مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

مقصود حكیم سبزورای از این تألیف، ایجاد زمینه و دیدگاه عمومی، منطقی، فلسفی و عرفانی برای ورود و فهم به درس اسفار اربعه ملاصدرا بود. وی با زبردستی و مهارت خاص موفق به انجام این امر شد و در قالب شعرهای زیبا این كار را انجام داد. هیچ كتابی پس از تألیف شرح منظومه، تاكنون نتوانسته جایگزین آن از حیث روش و مبانی گردد. مطالب كتاب كه در هفت مقصد تدوین شده است بدین شرح می باشد. مجلد سوم و چهارم، شرح منظومه شهید مطهری می باشد.

رساله حاضر درصدد تجدید نظر و بررسی دوباره‌‏ای است پیرامون مساله حدوث نفس از دیدگاه ملاصدرا که از نظر او دارای حدوثی جسمانی است که بر اثر حرکت جوهری بدن اتفاق می‌‏افتد.

---

شفاعت از مباحث تفسیری - کلامی است که آیات قرآنی سبب طرح آن در میان متفکران اسلامی گردیده است. مباحث مربوط به شفاعت را می توان به دو دسته کلی شفاعت کنندگان و شفاعت شوندگان تقسیم نمود. اشاعره و معتزله پیامبر اسلام(ص) را شفاعت کننده می دانند و در مورد سایر شافیان نظریه خاصی ارائه ننموده اند. در مقابل، ملاصدرا موجودات متقدم در قوس نزول(مجردات عقلی) و صعود(انسانهای کامل) را به دلیل واسطه فیض بودن، شفاعت کننده انسانها و هادیان آنها به سوی خداوند هستند. پیامبر اسلام(ص) نیز به دلیل جامعیت اسمائی فاتح باب شفاعت است. معتزله شفاعت را در ازدیاد نعمت های مومنان بهشتی؛ و اشاعره آنرا در کاستن عذاب فاسقان و ظالمان نیز فراگیر می دانند. ملاصدرا ضمن نقادی نظریه معتزله، شفاعت را در کاسته شدن عذاب دوزخیان نیز موثر می داند. البته در صورتی که افعال ناپسند آنها ملکه راسخ نگشته باشد.

فیلسوفان نظام ساز و از جمله صدرالمتألهین خود در بند معرفی نظام فلسفی خویش نیستند، بلکه این وظیفه بر عهده کسانی است که بتوانند مباحث را غربال و حاصل آن را در نظمی نو و به زبانی ساده تر بیان نمایند. این سنت که سالهاست در غرب رواج دارد، هنوز نتوانسته در فرهنگ اسلامی رواج پیدا نماید و بایسته و شایسته است که در ترویج این مهم اهتمام جدی به عمل آید. با این نگرش عبدالرسول عبودیت که سالها در حوزه فلسفه اسلامی مطالعه و تفکر کرده و توانسته از خرمن اساتید بزرگواری چون آیت الله جوادی آملی و آیت الله مصباح یزدی خوشه چینی نماید و هم اکنون استاد تمام و عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره)، کتاب در آمدی بر نظام حکمت صدرایی را در سه جلد به رشته تحریر در آورده است. مجموعه حاضر درس گفتارهای عبدالرسول عبودیت پیرامون این کتاب است که می توان آنرا شرح و بسطی از آن دانست. در این مجموعه که بر اساس سال ها همکاری مستمر ایشان با گروه فلسفه و کلام دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان تدوین شده، تلاش گردیده اصول اساسی فلسفه صدرالمتألهین به روشنی و تا حد امکان بدون ابهام تبیین گردد. امید است این مجموعه بتواند به رشد تفکر عقلانی و فلسفی این مرز و بوم کمک نماید. مزاج – وجود نفس – چیستی نفس – تجرد نفس – قوای نفس – مراتب نفس – حدوث نفس – بدن ونفس – انفعال نفس

