مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

بی گمان عقل از جایگاه بلند و بنیادی در آموزه‌های وحیانی اسلام برخوردار می‌باشد. به گونه‌ای که از نگاه آموزه‌های دینی، انسانیت انسان به عقل اوست، زیرا انسان عقل است و صورت، پس هرکه از آن رویگردان شود و صورت آدمی با او بماند کامل نیست و هم چون کسی است که روح ندارد. از دیدگاه اسلام عقل به عنوان راهنما وحجت درونی انسان و موهبتی الهی است. عقل به عنوان کنترل کننده‌ای قوی با تشخیص خوب و بد و حق و باطل و صحیح از سقیم، انسان را کنترل و نظارت می‌کند تا در ورطه گناه سقوط ننماید. این کنترل و نظارت در همه ابعاد وجودی و شخصیتی انسان، اعم از بینش، گرایش و کنش می‌باشد آیات و روایات به خوبی نقش و کارکرد عقل را در کنترل «خویشتن» انسان بیان کرده‌اند. با توجه به ناهنجاری‌های فردی و اجتماعی که در دنیای کنونی بیداد می‌کند می‌توان دریافت که انسانها به دلیل عدم شناخت «خویشتن» و ناتوانی در استفاده از ابزار کنترل کننده وجود خود، به گناه و ناهنجاری‌های فردی و اجتماعی مبتلا می‌باشند. لذا در این تحقیق سعی شده است با معرفی ابعاد وجودی انسان، خویشتن آدمی به او شناسانده شود و کارکرد عقل در هرجنبه از شخصیت انسان با توجه به آیات و روایات تبیین گردد؛ تا انسان با به کارگیری عقل ناهنجاری‌های فردی و اجتماعی را کنترل نماید. نگارنده در این پژوهش به این نتیجه رسیده است که در صورتی که انسان به فرمان‌های عقل توجه نماید و عقل خویش را برنفسش حاکم کند و به هوای نفس اجازه ورود به مملکت وجودش را ندهد, راهنمایی‌ها و کنترل‌های عقل به ثمر خواهد نشست وآدمی دارای شخصیتی سالم و تکامل یافته می‌گردد و این همان غایت و هدف خلقت انسان، یعنی انسان کامل شدن می‌باشد

این پایان نامه ترجمه کتاب "عقاید و معارف اسلامی در قرآن و سنت" تألیف آیت‌الله جعفر سبحانی به زبان اردو است، که مهم ترین عقاید و معارف اسلامی و برهان های عقلی و نَقلی مبتنی برآن ها را در بر می‌گیرد. خداشناسی، ضرورت ایمان به خدا، تعدیل غرایز، پرورش فضایل اخلاقی، اجرای قوانین، گسترش عدالت و ضرورت آرامش روحی و روانی از جمله مباحث فصل نخست محسوب می‌شود. نویسنده در فصل دوم راه‌های شناخت خداوند متعال از راه عقل و فطرت و دیدگاه قرآن کریم در این زمینه بیان می‌کند. برهان نظم برای اثبات وجود خدا، نقد دیدگاه‌های مادّیگرایان در نفی وجود خدا و اعتماد افراطی آن‌ها بر حس و تجربه و علوم ظاهری، از مطالب بعدی کتاب است، که نویسنده در این زمینه با استناد به اصل علّیت به اثبات وجود خدا و خلقت جهان توسّط پروردگار می‌پردازد. وی در بخش دیگری به اثبات توحید و ابعادِ مختلف آن، یعنی: توحید در صفات و افعال، تشریح صفات خدا و نفی جسمانیت و مکان از خداوند پرداخته و نسبتِ بین ذات و صفات الهی را بررسی می‌کند. نگارنده در ادامه با اشاره به ضرورت نبّوت و ادلّه عقلی و نقلی آن، لزوم بعثت انبیا، نیاز انسان به پدیده وحی، شرایط و ویژگی‌های پیامبران الهی، راه اثبات نبّوت آنان و... را بررسی می‌کند. وی همچنین به وظایف پیامبران در تربیت انسان، اجرای قوانین الهی، قانون‌گذاری و اصلاح اخلاق بشر اشاره کرده و ادلّه اثبات اعجاز پیامبران برای اثبات نبّوت آنان را تبیین می‌سازد. سپس دلیل های مبتنی بر اعجاز و شرایط معجزه و ارتباط آن با قوانین علمی و عقلی را واکاوی کرده و دلالت معجزه بر اثبات صدق نبّوت و تفاوت معجزه و شعبده‌بازی و سِحر و جادو را بیان می‌کند. نویسنده در ادامه به صفات اخلاقی و ویژگی‌های معنوی پیامبران الهی پرداخته و آن ها را دارای اخلاق پسندیده معرفی کرده، که به دنبال اهداف عالی انسانی بوده‌اند و از هر اشتباه و خطایی مصون (معصوم) هستند؛ زیرا در غیر این صورت هرگز نمی‌توانند مردم را هدایت کنند.

