مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

این کتاب ترجمة بخش پنجم از کتاب یازده‌بخشی ژیلسون (1184- 1978 م.) به نام تاریخ فلسفة مسیحی در قرون وسطا است. ژیلسون در این بخش از کتاب خود، به معرفی فیلسوفان مسلمان و یهودی که در شکل‌گیری فلسفة مدرسی تأثیر داشته‌اند، پرداخته است. این هدف سبب شده است تا وی از فیلسوفانی که در عالم اسلام و یهودیت از مقام بالایی برخوردارند، اما اندیشه و آثارشان به لاتینی ترجمه نشده، اسمی به میان نیاورد. وی از فیلسوفانی سخن گفته است که افرادی طراز اول نیستند، اما آثارشان به جهان مسیحیت راه یافته است. روش کار ژیلسون چنین است که نخست دربارة هر فیلسوف گزارشی تحلیلی ارائه می‌دهد و سپس کتاب‌شناسی جامع و کاملی از آثار آن فیلسوف آورده و مهم‌ترین مباحث مطرح‌شده در آن آثار را در یادداشت‌های آخر کتاب ذکر می‌کند. کتاب مشتمل بر دو فصل است: در فصل اول از فیلسوفان اسلامی همچون کندی، فارابی، ابن‌سینا و ابن‌رشد و در فصل دوم سلیمان بن جبیرول و موسی بن میمون به دلیل اهمیتی که داشته‌اند، معرفی شده‌اند.

فصل 1: کلیات یهود و عملکرد آن؛ فصل 2: برخورد پیامبر با یهود در جزيرة‌العرب؛ فصل 3: عزوة بنی‌قینقاع؛ فصل 4، غزوه بنی نضیر؛ فصل 5: غزوة بنی قریظه؛ فصل 6: یهود در خيبر .

این کتاب مجموعه مقالاتی دربارة فلسفة یهود و تأثیر آن از فلسفة اسلامی، به قلم تعدادی از محققان است. کتاب مزبور شامل هشت عنوان مقاله است که از میان آن‌ها شش مقاله به بررسی شیوة فلسفی افراد بزرگی همچون سعدیا گائون، ابن جبیرول، یهودا‌هالوی، ابن میمون و لوی بن جرشوم اختصاص دارد. دو مقاله نیز سیر فلسفة یهود در دوران اسلامی، تأثیر عرفان اسلامی از عرفان یهود و همچنین تأثیرگذاری ابن رشد بر یهودیت را بررسی کرده‌اند. هدف کتاب ترسیم چگونگی سیر انتقال تفکرات فلسفة یونان از طریق فلسفة اسلامی و تأثیر آن بر فلسفة یهود است؛ زیرا فلسفة یهودی نه فقط از نظر زبان و متفکران، بلکه از نظر شیوه نیز، روند فلسفة اسلامی را بازتولید کرده است. شایان ذکر است که کتاب دارای مقدمه‌ای ارزشمند به قلم ویراستار کتاب است. وی در این مقدمه دربارة پیوند فلسفة اسلامی و فلسفة یهودی مباحث مهمی را مطرح کرده است.

کتاب حاضر به بررس تطبیقی عقاید دو دین اسلام و یهودیت می‌پردازد. انگیزة اصلی مؤلف، رفع بدبینی مسلمانان نسبت به یهودیان و بالعکس بوده است. مؤلف در مباحثی که پیرامون اسلام آورده، کوشیده است تا موضع دین اسلام را نسبت به یهود، بدون کوچک‌ترین دشمنی خاصی نشان دهد. اصلی‌ترین منابع نویسنده، کتاب مقدس (عهد عتیق) و کتاب قرآن کریم بوده است. کتاب دارای مطالب پراکنده و مختلفی است و به طور کلی نیمی از مطالب کتاب به برخورد و ارتباط متقابل یهودیان و مسلمانان از صدر اسلام تا دوران معاصر اختصاص دارد. مؤلف کوشیده است در این بخش به رفع برخی از اتهامات بر ضد یهودیان بپردازد. در ادامه تعالیم مشابه دین یهود و اسلام، به ویژه تعالیم مربوط به دوران حضرت ابراهیم (ع) تا حضرت موسی (ع)، با توجه به آیات عهد عتیق و قرآن کریم بررسی شده است. در انتها مطالبی دربارة عید نوروز و برخی دانشمندان یهودی دورة معاصر ذکر گردیده، که مؤلف به ویژه عید نوروز را به تعالیم حضرت موسی (ع) و روز قراردادن الواح ده فرمان در جایگاه مخصوص خود در روز اول ماه نیسان عبری مرتبط دانسته است.

