مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

‫چکيده : پايان نامه حاضر، با رويکردي تطبيقي و مقارنه‌اي، ديدگاه‌هاي اجتماعي در تفسير في ظلال القرآن سيدمحمد قطب و تفسير نمونه آيت‌الله ناصر مکارم شيرازي به عنوان نماينده و مصاديقي از تفاسير اهل سنت و تفاسير شيعه اماميه را مقايسه کرده و نحوه بحث درباره گرايش اجتماعي در قرآن را از منظر اين دو تفسير بيان مي‌کند. نويسنده، روش تفسير اجتماعي قرآن را از ديدگاه تفاسير شيعه و اهل سنت با ذکر نمونه‌هايي از اين تفاسير را به تصوير کشيده و روش بحث در مسايل اجتماعي قرآن را از ديدگاه سيدمحمد قطب و آيت‌الله ناصر مکارم شيرازي تبيين مي‌سازد. وي در چهار فصل به اين مسأله پرداخته است. در فصل اول ابتدا تعريف تفسير از بُعد لغوي و اصطلاحي مطرح کرده، سپس با تعريف تفسير اجتماعي، ضرورت تطبيق دادن تفاسير قرآني با واقعيات اجتماعي عصر کنوني را بررسيده و ادله جواز تفسير اجتماعي قرآن، تاريخچه اين نوع تفسير، عوامل پيدايي تفسير اجتماعي با توجه به تغيير و تحولات علمي و اجتماعي جهان و اهميت اين نوع تفسير را بيان مي‌نمايد. او در ادامه به روش‌هاي مختلف پرداختن به تفسير اجتماعي با ذکر نمونه‌هايي چند از آن همت گمارده و مباني تفسير اجتماعي، مانند مرجع قرار دادن نصوص ديني، داشتن قدرت اجتهاد در زمينه آيات اجتماعي قرآن و داشتن درک صحيح از مسايل اجتماعي را بررسي کرده است. در فصل دوم نخست از شخصيت علمي و تفسيري آيت‌الله ناصر مکارم شيرازي سخن گفته، سپس روش تفسيري ايشان را در تفسير اجتماعي با توجه به مفاد تفسير نمونه شرح مي‌دهد. در فصل سوم نيز همچون: فصل پيشين ابتدا به معرفي سيدمحمد قطب، مؤلف تفسير في ظلال القرآن و افکار و انديشه‌هاي قرآني وي پرداخته، سپس روش تفسير اجتماعي ايشان در تفسيرش را باز مي‌گويد. نويسنده، مباني تفسيري و اجتماعي موجود در دو تفسير نمونه و في ظلال القرآن را با يکديگر مقايسه و روش فکري نويسندگان اين تفاسير و استفاده کردن از عقل و روش عقلي در تفسير قرآن توسط آنان را بيان مي‌کند. در فصل چهارم به صورت مقارنه‌اي، ديدگاه‌هاي مشترک در تفسير اجتماعي دو تفسير مذکور مطرح گرديده و پرداختن به اموري همچون: وحدت اسلامي، حکومت اسلامي، حق حاکميت، مسايل مهم سياسي- اجتماعي اسلام و اوضاع اجتماعي عصر کنوني در تفسيرهاي مزبور برجسته شده است.

