مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

این نوشته، در صدد تطبیق عقل عملی بر عقلانیت تمدنی (عقل عامل در عرصۀ تمدن) است تا راه را برای رویکردهای عملی در ساحات متعالی، هموار کرده و تحقق عملیِ آموزه­های دینی را ممکن سازد. از رهگذر چنین عقل فعالی در اندیشۀ دینی، نه فقط مقابله با سکولاریزاسیون (نفی آتوریتۀ دین از صحنۀ زندگی) سهل می شود، بلکه کارآمدی دنیوی و تمدنی علوم دینی؛ مانند الهیات و اخلاق در عرصه­های کلان اجتماعی، امکان پیدا می­کند.

هدف پژوهش : تشریح جایگاه تعاون و تعاضد در حکمت عملی و در فرهنگ اسلامی بیان اهمیت و ارزش داشتن روحیه تعاون و معاضدت میان مردم در جامعه اسلامی خصوصا بعد از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و متعاقبا فواید پایبندی به این اصل مهم اجتماعی و بررسی اینکه چه عواملی در تقویت و تضعیف معاضدت و معونت در جوامع اسلامی نقش دارد. روش پژوهش : مباحثه٬ کتب نظری٬ و مراکز اطلاعات کامپیوتری علوم قرآنی و احادیث است. طرح پژوهش : تعریف جامع از حکمت عملی و جایگاه اعمال خیر و کمال فردی که مستلزم سود و نفع‬ اجتماعی است و طرح تشریح اخلاق عملی و تفکیک فضائل از رزائل اخلاقی و طرح عوامل پیدایش تعاون در میان جامعه و بررسی اصل تعاون و معاضد اجتماعی در آیات قرآنی٬ احادیث و احکام فقهی در فرهنگ اسلامی. نتیجه کلی : اصل روحیه تعاون و تعاضد در میان جوامع اسلامی که برگرفته از تعالیم غنی فرهنگ اسلام است در مکاتب غربی بسیار کم رنگ و بی محتوی است برای تقویت روحیه همکاری و همیاری می بایست به احکام و قوانین و سنن الهی پایبند بوده و براساس دستورات اجتماعی٬ اخلاقی اسلام و تاکیدات قرآن مجید احادیث و توجه به الفت و برادری و معونت با مؤمنین در میان جامعه همت گماشت

کتاب «حکمة العین» کتابی است در بحث حکمت طبیعی و الهی (مباحث الهیات و طبیعیات حکمت) به زبان عربی، نویسنده کتاب نجم الدین علی کاتبی قزوینی معروف به "دبیران" فیلسوف و منطق دان شیعی و منجم رصدخانه مراغه و از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی مي باشد. این کتاب بنا به خواهش گروهی از طالبان علم، بحث های الهی و طبیعی را شامل و تتمه تکمله ای بر کتاب «عین القواعد» در منطق اوست. حکمة العین، به سبب اختصار و جامعیت، شهرت بسیار زیادی دارد. بزرگان از اهل سنت و تشیع حواشی و شروح زیادی بر آن نوشته اند از جمله قطب الدین محمود شیرازی، كه كتاب حاضر مي باشد.

در این مقاله به حکمت عملی یعنی علوم مرتبط با رفتار و افعال انسان (بخش مهمی از علوم انسانی) برای رفع نیازهای معیشتی فردی و اجتماعی او پرداخته میشود و در اینباره بحث میگردد که چرا افعال انسان که موضوع بخش دوم حکمت ارسطویی است، بظاهر از اهمیت کمتری بر خوردار است، در حالیکه همه چیز در عالم ذهن و معلومات انسان بستگی به رفتار و اعمال او دارد! در اینکه اکثر فلاسفه ـ شاید بتبع ارسطو ـ به این بخش کمتر اعتنا کرده اند، یا در حد کفایت در همه زمینه های آن بحث نکرده اند و بیشتر به جانب اخلاق فردی با صبغه عرفانی پرداخته اند و برای آن در برابر امور نظری حقیقتی مشابه قائل نشده اند، جای سوال دارد. همین فرایند نیز در عالم اسلام اتفاق افتاد و عموم فلاسفه به حکمت نظری بعنوان شاخة اصلی فلسفه توجه کردند و به حکمت عملی بیشتر ازجنبه اخلاق فردی نگریستند و سرانجام آن را به عرفان ختم نمودند.نگارنده چنین میپندارد که شاید تقسیم بندی نظری و عملی موجب چنین نگرشی شده است. در حالی که بنظر میرسد اعمال انسان فارغ از نظر نیست؛ همچنانکه نظر هم بدون عملی که متناسب با آن باشد، معنا ندارد. چنانچه به خود اجازه دهیم در این تقسیم بندی تجدید نظر کنیم، میتوانیم حکمت عملی را جایگاه رفیعی بخشیم. در این تقسیم بندی حکمت که دانش انسانی برای رسیدن به کمال مطلوب است، از طریق نظر و عمل به دو بخش طبیعت و انسان تعلق میگیرد. در پایان مقاله نیز شواهدی از قرآن برای تأیید نظر فوق بیان شده است.