این کتاب بخش کوچکی از شمارة دوم اسلام و نابسامانی‌های روشنفکران اثر مفسر معروف سیّد محمد قطب (1906 ـ 1966 م.) است. کتاب به تحلیل عملکردهای علمی سه دانشمند یهودی یعنی کارل ماکس، زیگموند فروید و ... امیل دورکیم در اقتصادف روانشناسی و جامعه‌شناسی می‌پردازد. از نظر مؤلف این سه نفر به دلیل نظریات همگانی و حقایق علمی که در جامة بحث و تحقیق به جامعة بشری عرضه نمودند. سبب انحراف و مقابله با دین شدند. سیدقطب معتقد است، آنچه این دانشمندان را به طرح نظریات خاص کشاند، تأثیراتی بود که آن‌ها از داروین گرفته و در نتیجه نظریات خوش را با توجه به مبانی مادی داروین مطرح کردند. ادامة کتاب نیز به تحلیل و نقد مهم‌ترین نظریات این سه دانشمند یهودی و تأثیرات آن‌ها اختصاص دارد.

این کتاب همان‌طور که از نامش پیداست به بررسی روابط دو دین اسلام و یهودیت با یکدیگر در جزيرة‌العرب به ویژه در مکه و مدینه می‌پردازد. کتاب به طور کلی مشتمل بر پنج فصل است و مؤلف کوشیده تا با استناد به آیات قرآن دربارة دین یهود و ویژگی‌های آنها و روابطشان با پیامبر اکرم یا به بحث بپردازد. از دیگر موضوعات این نوشتار می‌توان به تاریخچة مختصری از جغرافیای سرزمین عربستان، تاریخچة مختصری از دین یهود، یهود در قرآن، چگونگی برخورد پیامبر (ص) با یهودیان و انگیزه‌های مخالفت یهودیان با اسلام اشاره کرد.

این اثر همان‌طور که از نامش پیداست به بررسی عرفان یهود و مهم‌ترین جریان‌های آن تا دوران معاصر می‌پردازد. مؤلف آن یعنی گرشوم گرهارد شولم (1897- 1982 م.) بیش از بیست سال از عمر خویش را صرف مطالعه و تحقیق در عرفان یهود، به ویژه عرفان قبالا کرد و این نوشته حاصل هفت مقاله و سخن‌رانی‌های او بوده است. وی کوشیده است با روشی توصیفی و تاریخی و به دور از جانب‌داری، این مهم را به انجام برساند. این اثر به طور کلی مشتمل بر نُه فصل است. نویسنده ابتدا به ویژگی‌های کلی عرفان یهود و تأثیرپذیری آن از سنت‌های دیگر همچون گنوسی اشاره کرده است. در ادامة تاریخ قبالا از نخستین دورة آن (عرفان مِرکبه) تا آخرین مرحله یعنی حسیدیسم مورد شرح و بررسی قرا رگرفته و در این میان از کتاب زوهر و مهم‌ترین تعالیم آن و همچنین از جنبش‌های قبالای لوریایی و شبتایی سخن به میان آمده است. شایان ذکر است که این کتاب علاوه بر دو مقدمة شولم، دارای پیشگفتار متن انگلیسی به قلم رابرت آلتر و پیشگفتار مترجم است، که در آن‌ها دربارة ماهیت عرفانی، ویژگی‌های عرفان یهود، زندگی شولم و آثار علمی او مطالبی آمده است.

