مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

اصل فاعلیت زیر بنای هستی‌شناختی فلسفه مشاء است و به نظر می‌رسد تفسیر سینوی از علیت فاعلی در رابطه وجودی میان کلیه مبادی عالیه و موجودات سافل از قبیل رابطه هستی‌شناختی میان باری تعالی و نظام آفرینش و رابطه وجودی میان نفس مجرد انسانی و قوای آن تأثیر گذر بوده است. فاعلیتِ مبتنی بر سنخیت میان علل و معالیل فاعلی، رابطه ماهوی و کثرت تباینی انعزالی میان این واقعیات عینی را به کلی منتفی کرده و تشکیک و تفاضل وجودی میان آنها را به اثبات می‌رساند. البته مطابق با قواعد کلان هستی‌شناختی فاعلیت، مقتضی وجود متغایر غیر بیگانه علت و معلول است و مبادی عالی را موجود مغایر و غیر بیگانه از معالیل شان می‌کند و به معالیل وجود رابطی می‌بخشد. بدین ترتیب وحدت شخصی وجود علت و کثرت شأنی معلول در حکمت سینوی قابل اثبات نیست بلکه نوعی وحدت تشکیکی به معنای وحدت وجود و کثرت موجود در بخشی از مباحث هستی‌شناختی مانند خداشناسی و انسان‌شناسی او و همفکرانش یافت می‌شود.

معنای زندگی یکی از مهم‌ترین موضوعات دینی، فلسفی و روان‌شناختی است. معنای زندگی به هر عنصری که تحلیل و منتهی شود، آن عنصر در راستای وجود انسان، استعدادها و توانایی‌های اوست. ملاصدرا انسان‌شناسی را اصل و پایه همه معارف و پرسش‌های بنیادین می‌داند. در کتاب حاضر به جمع‌بندی آرای ملاصدرا از نظر اصول و مبانی فلسفی و رهیافت حکمت او به قرآن و روایات در بحث معنای زندگی پرداخته شده است. نگارنده ابتدا «معنای زندگی» را به لحاظ معناشناسی مورد بحث قرار داده و تعریف انسان و زندگی او را از دیدگاه صدرالمتألهین بررسی کرده است. سپس، با طرح اصول حکمت متعالیه صدرایی به هدف انسان از زندگی پرداخته است.

هدف از نوشتار حاضر بررسی مفهوم عقل به عنوان موجود مجردی است که عالمی ماورای عالم مادیات وجود دارد و واسطه صدور و انتقال فیض به موجودات مادی و عامل شکل‌گیری تعقل و ادراک در نفس آدمی است. همان‌گونه که عقل نقش مهمی در نظام وجودی و معرفتی فلسفه‌های پیش صدرایی داشته است، در فلسفه صدرالمتألهین نیز جایگاه مهمی را به خود اختصاص داده است، به طوری که حذف آن از فلسفه وی پایه‌های نظریات مهم فیض، صدور، معرفت، حدوث عالم، ربط حادث به قدیم و ... را درهم می‌ریزد. در این کتاب پس از مروری بر پیشینه نظریه عقل در فلسفه مشاء، اشراق و آرای متکلمان به تفصیل درباره دیدگاه حکمت متعالیه در این‌باره، از دو حیث معرفتی و وجودی، سخن رفته است.