مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از مسائل مهم و کلیدی در بحث از حکمت عملی، شناسایی جایگاه آن در طبقه‌بندی دانش‌ها است چرا که تصویری کلان و روشن از موقعیت این علم در اختیار می‌نهد. نوشتار حاضر به جهت نقش ویژه‌ای که فارابی در نشان دادن هویت، روش و کارکرد حکمت عملی از راه بررسی دانشی آن دارد، به بیان نظام طبقه‌بندی علوم و جایگاه حکمت عملی در این نظام و نسبت این حکمت با شاخه‌های آن از نگاه فارابی پرداخته و در این باره با بررسی نگاشته‌های وی تلاش دارد به ترتیب وجود این سه دیدگاه در آثار فارابی اثبات گردند: 1. حکمت عملی یک دانش قیاسی است و با علوم غیر قیاسی و صرفا عملی (حِرَف و فنون و انواع هنر) متفاوت است. 2. حکمت عملی یک دانش قیاسی برهانی است و با علوم قیاسی غیر فلسفی که از روش برهان بهره نمی‌گیرند یعنی جدل، سفسطه، خطابه و شعر متفاوت است. 3. حکمت عملی دارای دو جزء اخلاق (صناعت خُلقیه) و سیاست (فلسفه سیاسیه) است و مراد از اخلاق نیز دانش بررسی کننده صرف اخلاق فردی نیست بلکه دانشی است که اخلاق انسان به ما هو انسان در همه حیطه‌های زیست ارادی بشر را بررسی می‌کند و مراد از سیاست هم تدبیر اجتماع مدنی مشتمل بر اجتماع‌های خُرد و منزلی است.

فلسفه، زیرساخت نظریات علوم انسانی و اجتماعی است و حکمت متعالیه به عنوان یک نظام فلسفی، ظرفیت تحقق این زیربنا را دارد. علوم انسانی متکفّل تبیین کنش‌های ارادی انسان‌اند و از دیدگاه علامه طباطبایی، کنش‌های ارادی انسان، تابعی از نظام اعتباری اوست، از این‌رو توجه به نظریه اعتباریات در مطالعۀ علوم انسانی سهم تعیین کننده‌ای دارد و با توجه به اینکه طرح نظام‌مند نظریه اعتباریات از سوی ایشان در حکمت متعالیه صورت گرفته است، مسئله این مقاله آن است که چگونه حکمت متعالیه با علوم انسانی به واسطۀ نظریه اعتباریات ارتباط پیدا می‌کند. این مقاله درصدد است که نشان دهد نظریه مزبور با توجه به مبانی معرفت‌شناختی و انسان‌شناسی فلسفۀ صدرایی، حلقۀ ارتباطی میان حکمت متعالیه و علوم انسانی است.

قرن چهارم را دوره‌ی نوزایی اسلامی، و گاهی میان پرده‌ی شیعیِ ایرانی در تاریخ اسلام می‌دانند. در این روزگار، شاهد زایش نوعی انسان‌گرایی هستیم که حتما تحت تأثیر مؤلفه‌های ایرانی و شیعی بوده است. این انسان‌گرایی همچون اومانیزم اروپا در رنسانس قرن پانزدهم، بیشتر جنبه ادبی دارد تا فلسفی، اما بر خلاف آن، سمت و سوی دینی دارد. روایتگر و در عین حال، یکی از بازیگران اصلیِ این انسان‌گرایی ابوحیان توحیدی است که هم فلسفه‌دان است، هم ادیبی در طراز بالا، اما آنچه در این نوشتار، مورد توجه است، گرایش‌های انسانی وی و نیز تقریرهای اوست از انسان‌گرایی این دوره. در این نوشتار می‌خواهیم ویژگی‌ها ودرونمایه‌های این انسان‌گرایی را که قرن‌ها پیش از نوزاییِ مغرب زمین رخ داده و چه بسا در آن نیز اثرگذار بوده است، بازبشناسیم ودر عین حال، تفاوت‌های آن را با همتای اروپایی‌اش نشان دهیم. هم ادیبی در طراز بالا، اما آنچه در این نوشتار، مورد توجه است، گرایش‌های انسانی وی و نیز تقریرهای اوست از انسان‌گرایی این دوره. در این نوشتار می‌خواهیم ویژگی‌ها ودرونمایه‌های این انسان‌گرایی را که قرن‌ها پیش از نوزاییِ مغرب زمین رخ داده و چه بسا در آن نیز اثرگذار بوده است، بازبشناسیم ودر عین حال، تفاوت‌های آن را با همتای اروپایی‌اش نشان دهیم.