این کتاب به دنبال بررسیِ چگونگی پیوند عرفان و سیاست در آیین یهود است و می‌کوشد نشان دهد که این تعامل در طول تاریخ سازنده بوده است یا مخرب؟ کتاب در سه بخش و پنج فصل تنظیم گردیده و مؤلف با روش توصیفی و تاریخی به تحقیق و بررسی در این موضوع پرداخته است. در بخش اول کلیاتی پیرامون تعریف عرفان و سیاست دین یهود و تعالیم فرقه‌های آن و نیز سیر تاریخی عرفان یهودی آمده است. در بخش دوم یعنی عرفان سیاسی یهود، به موضوع اصلی کتاب پرداخته شده و جریان فراماسونری و عرفان سیاسی یهود و همچنین آرمان مسیحیایی و عرفان سیاسی یهود مورد بررسی قرا رگرفته است. در بخش سوم خلاصه و نتیجه‌گیری مباحث مطرح‌شده آمده است.

این کتاب برگزیده‌ای از مطالبی است که علامه طباطبائی در تفسیر المیزان، به مناسبت آیانی که در آنها به قوم یهود و ویژگی‌های آن اشاره شده، آورده است. علامه طباطبایی ضمن بیان دیدگاه قرآن در این زمینه، روایات معصومین را نیز مدّ نظر داشته و فصلی جداگانه تحت عنوان «بحث روایی» به این مهم اختصاص داده است. وی به موازات آن دیدگاه دانشمندان، مورخان و مفسران را نیز مطرح ساخته و در برخی موارد برای اثبات مدعای خود به تورات استناد نموده و به نقل و نقد مطالب آن پرداخته است. این کتاب مشتمل بر نُه بخش است که هر بخش چند فصل دارد. در بخش نخست مباحث مربوط به تورات و تحریف آن و بحث کتمان حکم رجم از سوی یهودیان آمده است. در بخش‌های دوم تا چهارم ابعاد اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی قوم یهود از منظر قرآن بررسی شده است. بخش پنجم کتاب به چگونگی برخورد یهودیان با پیامبران خدا از جمله موسی (ع)، عیسی (ع) و حضرت محمد (ص) اختصاص دارد. بخش ششم چگونگی توطئة یهود در ماجرای تغییر قبله را مورد بررسی قرار می‌دهد. در بخش هفتم داستان مخالفت یهودیان پیمان‌شکن بنی‌نضیر، بنی‌قریظه و بنی‌قینقاع با رسول اکرم (ص) و داستان‌هایی که از آنها در قرآن آمده، بررسی شده است. در بخش هشتم چگونگی دسیسة یهودیان برای وارد‌کردن احادیث و خرافات جعلی اسرائیلیات در روایات اسلامی از نظر گذرانده شده و آخرین بخش به جستاری در جایگاه یهودیان در اندیشة مسلمانان و موضع مسلمانان نسبت به این قوم اختصاص دارد.

این کتاب گزارش مواجهة سیدمحمّد مهدی بروجردی طباطبایی مشهور به بحرالعلوم (1155- 1212 ق.) دانشمند امامی مذهب با یهودیان ذوالکفِل (شهری در سی کیلومتری جنوب حلّه میان نجف و کربلا) در سال 1211 ق. است. متن عربی کتاب بسیار کوتاه است و در ادامه گزارش فارسی آن نیز آمده است. نگارش گزارش متن عربی کتاب در سال 1221 ق. و متن فارسی آن در 1252 ق. به پایان رسیده است. متن مناظره بیشتر پیرامون انتقاداتی است که سید بحرالعلوم دربارة محتوای تورات مطرح می‌کند، مسائلی مانند گوساله‌پرست‌شدن قوم بنی‌اسرائیل و عبادت بتان، تحریف تورات، قصة لوط و دو دختر او و ... . این مسائل در نهایت یهودیان را به تأمل در عقاید دینی خویش وامی دارد. شایان ذکر است که مصححان کتاب مقدمة ارزشمندی دربارة کتاب، نسخه‌ها، و روش تصحیح آن نوشته‌اند؛ همچنین متن مقدمة انگلیسی نیز در انتهای کتاب آورده شده است.