موقف ابن رشد الفلسفي من علم الكلام وأثره في الاتجاهات الفكرية الحديثة، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته کلام سعید عبداللطیف فوده است که در دانشکده تحصیلات تکمیلی دانشگاه اردن در سال 1430ق/2009م، از آن دفاع کرده و در همان سال توسط انتشارات «دارالفتح»، آن را در قالب کتاب چاپ کرده است. این کتاب به زبان عربی است و نویسنده در آن به موضع فلسفی ابن رشد در مورد الهیات (علم کلام) و تأثیر وی بر گرایش‌های فکری جدید، پرداخته است. کتاب، حاوی تقدیریه، فهرست مطالب، خلاصه کتاب، مقدمه، مقدمه دکتر نبیل محمد عمری، مقدمه دکتر عزمی طه سید، بیان ابواب و فصول و محتوای مطالب شامل باب تمهیدی و دو باب اصلی (که هرکدام دارای فصول مختلفی هستند) و یک خاتمه است. ابن رشد، فیلسوفی است صاحب‌نظر که برخی از مردم با وی هم‌نظرند و برخی نه. این رساله در پی کشف ابعاد شیوه فکری وی از طریق نظرات و آثارش - مخصوصا در گرایش‌های فکری جدید - ‌است. نویسنده در این رساله برای رسیدن به این هدف، به شیوه تاریخی سیر کرده است و این کار را از خلال تحلیل زندگی و تاریخ فکری ابن رشد و بیان ارتباطات وی با شخصیت‌های مختلف زمانه‌اش و سختی‌هایی که متحمل شده، با بیان تحلیل و تعلیل اسباب آن و بیان آثار این سختی‌ها در شکل‌گیری شخصیت او، انجام داده است. نویسنده سپس به بیان نوع اندیشه ابن رشد، مخصوصا آن بخش که به شیوه کلامی وی تعلق دارد، می‌پردازد و این بخش را به این دلیل که موضوع این کتاب است، از لابه‌لای مطالعه مسائل الهیاتی و کلامی وی و مناقشه او با متکلمین انجام می‌دهد. او در این راستا می‌کوشد به تعلیل مواضع وی و تحلیل نظرات انتقادی‌اش و احکامی که به آنها رسیده و بیان اسبابی که باعث ترجیح در گزینش چنین حکمی شده، دست بیابد. وی سعی کرده اهم مسائلی را که ابن رشد – به‌ویژه در دو کتاب «مناهج الأدلة» و «فصل المقال» - ‌مطرح کرده، در این کتاب بیاورد. او علاوه بر «مناهج الأدلة» و «فصل المقال»، از کلام وی در علم الهی و «تهافت الفلاسفة» نیز در این راستا مدد گرفته است. بیان مختصری نیز در این کتاب از تأثیر ابن رشد بر فلاسفه و اندیشمندان غرب، به‌خصوص در قرون وسطی و آغاز دوره روشنگری اروپایی، صورت گرفته تا ارتباط میان اندیشمندان غربی و اسلامی (نهضت عرب) که مدعیات ابن رشد را اعاده کردند و در احیای فلسفه وی کوشیده‌اند، روشن شود. بعد از بیان این مطالب، سعید عبداللطیف فوده، در این کتاب به بیان اثر ابن رشد و فلسفه وی در اندیشمندان نهضت و اندیشمندان معاصر پرداخته است. وی این کار را از خلال ذکر مثال‌هایی برای این امر شامل مهم‌ترین حامیان و پیروان ابن رشد مانند فرح انطون و محمود قاسم، انجام می‌دهد و گرایش‌های فکری و مقاصد سیاسی و اجتماعی و دینی این دو را آشکار می‌سازد. وی همچنین ارتباط تنگاتنگ میان اینان و اندیشمندان روشنگر اروپایی و تأثیرپذیرفتنشان از آنان در بسیاری از جوانب، را بیان می‌نماید. او سپس توضیح می‌دهد که این مرحله، مقدمه حقیقی امتداد اثر ابن رشد به اندیشمندان معاصر است. به‌منظور بررسی میزان تأثیر دیدگاه‌های ابن رشد در جریان‌های فکری معاصر، متفکران مدرنیست معاصر به دو قسمت اصلی تقسیم شده‌اند؛ نویسنده، گروه اول را عدمیه (هیچ‌گرایی) یا عبثیه (پوچ‌گرایی) نام می‌نهد که مبتنی بر اندیشه پست‌مدرن است. وی دومین گروه را سکولار جزمی می‌نامد. او مهم‌ترین تمایزات این دو گرایش را بیان می‌کند و چگونگی اعتماد و تکیه این اندیشه‌ها بر ابن رشد را – چه در افکار و نتایج و چه در چیزی که آن را روح رشدیه می‌نامند - ‌توضیح می‌دهد. روح رشدیه در نظر اکثر آنها به این می‌انجامید که اکثرشان نتیجه بگیرند که این چیزی است که در این زمان به آنها سود می‌رساند؛ درحالی‌که آنان علنا نظرات ابن رشد را که برای آنها جنگید، ترک کرده و با این کار از ناحیه فکری از وی، گذر کردند. کلیت و شاکله بحث دراین کتاب، به این صورت است: نویسنده در باب تمهیدی و مقدماتی که بر اثر نوشته، با عنوان ابن رشد و علم کلام و فلسفه، در دو فصل به بحث می‌پردازد؛ فصل اول درباره زندگانی، شخصیت و دانش ابن رشد است و فصل دوم درباره تعریف علم کلام و فلسفه. مباحث این فصل در چهار مبحث ارائه می‌گردد که به‌ترتیب عبارت است از: تعریف علم کلام، تعریف فلسفه، فرق میان کلام و فلسفه و بیان نظر ابن رشد در فلسفه. او سپس به بیان مطالب کتاب در دو باب و یک خاتمه می‌پردازد. باب اول با عنوان «موقف ابن رشد الفلسفي من علم الكلام، عرض ونقد»، در سه فصل ارائه شده است. فصل اول آن درباره موضع ابن رشد نسبت به علم کلام در الهیات و نقد آن است. این فصل در پنج مبحث ارائه شده است. مبحث اول به بیان نظر ابن رشد در سببت و علیت و ردیه او بر متکلمین می‌پردازد. مبحث دوم نظر او در قانون تأویل را در تقارن با نظر متکلمین، بیان می‌دارد. در مبحث سوم، طریقه اثبات وجود الله تعالی نزد ابن رشد و نقد او بر ادله متکلمین بررسی می‌شود. مبحث چهارم، حاوی دیدگاه ابن رشد در مباحث تنزیهات و نقد او بر متکلمین است و مبحث پنجم، حاوی نظر او در صفات ثبوتی الله تعالی و نقدش بر متکلمان. فصل دوم، درباره افعال الهی و قضاء و قدر و عدل است. او این فصل را ضمن سه مبحث مطرح می‌کند: مبحث اول، درباره نظر ابن رشد درباره افعال الهی، مبحث دوم، درباره نظر او در عدل و جور و مبحث سوم، درباره نظر او در قضاء و قدر است. سومین فصل این باب، حاوی موضع ابن رشد نسبت به علم کلام در نبوات و بعثت و نقد آن است. این فصل در دو مبحث ارائه شده: مبحث اولش به بیان نظر ابن رشد درباره نبوات می‌پردازد و مبحث دوم، نظر او را درباره بعثت بیان می‌نماید. دومین باب از مباحث اصلی کتاب، با عنوان «تأثير موقف ابن رشد الفلسفي في الاتجاهات الفكرية الحديثة المختلفة» نیز در سه فصل مطرح شده است. فصل اول آن به تأثیر نظریات ابن رشد در اندیشمندان و فلاسفه در اروپای قرون وسطی می‌پردازد. این فصل ضمن سه مبحث ارائه شده که مبحث اول آن درباره دخول فلسفه ابن رشد به اروپا از طریق کتاب‌های وی و تلخیص‌ها و شروحش بر ارسطو است. دومین مبحث، به ذکر برخی از کسانی که – از نظر قبول یا رد - ‌در این دوره زمانی (قرون وسطی)، تحت تأثیر ابن رشد قرار گرفته‌‌اند، می‌پردازد. مبحث سوم، اهم مسائل متداول و منسوب به ابن رشد و مکتب رشدیه را بیان می‌نماید. دومین فصل، درباره تأثیر ابن رشد در اندیشمندان نهضت عربی (اسلامی) بحث می‌نماید. سعید عبداللطیف جوده، این فصل را ضمن دو مبحث مطرح کرده است: مبحث اول، درباره فرح انطون و جهات تأثرش از ابن رشد است و مبحث دوم نیز درباره شخصیت‌هایی است که از محمد عبده آغاز می‌شود و به محمود قاسم می‌رسد. فصل سوم از مبحث دوم کتاب، به بیان تأثیر ابن رشد در اندیشمندان مدرن و سکولارهای معاصر می‌پردازد. در مبحث اول این فصل، درباره مفهوم مدرنیته و سکولاریسم صحبت می‌شود و در دومین فصلش، گرایش‌های متفکران مدرنیته و اهداف عملی و علمی آنها، تبیین می‌گردد. نویسنده، پس از این مباحث، خاتمه‌ای نوشته و در آن نتایج و خلاصه مطالب کتاب را بیان کرده است.