همایش روز جهانی فلسفه «حکمت و تمدن در اسلام» برپایی یک تمدن اسلامی پایدار مستلزم همگامی دانش با حکمت است حکمت اسلامی و مسأله پیشرفت تمدن حکمت مردمی؛ تأملی درباره نظام حکمی تمدنساز اندیشه ها و مدل تمدن ساز خواجه نصیر طوسی تمدن آرمانی، نماد «خیر کثیر» حاصل از حکمت حکمت، تمدن و معماری امکان تمدن اسلامی ------------------- همایش بزرگداشت مارتین لینگز با بررسی آرای او در باب هنر دینی چیستی عرفان و تصوف از منظر مارتین لینگز عرفان اسلامی از دیدگاه مارتین لینگز بیدهندی هنرهای مصحف شریف در نزد مارتین لینگز ارتباط عرفان و هنر از منظر مارتین لینگز هنر سنتی در رویارویی آن با صنعت مدرن دریچه گشوده در ساعت یازدهم: از رمز حقیقی تا حقیقت رمزاستاد مارتین لینگز و هنر نمایش - به سوی بوطیقای نمایش عرفانی تمثیل آب در سنت اسلامی و دائویی در پرتو تقریرات مارتین لینگز --------------------------- همایش سهروردی در متن آثارش «بزرگداشت روز شیخ اشراق» سهروردی در عقل سرخ تفسیر قرآن در آثار سهروردی الالواح العمادیه کلمة التصوف مقدمه حکمة الاشراق مهر رساله فی حقیقة العشق نیایشهای سهروردی -------------------------- همایش بزرگداشت روز ابن سینا ادراک عقلی در اندیشة ابن سینا روش شناسی حکمت سینوی بررسی دیدگاه ابن سینا دربارة معاد جسمانی مقایسه ای بین معاد سینوی و صدرایی دیدگاه ابن سینا دربارة قضایای اخالقی و مشهورات عشق در فلسفه ابن سینا ------------------------- نشست تخصصی ابن سینا حکمت یونانی، حکمت اسلامی بررسی مواضعی از إلهیات شفاء با نظر به متافیزیک ارسطو مواجهه ابن سینا با کتاب اثولوجیا آغاز تفکر فلسفی و نقش دیگری --------------------------- استاد مهدی حائری یزدی شخصیت و خدمات استاد مهدی حائری یزدی شخصیت اخلاقی استاد حائری یزدی شخصیت فلسفی استاد حائری: جامع الحکمتین دکتر سید محمود یوسف ثانی حائری و مابعدالطبیعه استاد بزرگ فلسفه اسلامی و فیلسوف معاصر عالم اسلام نقش مرحوم حائری در تثبیت و شرح مبانی و مبادی منطقی نقد دیدگاه استاد حائری درباره عوارض ذاتی نقش استاد در ترویج فلسفه تطبیقی -------------------------- نشست معرفی و نقد القانون فی الطب (الکتاب الاول) تصحیح انتقادی دکتر نجفقلی حبیبی سخنرانی افتتاحیه دکتر شهین اعوانی معاون پژوهشی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران سخنرانی دکتر سید عبدالله انوار سخنرانی دکتر سید مهدی محقق سخنرانی دکتر غلامرضا اعوانی سخنرانی دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی سخنرانی دکتر ملک احمدی ------------------------- دیدار و گفت و گوی رئیس مؤسسه و پروفسور کالوس مولر با حضرت آیت الله جوادی آملی (حفظه الله تعالی)