مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

كتاب حاضر از دو بخش «سلفى‌گرى» و «شناخت وهابيان» تشكيل شده است. «سلف» در لغت به معناى تقدم زمانى است؛ لذا هر زمانى نسبت به زمان آينده سلف و نسبت به زمان گذشته خلف است. در اصطلاح، براى اين واژه معانى متفاوتى ذكر شده است كه برخى از آنها از اين قبيل است: كسانى كه در سه قرن اول اسلام مى‌زيسته‌اند؛ سلف يعنى صحابه، تابعين و تابعين تابعين؛ سلف يعنى كسانى كه در قرن چهارم ظاهر شدند و از تابعين احمد بن حنبل بودند. احمد بن حنبل را مى‌توان از رؤسا و احياكنندگان سلفى‌گرى دانست. او اولين كسى بود كه هنگامى كه با هجوم فلسفه‌ها و فرهنگ‌هاى بيگانه؛ از قبيل هند، يونان و ايران به حوزه‌هاى اسلامى و مخلوط شدن آن با عقايد اسلامى مواجه شد، به اين فكر افتاد كه حديث را از اين هجمه نجات دهد؛ لذا به تفريط شديدى گرفتار شد و به‌طور كلى عقل‌گرايى و عقلانيت را انكار كرد و راه ورود آن را به احاديث بست و به‌تبع او ابن تيميه نيز چنين تفكرى را در بين مردم رواج داد. بسيارى از علما با اين تفكر مقابله كردند و عقل را راهى براى كشف حقيقت مى‌دانستند. به‌طور كلى درباره عقل، ديدگاه‌هاى گوناگونى است: ديدگاه ايجابى: در مسائل اعتقادى، اعتماد بر عقل است. اين نظر شيعه و معتزله است. ديدگاه سلبى: حكم عقل به‌طور كلى بى‌اعتبار است. اين همان نظريه حنابله و اخباریين شيعه است. ديدگاه تجزيه‌اى: اين گروه در برخى از مسائل اعتقادى مثل اثبات وجود خدا به عقل اعتماد مى‌كنند و در برخى ديگر مثل عدل، شناخت صفات و افعال خدا به عقل اعتمادى ندارند و حسن و قبح عقلى را انكار مى‌نمايند. اين تفكر اشاعره است. در اين بين، نظر اول، نظريه صحيح بشمار مى‌رود و مطابق با مكتب اهل‌بيت(ع) است. قرآن درباره كسانى كه از عقل بهره نمى‌برند، مى‌گويد:«إن شر الدواب عند الله الصم البكم الذين لا يعقلون»،«و يجعل الرجس على الذين لا يعقلون»و با توجه به اينكه بسيارى از روايات، توسط جاعلين حديث جعل شده است، بنابراین وظيفه علماى اسلامى است كه احاديث را از راه‌هاى مختلف مورد بررسى قرار دهند. از جمله آن راه‌ها عبارت است از: عرض حديث بر كتاب خدا، عرض آن بر سنت متواتر و ارائه حديث به عقل بديهى كه خالى از هرگونه پيش‌فرض تطبيقى و شائبه وهمی‌باشد بين سلفيه و وهابيون فرقى نيست و آنان دو روى يك سكه‌اند. سلفيون معاصر همان پيروان ابن تيميه و بزرگان حنابله‌اند كه آنان را امام و مرجع خود به حساب مى‌آورند. آنان دوست ندارند كه خود را وهابى بنامند و از اين نام ناخشنودند و لذا ادعا مى‌كنند كه پيرو مذهب سلف صالحند و قصدشان از سلف صالح، همان محدثين مجسم از قبيل ابن تيميه و ابن قيم جوزيه و امثال آنان است منشأ پيدايش افكار سلفيه، اعتماد بر ادله نقلى، خصوصا احاديث است؛ احاديثى كه از برخى صحابه نقل شده و به پيامبر(ص) نسبت داده شده است؛ احاديثى كه ظهور در تجسيم، تشبيه و رؤيت بارى تعالى دارد. آنان اين احاديث را بر ظاهر خود حمل كرده و بدون اينكه براى آن تأويلى داشته باشند كه با عقل و نصوصات قرآن و آيات محكمات مطابقت پيدا كند، آنها را به خداوند نسبت مى‌دهند به‌طور كلى افكار سلفيان وهابى را در چند نقطه مى‌توان خلاصه كرد: اعتقاد به جسمانیت خداوند و تشبيه او به خلق؛ بى‌احترامى و دشمنى نسبت به اهل‌بيت پيامبر(ص)؛ نسبت دادن شرك و كفر و بدعت‌گذارى به مخالفين خود؛ دشمنى با فرقه‌هاى ديگر اسلامى و مخالفت با تقريب بين مذاهب و اديان؛ تمايل به استدلال به حديث و دورى و تنفر از استدلال به قرآن؛ بى‌اعتنايى به مفسران و كتاب‌هاى تفسيرى؛ مخالفت با زيارت قبور اوليا؛ و.. بخش دوم كتاب درباره شناخت وهابيان است كه در آن، به زندگى و تفكر بنيان‌گذار فرقه وهابيت، محمد بن عبدالوهاب اشاره شده است. در اين بخش به قتل عام مسلمانان، اعم از شيعه و سنى، تخريب اماكن مذهبى و فرهنگى و... توسط اين فرقه منحرف اشاره مى‌شود، سپس در موضوع روش‌هاى دعوت وهابيان، تشابه اين فرقه با خوارج، فعالیت‌های تبليغى آنان، تأليفات بر ضد وهابيان و... مطالب مفيدى بيان شده است.