‫اتحاد، انسجام، همگرايي و وحدت امت اسلامي، از آموزه‌هاي قرآن کريم و سنت نبوي صلي الله عليه و آله و سلم و يکي از مهم‌ترين مسائل امروز جهان اسلام است و اختلاف و تفرقه امت اسلامي، در تقابل با اين امر مهم است. اين پژوهش در چهار بخش در پي بررسي اختلاف در قرآن، انواع اختلاف، عوامل آن و راهکارهاي برون‌رفت از آن است. پس از کليات، اختلاف در ميان مردم، در مجموع در چهار مورد خلاصه شده است که عبارتاند از: اختلاف ذاتي و طبيعي، اختلاف عرضي، اختلاف فکري، و اختلاف عملي و رفتاري. اختلاف ذاتي و طبيعي مذموم نيست؛ مگر در مواردي که اين اختلاف، آميخته با هواي نفس و بر خلاف هدايت عقل باشد؛ اما اختلاف عرضي که اکتسابي است و گاهي ناشي از علم و جهل است، مذموم است. در بحث از عوامل اختلاف در ميان مردم، علت برخي از اين اختلافات، خواست خداوند بوده و بيشتر آنها، به خواست انسان است. اختلافاتي که علت آن خواست بشر است، يا فکري است و يا عملي. از نظر قرآن، عوامل اختلافاتي که به انسان باز مي‌گردد، عبارتاند از: پيروي از هواي نفس، جهالت و ناداني، علم بدون تفکر و خردورزي، سنت‌گرايي و تقليد از گذشتگان و نياکان، گروهگرايي و شخصيت پرستي، نداشتن يا پيروي نکردن از الگو و اسوه کامل، گمراهي به وسيله شيطان از طريق ايجاد وسوسه و شک در کتاب الهي با تکذيب آن، تحريف کتاب آسماني، انکار حق و... . راهکارهاي برون‌رفت از اين اختلافات، نخست راهکارهاي شناختي و معرفتي است که عبارتاند از: شناخت عوامل منفي و سلبي، مانند جهالت و نفس پرستي و دنياپرستي؛ و شناخت عوامل مثبت، مانند علم و معرفت و تفکر عميق. در مرحله بعد، راهکارهاي عملي و التزامي مطرح است. در اين مرحله نيز، هم در حوزه منکرات و هم در حوزه معروف‌ها، بايد التزام عملي داشت. در بحث اختلاف انسان در دين، انواع اختلاف در دين، در شش مورد بيان‌شده که عوامل آن، جهالت و ناداني نسبت به خدا و رسول، فقدان تفکر در امور اعتقادي و ديني، و کفر و عدم ايمان است. راه‌هاي برون‌رفت از اختلاف در دين، به دو نوع راهکارهاي شناختي و معرفتي، و راهکارهاي عملي و التزامي تقسيم شده است. شناخت عوامل منفي و سلبي و شناخت عوامل مثبت و راهگشا، دو راهکار شناختي و معرفتي است، و التزام عملي در حوزه منکرها و معروف‌ها دو راهکار عملي و التزامي است.

‫فقر از مهمترین معضلات بشری است که از جایگاه ویژه¬ای در بین سایر مسائل اجتماعی برخوردار است، از سوی دیگر فساد و انحرافات اخلاقی نیز به عنوان یکی از مشکلات اصلی جامعه، کیان زندگی اجتماعی و خانوادگی افراد را تهدید می¬کند. نظر به اینکه در بروز انحرافات اخلاقی عوامل مختلفی از جمله، فقر دخیل هستند این پژوهش به نوبه خود تلاشی است در این راستا که رابطه فقر و انحرافات اخلاقی را صرفاً از دیدگاه قرآن و روایات بررسی کند. فقر که به معنای شکاف و فاصله¬ای است که در چیزها پدید می¬آید، از دیدگاه اسلام پدیده¬ی مطلوب و خوشایندی نبوده و دارای خاستگاههای فردی و اجتماعی مختلفی نظیر: تنبلی، خیانت، ربا، احتکار و.....است که از لحاظ اقتصادی وابستگی و عقب ماندگی ،از لحاظ روانی انزوا و پریشانی و از لحاظ فرهنگی ضعف بنیه علمی را به دنبال دارد. انحرافات اخلاقی نیز که مانع از رسیدن به کمال لایق و واقعی انسان می¬باشد و انسان را از درك معارف الهى و نسيم¬هاى روح بخش قدسى، محروم مى‏نمايد؛ و معیار آن از دیدگاه اسلام خروج از مرز اعتدال و میانه¬روی و جدا شدن از اصول اخلاقی می¬باشد. عوامل فردی و درونی چون هوی و هوس، وراثت و جهل و از بیرون و اجتماع نیز عواملی چون محیط آلوده، دوست، فقر و..... آن را تحت¬الشعاع قرار می¬دهند. تأثير فقر، به گونه‏اي است كه مانع رشد و تعالي انسان مي‏شود و در بروز انحرافات اخلاقی نقش عمیقی دارد، به عبارتی فقر، بستر مناسب گذر از معیارهای اخلاقی را برای افراد، مهیّاتر می¬کند. با وجود فقر انسان با انحرافات اخلاقی ارتباط نزدیکی برقرار ساخته و به سادگی دروغ، فحشا، کینه و........را در خود تقویت می¬کند. که این امر مورد تأیید آیات و روایات اسلامی قرار گرفته است. راه نجات از فقر انفاق، کار و تلاش و ....... و در پیشگیری و درمان انحرافات اخلاقی، تقویت اندیشه دینی، تقوا، تربیت صحیح و ... نقش اساسی دارد. كليد واژه ها: ، فقر، انحرافات، اخلاق