مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

متن کامل "صدمیدان" در این مجموعه با رعایت نوبت باب‌های "منازل السائرین ـ از آثار خواج عبدالله انصاری ـ در شرح کتاب فراهم آمده است. بدین سان که در شرح هر باب، متن میدان مربوط به آن باب در این مجموعه گنجانده شده است. در پی آن، متن میدان‌های ما بعد (در صورتی که آن میدان‌های ما بعد در منازل السائرین به همان عنوان معادل نداشته باشد) آمده است. بر این اساس، در قسمت شرح بعضی باب‌های منازل السائرین یک میدان، و در مقابل بعضی، متن دو یا سه میدان و در مقابل بعضی، هیچ متن از صد میدان نیامده است. مطالب مجموعه حاضر (مشتمل بر متن منازل السائرین، علل المقامات و صدمیدان) در قالب بخش‌های بدایات، ابواب، معاملات، اخلاق، اصول، وادی‌ها، احوال، ولایات، حقایق، و نهایات تدوین گردیده است. ضمن آن که در لا به لای متن سعی شده شرح هر مبحث با توجه به آثار خواج عبدالله انصاری فراهم آید.

موضوعات و مفاهیم عرفان بر دو بخش عرفان نظری و عملی تقسیم می‌شود. در عرفان عملی بحث بر چگونگی رفتن و سیر و سلوک در طریق کسب تجلیات، صفات و اسماء الهی است. نخستین منزل عرفان عملی، بیداری یا یقظه است. نگارنده در این کتاب این مرحله را از متن آیات و روایات استخراج کرده و به توضیح و تشریح آن پرداخته است. ارتباط انسان با خدا، جهاد و قرآن، معرّفی کثرت نعمت‌های الهی در متن قرآن، شناخت گناهان در قرآن و شناخت عمر، از مهم‌ترین مباحث مطرح شده در این اثر است. در این پژوهش، ارتباط مفهومی و ساختاری میان عرفان و تعالیم اسلامی به خوبی روشن می‌شود.

کتابچه حاضر مشتمل بر دو بخش است .در بخش نخست، آداب و روش‌های سیر و سلوک معنوی از دیدگاه امام خمینی (ره) تبیین می‌شود و در بخش دوم ترجمه و تفسیر حدیث "عنوان بصری "ـ درباره سیر و سلوک و اصلاح نفوس ـ درج می‌گردد .کتاب با متن عربی حدیث "عنوان بصری "و ترجمه منظوم آن به پایان می‌رسد .

کتاب حاضر چاپی است از متن "اوصاف الاشراف" اثر خواجه نصیرالدین طوسی که در آداب طریقت و اخلاق عرفانی در پنج باب، به زبان عربی، تالیف شده است. آغاز کتاب حاوی مطالبی است به زبان عربی، در احوال و آثار خواجه نصیر. مباحث اصلی کتاب عبارت اند از: ایمان، ثبات، نیت، صدق، انابه، اخلاص، توبه، زهد، فقر، ریاضت، محاسبه و مراقبه، تقوا، خلوت، تفکر، حزن وخوف، رجاء، صبر، شکر، اراده، شوق، محبت، معرفت، یقین، سکون، توکل، رضا، تسلیم، توحید، اتحاد، و وحدت.

بررسی ضرورت وجود «استاد طریق» در «سیر و سلوک» عرفانی و بیان سخنان بزرگان و حکایت‌هایی در این‌باره است. مطالب حاضر، سخنانی است که سید علی اکبر صداقت در مجالس خاص خود بیان می‌نموده و در آثار خود ذکر نموده است. نگارنده معتقد است که در علم طریقت نیز مانند سایر علوم وجود استادی راه‌رفته ضروری بوده و بدون او طی مقامات عرفانی امکان‌پذیر نمی‌باشد. بدین منظور، علاوه بر سخنان بزرگان، از اشعار شاعرانی همچون مولانا و حافظ نیز استفاده شده و دلایل لزوم و نقش و تاثیر استاد در این میان مورد بررسی قرار گرفته است. در پایان نیز برخی از اساتید عرفان معرفی شده و درباره حالات اخلاقی و عرفانی، شیوه تدریس و مشرب شاگردپروری آنان نیز توضیح داده شده است.

کتاب حاضر دفتر سوم از مجموعه‌ کتاب‌های موسوم به "سیر و سلوک پاکان" است که در آن ابعاد گوناگونی از آموزه‌ها و پیام‌های معنوی قرآن کریم و اهل بیت (ع) برای معرفی مراحل و منازل سیر و سلوک عرفانی مطرح شده است. برخی از این آموزه‌ها عبارت‌اند از: یقین، نومیدی و امید، بیداری، خدمت خلق، قبض و بسط و نظایر آن.

این نوشتار به «تحلیل محتوا»ی کتاب «سرالاسراء فی شرح حدیث المعراج» تألیف مرحوم آیت‌الله سعادت‌پرور و کتاب «جامع‌السعادات» تالیف علامه نراقی از نظر میزان استفاده‌ی هر یک از این دو کتاب از ادعیه در تحلیل‌های عرفانی و اخلاقی اختصاص دارد تا در یک مقایسه‌ی طولی و یک مقایسه‌ی عرضی، ضمن معرفی عملی کارکردهای تحلیل محتوا در تحقیقات حوزه‌ی متون عرفان اسلامی، به ارزیابی نقش ادعیه در استنباط آموزه‌های عرفانی در مقایسه با استنباط آموزه‌های آموزه‌های اخلاقی در دو کتاب مذکور بپردازد. چارچوب نظری این تحقیق، نظریات «اصول استنباط» و «درایه‌الحدیث» درباره‌ی ارزش استنباطی ادعیه است. و روش تحقیق در این نوشتار، تلفیقی از تحلیل محتوا و روش کتابخانه‌ای است. و نوع تحقیق، توصیفی - تحلیلی است که در تجزیه و تحلیل از روش‌های سه‌گانه‌ی کمّی، کیفی و تطبیقی استفاده می-کند. تحلیل محتوای این دو متن، از استفاده‌ی بیشینه‌ی هر دو منبع از ادعیه در استنباط‌های عرفانی نسبت به برداشت‌های اخلاقی حکایت دارد. و نیز نشان می‌دهد که «سرالاسراء» از گستره‌ای بسیار وسیع‌تر از منابع ادعیه نسبت به جامع‌السعادات در این استنباط‌ها استفاده کرده است. و این افق نو یعنی منبعیّت ادعیه برای عرفان مأثور را در رفتار پژوهشی خود به خوبی ترسیم کند. بنابراین می‌توان گفت بیشترین آموزه‌های مندرج در ادعیه را آموزه‌های عرفانی تشکیل می‌دهند تا اخلاقی. مشخص نمودن دعاهای مورد بیشترین استفاده در استنباط‌های عرفانی نیز از دیگر دستاوردهای این تحقیق است.