ریورز در رابطه بین دین و اخلاق از اواسط قرن هفدهم تا اواخر قرن هجدهم را تکمیل می کند. او به بررسی این موضوع می‌پردازد که چه اتفاقی افتاده است که تلاش‌هایی برای جدا کردن اخلاق از دین، و یافتن پایه‌های اخلاقیات در ساختار طبیعت انسان صورت گرفت. کتاب او توجه زیادی به حرکت ایده ها در جزایر بریتانیا دارد و تأثیر عظیم اندیشه اخلاقی شفتسبری را نشان می دهد. این مطالعه که به دقت تحقیق شده و به طور قابل دسترس نوشته شده است، سهمی حیاتی در درک ما از تفکر قرن هجدهم دارد.

در بحث از زبان دین، افراد و جریان­‌های مختلف، هر کدام از مبانی نظری خود به ماجرا پرداخته و سعی کرده­‌ا‌ند درباره این موضوع نظریه‌­پردازی کنند. با این­ حال، در بحث­‌های معاصرِ پیرامون زبان دین، هنوز نسبتِ بین رویکردهای نومینالیستی با بحث زبان دین، به شکل مدونی مورد بررسی قرار نگرفته و ابعاد بحث روشن نشده است. در این مقاله، ضمن مطرح کردن یکی از رادیکال­ترین تئوری­های نومینالیستی، یعنی شیئ­‌گرایی(رئیزم)، نسبت بین شیئ‌­گرایی و زبان دین را مطالعه کرده و به این­ منظور، نسبت تاریخی بین نومینالیسم و زبان دین، خصوصاً از اوکام تا کانت را ارزیابی کرده و سپس با طرح دیدگاه‌­های معناشناختی کوتاربینسکی «نظریه­ پرداز شیئ‌­گرایی» و نیز مطالعه سیستم منطقی شیئ‌­گرایی، نسبت این نظریه را با بحث زبان دین بررسی کردیم