مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

تاريخ مسيحيت در ميان نژاد عرب طولاني و متمايز است، از زمان مسيح تا حال حاضر امتداد داشته و ويژگي ها و روش هاي فكري آن در حال توسعه است. تاريخ آن با اسلام در هم تنيده شده، چنانكه در عبادات و تعاليم، زبان عربي به عنوان زبان اصلي به كار گرفته شده است. اين به آن معنا است كه مسيحيت عرب مدت طولاني از كليساهاي ديگر جدا بوده و نوشته هاي آن براي بيشتر مسيحيان ديگر مناطق ناشناخته مانده است. تعريف دقيق مسيحيت عرب آسان نيست. در يك تعريف كلي مي توان آن را مربوط به مسيحياني دانست كه عبادات و آموزه هاي ايماني شان به زبان عربي بوده است. همچنين اين تعريف شامل مسيحيان سرياني و قبطي مي شود كه عربي را به عنوان زبان روزمره خود انتخاب كرده بودند. چنين تعريف نسبتا كلي اي مسيحياني را كه در شبه جزيره عربستان يا در امتداد مرزهاي شرقي قلمرو روم بودند، در بر مي گيرد؛ در آخر شامل مسيحياني مي شود كه در منطقه مركزي عرب زندگي مي كردند و تا زمان حاضر اعتراف به ايمانشان را در قلمرو اسلامي ادامه داده اند.

روایت عرفانی از موضوع آخرالزمان در آیین یهود بر عهده «قباله» یا «کابالا» است که با تلقی خاصی از بنای خلقت و شکل‌گیری عوالم و نقش شرور در بی‌توازنی آن، مغلول‌بودن دستان خداوندی در اصلاح نظام آن را القا می‌کند و با ترسیم کیفیت وحدت وجود در سه‌گانه ظهور، یعنی معبد (تجلی‌گاه نور)، قوم برگزیده (شراره‌های نور)و ماشیح (جلوه نور)، نقشی بی‌بدیل برای انسان در قوس نزولی و سپس صعودی آفرینش در نظر می‌گیرد. پیوند این سه نور، زمینه‌ساز رجوع نورِ هبوط‌کرده خدا به خود خدا است و این معنای واقعی ظهور و اصلاح انسان‌ها در آخرالزمان از منظر کابالیسم است. این روایت همان ترجمان آیه 64 سوره مائده است که در آن به دیدگاه یهود درباره بسته‌بودن دست خداوند اشاره شده است. مقاله پیش رو با رویکردی انتقادی، ضمن واکاوی مسئله آخرالزمان در دین یهود و نقش انساندر آن، به مسئله مغلول‌بودن دست خداوندی در این دین خواهد پرداخت.

با تسلط اسکندر مقدوني بر فلسطين و ديگر سرزمين‌هاي خاورميانه در قرن چهارم قبل از ميلاد، دورة تاريخي هلنيسم در يهوديت شکل گرفت که تا سه قرن امتداد يافت. در اين دوره به دليل سياست تسامح فرهنگي حاکمان يوناني، فرهنگ و انديشة يونان در لايه‌هاي مختلف زندگي و انديشة يهوديان نفوذ کرد. در اين مقاله با مراجعه به منابع يهودي، ابعاد مختلف اين تأثيرپذيري واکاوي شده است. بر اساس نتايج اين پژوهش، يوناني‌مآبي در سه سطح اجتماعي، فرهنگي و الهياتي داراي تأثيراتي بر جامعة يهودي بود. تغيير زبان و تدوين ترجمة سبعينيه، مهم‌ترين مصداق اين تأثيرپذيري به شمار مي‌روند. با اين‌حال به سبب تلاش حسيديم و برجسته شدن آموزة «برگزيدگي»، يوناني‌مآبي رو به افول گذاشت و به حاشيه رفت.

اين نوشته «معرفي کابالا در عرفان يهود و نقد و بررسي آن» است؛ بنابراين، نخست به معرفي «عرفان»، «يهود» و «قبالا» پرداخته، سپس آن را نقد و بررسي كرده است. هدف اين پژوهش شناخت «عرفان يهود» با اشاره به ظهور يهوديت و تحولات آن، و نقد و بررسي مکتب عرفاني يهود، يعني «کابالا» است. در اين راستا توقع بود که دين يهود و کتاب موسي و ايده‌هاي او، در عرفان قبالا اشراب شده باشد؛ ليکن آبشخور اين عرفان از نظر فکري عقيدتي، به دوران قبل از موسي و کاهنان و ساحران مصري بازگشت داشته و اين هماني است که موساي نبي آن را برنتابيده و رد کرده است. روش اين تحقيق، کتابخانه‌اي و به شکل توصيفي ـ تحليلي است.