اصل ضرورت علّی و شمول آن بر فاعل مختار و موجَب، از جمله اموری است که در فلسفه اسلامی مورد پذیرش می باشد و حکمت متعالیه از این امر، مستثنی نیست ولیکن از گذشته دور در این اصل و نیز چگونگی جمع آن با آزادی اراده انسان، اختلافاتی میان اندیشمندان مخالف فلسفه وجود داشته است.دیدگاه میرزای نائینی و تابعانش که از مشهورترین متفکران علم اصول فقه هستند نمونه ای از جریانی است که ضمن نقد دیدگاه فلاسفه و حکمت متعالیه به ناسازگاری ضرورت علّی با اختیار انسان حکم کرده و ضمن پذیرش اصل ضرورت در موجودات غیرمختار، راه حل مسأله را تفکیک اراده و طلب دیده، و معتقد شده اند که فعل انسان نه ناشی از اراده بلکه ناشی از طلب است تا بتوانند تعارض مذکور را حل نمایند.از سوی دیگر، حکمت متعالیه به عنوان یک مکتب فلسفی مستقل ضمن دفاع از سازگاری ضرورت و اختیار به نوآوری هایی در حوزه پاسخ به اشکالات مطرح در این رابطه پرداخته و تعارض مذکور را ظاهری و قابل رفع خوانده، بدون اینکه به راه حل اصولیین مخالفش نیازی باشد.بر این اساس، رساله حاضر با تحلیل موارد نزاع ایشان به سه حوزه مبانی، فعل ناشی از اراده و ضرورت علّی، اراده و مبادی اش و ضرورت علّی به بررسی تطبیقی میان آنها دست زده و به نحوی اجتهادگونه میان ایشان به داوری نشسته و در نهایت به قوت بیشتر تحلیل های حکمت متعالیه در مقایسه با دیدگاه رقیب حکم داده است.