ایمان در لغت به معنی تصدیق نمودن و مومن یعنی تصدیق کننده است ودر اصطلاح عبارت است از ایمان به خدا و جهان اخرت و نبوت ورسالت پیامبرگرامی اسلام(ص). سلف اصلی است که دلالت برتقدم وسبقت دارد.پس سلف کسانی هستند که گذشته اند. دربین مذاهب کلامی واعتقادی اهل تسنن ،دومذهب کلامی دراستان نمایان است.۱٫مذهب کلامی ماتریدیه. ۲٫اهل حدیث(غیرمقلد). اهل حدیث گروهی وجریانی درمیان اهل حدیث بودند که عهده دار گرداوریرو اموزش و گسترش احادیث بودند وبا استناد به ظاهر احادیث ،درباره مسائل اعتقادی و فقهی نظر می دادند و استفاده کنندگان از روش های استدلالی عقلی در زمینه فقه و کلام را نکوهش می کردند. ابو منصور ماتریدی درروستای ماترید از توابع سمرقنددر ماوراءالنهر به دنیا امد.وی نزد علمای مشهورزمان خود که همه از شاگردان و پیروان ابو حنیفه بودند تلمذ کرد. کتاب های موجود ماتریدی عبارتند از کتاب توحید و تاویلات اهل السنت. امروزه اندیشه کلامی ماتریدیه در بلاد شرقی و شمال جهان اسلام حاکم است واهل تسنن سیستان وبلوچستان نیز ماتریدی هستند. ابن عثیمین می گوید پس اشاعره مثلا و ماتریدیه از اهل سنت و جماعت شمرده نمی شوند و علتش را چنین بیان می کند که چون انان مخالف انچه پیامبر (ص)و اصحابش در اجرای صفات خداوند سبحانه و تعالی بر حقیقتشان می باشد هستند. علل نفوذ سلفی گری در استان سیستان و بلوچستان:۱٫انگیزه های سیاسی ۲٫وابستگی فکری اکثر اخل تسنن استان به دیوبند ۳٫فعالیت غیرمقلدین دراستان ۴٫وتبیتگی مالی به وهابیت ۵٫احساس ظلم وتبعیض نظامدر حق اهل تسنن ۶٫برداشت های غلط از برخی رفتارهای غلط شیعه ۷٫ایجاد شکاف بین اهل تسنن و آموزه هایی از مکتب اهل بیت علیه السلام. برخی راه کارهایی برای مقابله با سلفی گری نیز بیان شده است.

دربارۀ مذهب کلامی و مرام عقیدتی دانشمند نامور مسلمان ابوالقاسم حسین بن محمّد بن مفضّل معروف به راغب اصفهانی (زنده در: 409 ه .ق.) که به سبب نگارش کتاب مفردات ألفاظ القرآن شهرتی فرا گیر دارد، تا کنون دیدگاه های مختلفِ حتّی گاه متضادّی مطرح شده است. برخی او را معتزلی دانسته اند و برخی دیگر اشعری، در حالی که بعض دیگر از تشیّع او سخن گفته اند و در برخی منابع نیز بر سلفی بودن و گرایش او به مذهب اهل حدیث تأ کید شده است. با این وصف، تا کنون تلاش جامع و مستقلّی برای کشف مذهب کلامی و تبیین جهت گیری های اعتقادی راغب بر اساس مکتوبات کلامی او صورت نگرفته است. در این مقاله، با استناد به یگانه نگاشتۀ اعتقادی راغب اصفهانی که زیر عنوان «الاعتقادات » به چاپ رسیده است و بررسی شواهدی که در خصوص گرایش کلامی وی از این کتاب قابل تحصیل است، تعلّق فکری و عقیدتی راغب اصفهانی به گروهی از سَلَفیّه با عنوان «اهل الأثر » یا «اصحاب الأثر » _ که بنا به گفتۀ راغب مذهبی متمایز از مکتب «اصحاب الحدیث » یا «اهل الحدیث » است _ به اثبات میرسد.

این کتاب بارویکرد سلفی به نقد عقل گرایی در جهان اسلام در دوره معاصر پرداخته است. مصداق عقلگرایی سنی را تفکر نواعتزالی و عقلگرایی شیعی را در امامیه دانسته و بانگاه سلفی بررسی و نقد کرده است.