فاقد چکیده

رنج به‌عنوان ادراکی انفسی و برخاسته از شرایطی نامطلوب، در مکاتب دینی مباحثی همچون علت رنج، غایت رنج، و نجات را، به‌خصوص درمورد انسان، از آنِ خود کرده است. در رویکرد انسان‌گرایانه‌ی عرفانی‌ای همچون ذن علت رنج به امری روان‌شناسانه در انسان مربوط می‌گردد و آن عبارتست از آشفتگی‌های ناشی از ذهن تضادانگار. در رویکرد خداگرایانه و الهیاتی‌ای نیز چون ایرنائوس هرچند خاستگاه رنج در انسان و ناشی از گناه اوست، این مفهوم به حوزه‌ی دینداری و اخلاقی مربوط می‌گردد. ازآنجاکه ذن به فاعل متعال و غایتمندی همچون خدای ادیان ابراهیمی قائل نیست ازاین‌رو، در باب هدف و غایت رنجی که در هستی وجود دارد همچون سایر مقولات چیزی نمی‌گوید. اما خدایی که ایرنائوس معرفی می‌کند همان خدای عهد جدید است که سراسر غایتمند و خیرخواه است. او انسان را خود مختار آفریده تا میان شر و خیر اخلاقی برگزیند و مسیر کمال خود را آزادانه طی کند. غایت او از آفرینش انسان مختار این بوده تا او تجربه کند و در معرض خطا و آزمایش زندگی قرار گرفته، اطاعت و خیریت خدا را برگزیند و رستگار شود. ازاین‌رو، غایت رنج‌کشیدن انسان در هستی رسیدن او به کمال، یا به‌گفته‌ی ایرنائوس جاودانگی و حیات است. طریقتی که ذن برای نجات از رنج ارائه داده است در مکتب شمالی آن بر عمل و مراقبه تأکید دارد و در مکتب جنوبی بر بی‌عملی و طریقت آزادانه. اما راه ایرنائوس در به‌کمال‌رسیدن و نجات، همانا اطاعت از دستورات خداوند و پیروی از راه رسولان است. هرچند در طرح او از کمال و جاودانگی انسان چند عامل اساسی نقش دارد: از جمله صورت ناتمام انسان در آغاز آفرینش، اختیار انسان، عمل نجات‌بخشانه‌ی عیسی و حضور روح‌القدس در انسان. ازآنجاکه تاکنون اثری در باب رنج در این دو مکتب مکتوب نگشته است، رساله‌ی حاضر راهی است برای مقایسه و تطبیق دو دیدگاهی که یکی متعلق به سنتی خداباور و مدافعه‌ای است و دیگری متعلق به سنتی عرفانی و انسان‌محور. مسلما مقایسه‌ی این دو مکتب ابعاد و گستره‌ی رنج را در دیدگاه‌های متفاوت بهتر و دقیق‌تر بازگو می‌سازد.

ذهن بشر درگیر پرسش از زمان و تاریخ است. از خود می پرسد، زمان چیست؟ تاریخ چیست؟ ما چه کسی هستیم؟ چه رابطه ای با زمان و تاریخ داریم؟ در پژوهش پیش رو، برای پاسخ گویی به چنین پرسش هایی، به بررسی دو انگاره ی خطی و دوری از زمان و تاریخ در نزد مسیحیت و اسلام پرداخته ایم. برای توضیح انگاره ی خطی در مسیحیت، نزد قدیس آگوستین رفته ایم. در نگاه وی انسان موجودی تاریخی است که پاک آفریده شده است اما گناه بر او مستولی شده است و آن را به نسلهای بعدی انتقال داده است. در همین جا می توان مفهوم از دو مفهوم در- تاریخ و تاریخیت سخن به میان آورد. بعد از گناه، خدا برای نجات انسان وارد صحنه ی تاریخ می شود. خداوند از طریق رخدادهای تاریخی در-تاریخ حضور می یابد. از این رو مسیحیت با تأکید ویژه ای که بر اهمیت تاریخ، دارد، مفهومی یگانه از تاریخ را می سازد. در این انگاره توالی صور یعنی تقدم و تأخر میان رخدادها حاکم می شود و هر حادثه ی تاریخی ناب و تکرار ناپذیر می شود. در چنین رویکردی، نوع نگاه به انسان، متفاوت می شود. انسان موجودی ناشناخته است که باید خود را متحقق سازد. در همین جا تاریخیت جلوه گری می کند. چراکه همان طور که آگوستین می گوید انسان به واسطه ی حافظه با گذشته درگیر می شود و رویدادها را به یاد آورده و آنها را به کار می گیرد تا درک کند که گذشته متفاوت از حال است و از طریق انتظار به کمک گذشته، برای آینده طرح و برنامه می ریزد. در چنین نگاهی می توان مفهوم پیشرفت در معنای به پیش رونده؛ حرکت رو به جلو یا آینده را ملاحظه کرد. عبدالجواد فلاطوری به عنوان نماینده ی تفکر دوری و حلزونی در اسلام انتخاب شده است. در چنین نگاهی نظم همزمان صور جانشین توالی صور، می شوند. دیگر تقدم و تأخر نگاه خطی بر آنها حاکم نیست. به انسان نوع دیگری می نگرد. انسان موجودی از پیش شناخته شده است از این رو انسان از خود نمی پرسد که موقعیتش در کجای زمان و تاریخ است. مرزی میان دیروز، امروز و فردا نیست که زمینه را برای چنین پرسشی فراهم آورد. این یعنی شکست زمان و تاریخ. تاریخ دیگر معنا و اهمیت نگاه خطی را ندارد و در نتیجه مفهوم پیشرفت در مقایسه با انگاره ی خطی متفاوت می شود.