علم و حکمت از باارزش‌ترین هدایا و الطاف خداوندی به انسان‌ است. در بسیاری از کتب، علم و حکمت به صورت مترادف ذکر شده‌اند لکن، با اینکه این دو واژه هر دو به یک نوع آگاهی و معرفت اشاره دارند، در عین حال متفاوت‌اند. البته، حکمتی که در فلسفه مطرح است با آن که در قرآن و روایات به آن اشاره شده، یکی نیست و این دو فقط مشترک لفظی‌اند. اما در عین حال شباهتهایی نیز با هم دارند.مطابق آیات قرآن و سخنان امام علی?، حواس پنجگانه، عقل و قلب از مهمترین ابزارهای شناخت‌اند. و اهمّ منابع تحصیل علم و حکمت عبارتند از، خداوند متعال، پیامبران و اولیاء الهی، آیات آفاقی و انفسی، و... . علاوه بر اینها، دستیابی به علم و حکمت نیازمند پیمودن مقدمات و راههایی می‌باشد؛ مانند، تفکر نمودن، تقوا و نیکوکاری، صبر در راه تعلیم، گوش دادن و... که هر کدام از اینها در دستیابی به علم یا حکمت متفاوت‌اند. در قرآن و نهج البلاغه از عواملی همچون عناد و لجاجت، کفر، نفاق و دورویی، آرزوهای دور و دراز و ... به عنوان موانع دستیابی به علم و حکمت یاد شده است. در بین اینها، موانعی همچون کفر و نفاق بیشتر مانع تحصیل حکمت به شمار می‌روند تا علم، زیرا حکمت در قلب کافر و یا منافق ماندگار نمی‌شود. در مقابل عواملی چون، عمل نکردن، هوا و هوس، دنیا پرستی، غرور علمی، گناهان و رذایل اخلاقی، و ... از مهمترین آفات علم و حکمت به شمار می‌روند.سرانجام اینکه، با مطالعه آیات گرانقدر قرآن کریم و سخنان گهر بار امام علی? می‌توان به برخی از ارزشمندترین آثار علم و حکمت پی برد. این آثار مربوط به جنبه‌های مختلف زندگی از جمله، اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی است. علم و حکمت در برخی از این آثار مشترک‌اند. حکمت بیشتر از علم بر اخلاق و مکارم اخلاقی تأکید دارد. با اینکه آثار اعتقادی علم بیشتر از حکمت است، اما این امر نمی‌تواند دلیل بر این باشد که علم بیشتر از حکمت بر اعتقاد آدمی اثر می‌گذارد زیرا حکیم قبل از تحصیل حکمت به ایمان دست می‌یابد سپس حکمت، درجات ایمان وی را عالی‌تر می‌گرداند. به همین دلیل است که برای حکمت نمی‌توان اثر سوئی تصور نمود بر خلاف علم که دارای آثار سوئی نیز می‌باشد.