مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

این مقاله با هدف آشناسازی دانشجویان و دیگر کسانی که علاقه مندند جامعه شناسی دین را اجمالا بشناسند، نوشته شده است. نویسنده بر مبنای تجربیات محدود خود در این حوزه، معتقد است که برای دانشجویان و دیگر مخاطبان ایرانی به خاطر زمینه دینی و فرهنگی ویژه، پرسش های خاصی درباره جامعه شناسی دین مطرح می شود. برخی از پرسش ها مهم تر، بنیادی تر، و به تبع مناقشه برانگیزترند. وی با نظر ساده سازی، کوشیده است به مهم ترین پرسش ها درباره جامعه شناسی دین در قالب هشت دوتایی پاسخ دهد و ابهامات موجود در باب این رشته علمی را در حد بضاعت خود برطرف نماید.

ماکس وبر در حوزۀ جامعه‌شناسی دین، به مطالعۀ جامع و مفصّل ادیان سراسر جهان اقدام و پیوندهای میان ادیان گوناگون و گروه‌های خاص اجتماعی و تأثیر انواع دیدگاه‌های دینی بر سایر جنبه‌های اجتماعی نظیر رفتار اقتصادی را بررسی کرده است. یکی از جنبه‌های مثبت و بی‌نظیر جامعه‌شناسی دین وبر، نوع‌شناسی دینی وی و برساخت انواع مثالی نگرش‌های دینی سه‌گانۀ زهد در دنیا، زهد فارغ از دنیا و عرفان دنیاگریز است. مسئلۀ پژوهش حاضر از این امر نشئت گرفته که وبر، صوفیه را در نوع مثالی عرفان دنیاگریز جای داده است و حال آنکه به نظر می‌رسد که این دیدگاه با واقعیات تاریخی تصوف و بزرگان صوفیۀ ایران همخوانی نداشته باشد. بنابراین با استفاده از روش اسنادی و بررسی متون و منابع تاریخی مرتبط، به بررسی حیات دنیوی برخی بزرگان طریقت نعمت‌اللهی در ایران اقدام شد. یافته‌ها نشان می‌دهند که برخلاف دیدگاه وبر، این مرشدان صوفی، هم به کار اشتغال داشته‌ و هم در امور اجتماعی و انجام اعمال خیر و عام‌المنفعه کوشا بوده‌اند و نیز به تحصیل و تدریس علوم زمانۀ خود اهتمام داشته‌اند. بر همین اساس، انواع مثالی سه‌گانۀ وبر در نوع‌شناسی دینی وی، با نوع مثالی چهارمی موسوم به عرفان جامع‌، که مصداقش صوفیه هستند، تکمیل شدند.

سخنرانی دکتر سارا مزینانی شریعتی، عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، با عنوان "دین عامه، دین خاموشی"، در نشست گروه جامعه شناسی دین انجمن جامعه شناسی ایران، توجه بسیاری از صاحبنظران وعلاقمندان این حوزه فکری را به خود جلب کرد و بازتاب ها ونظرات مختلفی را در برداشت. دکتر شریعتی در این نشست برخلاف اغلب جلساتی که در میان متفکران حوزه­ی دین و دینداری، با بحث درباره­ی مفاهیم مدرنیته، سکولاریزاسیون، لائیسیته، روشنفکری دینی و غیر دینی، هرمنوتیک، الهیات انتقادی ، کلام جدید و ... برگزار می­شود، موضوع بحث خود را "دین خاموش و پنهان اجتماع" اعلام کرد.

آنچه در زیر می‏خوانید، متن سخنرانی دکتر سارا شریعتی در جلسه روز دوازدهم اسفندماه گروه علمی ـ تخصصی جامعه‏ شناسی دین انجمن جامعه‏ شناسی ایران است. وی در این جلسه که با عنوان ”پرسش‏هایی از جامعه‏ شناسی دین“ با استقبال فراوان اساتید و دانشجویان و علاقمندان در سالن کنفرانس انجمن جامعه‏ شناسی ایران برگزار شد، ضمن ارائه تاریخچه مختصری از این حوزه علمی، به مهم‏ترین سؤالاتی که جامعه‏ شناسی دین در فرانسه با آنها درگیر بوده است، پرداخت.

ترجمه ماشینی: ما شواهد تجربی را برای جامعه‌پذیری مذهبی بررسی می‌کنیم، این فرضیه که ادیان رفتارهای پرهزینه‌ای را تسهیل می‌کنند که به نفع دیگران است. اگرچه بررسی‌های جامعه‌شناختی ارتباطی را بین گزارش‌های خود از دینداری و جامعه‌پذیری نشان می‌دهد، آزمایش‌هایی که دینداری و رفتار واقعی اجتماعی را اندازه‌گیری می‌کنند نشان می‌دهند که این ارتباط عمدتاً در زمینه‌هایی پدیدار می‌شود که نگرانی‌های مربوط به شهرت افزایش می‌یابد. افکار مذهبی ناشی از تجربی میزان تقلب را کاهش می دهد و رفتار نوع دوستانه را در بین غریبه های ناشناس افزایش می دهد. آزمایش‌ها نشان‌دهنده ارتباط بین حرفه‌ی ظاهری عبادت مذهبی و اعتماد بیشتر است. شواهد بین فرهنگی حاکی از ارتباط بین حضور فرهنگی خدایان اخلاقی و اندازه گروه بزرگ در انسان است. ما شواهد همگرا از حوزه‌های مختلف را برای جامعه‌گرایی مذهبی ترکیب می‌کنیم، به شرایط مرزی خاص آن می‌پردازیم و…

ترجمه ماشینی: اولین بررسی نظام مند کتاب در مورد رابطه بین دین و سرمایه اجتماعی و تأثیرات سرمایه اجتماعی مذهبی بر زندگی دموکراتیک در ایالات متحده.

ترجمه ماشینی: در جامعه‌شناسی دین نمی‌توان گفت که از منظر تاریخی و جامعه‌شناختی درباره مفهوم پیامبر مطالعات کافی صورت گرفته است. امروزه مشاهده می شود که بیشتر مطالعاتی که در مورد مفهوم پیامبر انجام می شود، مطالعات الهیات محور است. مسلم است که مفهوم پیامبر هم بعد کلامی و هم بعد تاریخی و جامعه شناختی دارد. جایگاه این شخصیت ها در پیدایش و توسعه ادیان بزرگ تاریخی غیرقابل انکار است. بنابراین در این زمینه بررسی موضوع نبوت از منظر علمی اجتماعی حائز اهمیت است. باید به اهمیت نبوت به عنوان یک پدیده تاریخی به ویژه در ادیان بزرگی چون یهودیت، مسیحیت و اسلام اذعان کرد. بررسی معنای نبوت در این ادیان، ظهور شخصیت های مختلف پیامبر در مناطق و زمان های مختلف تاریخ و روابط آنها با جامعه از نظر شناخت ادیان به طور عام و ادیان ابراهیمی به طور خاص، قابل بررسی است. این مطالعه با تکنیک مرور ادبیات انجام شد و مشاهده شد که به مفهوم پیامبر بخصوص در جامعه شناسی مطالعات دینی غرب به اندازه کافی پرداخته نشده است. به همین دلیل گمان می‌رود که بررسی موضوع نبوت از منظر تاریخی و جامعه‌شناختی، تبیین رابطه پیامبر، تاریخ و دین و ارائه سهم مهمی در حوزه جامعه‌شناسی دین باشد.