مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

ضمیر شأن و قصّه ضمیر مفرد غایبی است که به قصد تأکید و مهم جلوه دادن امری در ابتدای جمله بیان شده سپس به وسیله جمله خبری که بعد از آن قرار می گیرد تفسیرمی‌شود این ضمیر از آن جهت کهچیزی‌ به آن عطف نمی‌شود ومورد تأکید قرار نمی ‌گیرد و مبدل منه واقع نمی‌شود و همچنین از وجوه دیگری باسایر ضمایر تفاوت دارد. دانشمندان آن را با نامهای متفاوتی مثل ضمیر شأن،ضمیر أمر،ضمیر حدیث، ضمیر مجهول،هاءالعماد و ضمیر قصّه (در موارد تأنیث آن) می‌شناسند.در قرآن، کتاب آسمانی که از دیر بازمورد توجه دانشمندان مسلمان وغیرمسلمان قرار گرفته و مهمترین الگو ومنبع استشهاد واضعان و دانشمندان علم نحو بوده است بارها ضمیر شأن به کار رفته است.این پژوهش پس از بیاندیدگاه‌های قدما و معاصران در مورد ضمیر شأن و قصّه به بررسی آن در منابع نحوی پرداخته ، سپس به طور کامل احکام و انواع ضمیر شأن و قصّه را بیان می‌نماید.آن گاه به استخراج آیاتی از قر آن کریم که در آنها ضمیر شأن و قصّه بکار رفته، می‌پردازد و آرای دانشمندان علم نحو و تفسیر را در خصوص آنها طرح و بررسی می‌نماید.از مجموع بررسی‌ها چنین به دست می‌آید که ضمیر شأن و قصّه52 مرتبه در قرآن کریم به کار رفته است که از این تعداد 5 مورد ضمیر قصّه و47 مورد ضمیر شأن می‌باشد و از مجموع آنها در 28 مورد ، دانشمندان و مفسّراناتفاق نظر و در 24 مورد آن اختلاف نظر دارند. که تمامی آنها مربوط به امورمهم و قابل توجّهی مثل وحدانیت خداوند متعال، عدم رستگاری کافران و ستمگران ، فرجام مشرکان و کافران و اجر و پاداش صابران و پرهیزگاران است که توجّه و دقّت مضاعفی را می طلبد. بدون شک به دلیل اهمّیّت این امور و جلب توجّه مردمخداوند متعال برای بیان آنهاابتدا ضمیری را به صورت مبهم(ضمیر شأن وقصّه) آورده سپس آن ضمیر را با ِیک کلام خبری تفسیر نموده است.

تحلیلی درباره علل نزول ایات متشابه است. این تحلیل با این سؤال آغاز شده است: چرا خداوند آیات متشابه نازل کرده است؟ نویسنده در پاسخ ابتدا مفهوم محکم و متشابه را توضیح داده و آنگاه قلمروی محکم و متشابه در غیر حوزه قرآن، و انواع و تعداد متشابهات قرآن را بیان کرده است. نویسنده با پرسشی مبنی بر این که ایا متشابهات با اوصاف و اهداف قرآن قابل جمع هستند یا خیر؟‎12 نظریه را در این زمینه بررسی و علت نزول آیات متشابه را بازگو نموده است

«شهرستانی»، به عنوان یکی از بزرگان اهل سنت در تفسیر خود با عنوان «مفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار» از روایات ائمه اطهار و به طور خاص امام صادق بسیار تأثیر پذیرفته است. مقاله حاضر به روش تحلیلی با تتبع در تفسیر «مفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار» شهرستانی به بررسی روش‌ها و مبانی جدید او در تفسیر و تأویل قرآن می‌پردازد. از جمله مبانی شهرستانی در تفسیر و تأویل قرآن سه زوج «مفروغ» و «مستانف»، «تضاد و ترتب» و «مناهج امر و خلق» می‌باشد که وی بسیار ماهرانه در تفسیر خود از این زوج‌ها استفاده کرده است. این مقاله با بررسی این سه روش، تأثیرپذیری شهرستانی را از روایات امام صادق در هر یک از این سه زوج مطرح می‌سازد و در نهایت نتیجه می‌گیرد که شهرستانی، طبق روایات امام صادق هر یک از این زوج‌ها را معرفی می‌کند.

حالات پیامبر (ص) هنگام نزول قرآن و دریافت وحی، از مسائل مهم در زمینه علوم قرآن است؛ چه این‌که در جوامع روایی و کتاب‌های تفسیری، روایات فراوانی- که گاه به استفاضه می‌رسند- در این زمینه گزارش شده است. بیش‌تر این روایات را اهل سنت گزارش کرده‌اند و مجموع آن‌ها در شش دسته قابل تقسیم‌اند: 1- ترس و اضطراب پیامبر (ص) هنگام نزول قرآن؛ 2- نزول قرآن بر پیامبر (ص) هنگام خواب؛ 3- عرق‌ریزی پیامبر (ص) هنگام نزول قرآن؛ 4- نزول قرآن بر پیامبر (ص) در حالت سوار بر مرکب؛ 5- شنیدن صدای جرس هنگام نزول وحی؛ 6- ناهشیاری (از خلق) و غش پیامبر (ص) هنگام دریافت وحی. این روایات غالباً بر اساس معیارهای رجالی و درایه‌ای ضعیف می‌باشند. روایات دسته اول، گذشته از سند، از نظر محتوا در تقابل با ادله می‌باشند. اما روایات پنج دسته دیگر به نظر می‌آید مضمون صحیحی داشته و محذور عقلی و نقلی برای نفی آن‌ها وجود ندارد.

عمار، روحی آتشین و نبضی تپنده از کالبد علوی است که در سایه اخلاص و صداقت و ایمان جایگاه ارجمندی را در میان مؤمنان و مردان راستین و پرصلابت و به یقیین رسیده مسلمان به خود اختصاص داد. هدف این تحقیق بررسی ادبی خطبه ها و اشعار زیبا و با ارزشی می باشد که از وی باقی مانده است. این اشعار، اندک، اما اصیل، ساده و بی پیرایه اند. مضمون همه آنها دفاع از ولایت علوی و اسلام محمدی (ص) می باشد. اما از ساختاری مستحکم و استوار برخوردار است. اشعار و خطبه های رسای عمار، در بررسی ادبی، به دلیل اندک بودن و سادگی، کمتر مورد توجه ناقدان شعر و ادبیات قرار گرفته است.

بررسی و تأمل در احوال راویان حدیث نزد محدثان، همواره یکی از مهمترین راه های ارزیابی و شناخت حدیث بوده است. اما چه بسا که برای عبارت نادرستی، سند صحیحی جعل کرده و بر ساخته باشند، در این صورت نقد سند به تنهایی نمی تواند کارساز باشد. از این رو نقد متن به عنوان مهمترین راه ارزیابی حدیث لازم می آید. در این نوشتار برآنیم که یکی از احادیث کتابهای حدیثی اهل سنت را نقد و بررسی کنیم.