جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

با سقوط ساسانیان و تسلط سیاسی اعراب مسلمان بر ایران دوره جدیدی در ایران آغاز شد که به‌تدریج در آن اسلام به دین رسمی این دیار تبدیل شد. تشکیل خلافت عباسی در سال 132 هـ.ق و توجه زیاد آنها به ایران و ایرانیان از یک سو و عواملی دیگر چون اسکان قبایل عربی، داعیان عباسیان، مبلغان مذهبی، فعالان فرقه‌های مختلف اسلامی موجب گسترش اسلام در ایران شد. مهاجرت و حضور سادات و علویان در ایران از عوامل موثر آشنایی ایرانیان با فرهنگ اسلامی بود. امام رضا (ع) در سال 201 هـ.ق به خواست مامون عباسی به ایران وارد شد و در پی این اتفاق بر آشنایی ایرانیان با فرهنگ اسلام و علوم اسلامی افزوده شد. پژوهش تاریخی حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری کتابخانه‌ای در پی پاسخ به این پرسش است که حضور امام رضا (ع) در ایران چگونه موجب آشنایی ایرانیان با فرهنگ و علوم اسلامی شد؟ حضور امام رضا (ع) به‌عنوان چشمه اصیل فرهنگ اسلامی اولاً باعث شد تا گروه کثیری از ایرانیان برای اولین‌بار چهره‌ای از اسلام واقعی را ببیند. سیره نظری و عملی امام رضا (ع) مانند مهربانی و عطوفت ایشان، صداقت و دانش بی‌کران آن حضرت زمینه گرایش ایرانیان به اسلام را فراهم کرد. به نظر می‌رسد جایگاه معنوی بالایی که امام رضا (ع) در نظر ایرانیان داشت باعث شد تا ایرانیان به پیروی از ایشان به سمت علومی چون حدیث، کلام و پزشکی علاقه بیشتری نشان داده باشند. مهم‌ترین نقش امام رضا در آشنایی ایرانیان با فرهنگ اسلامی، آشنایی با تشیع و شعائر و مولفه‌های آن به‌خصوص امامت بود و در تغییر دیدگاه سیاسی ایرانیان در مورد عباسیان مؤثر افتاد. همچنین بارگاه مطهر ایشان محلی شد که ایرانیان روزانه اعمال عبادی را در آن به جا آورده و تقرب الهی را در آن جستجو می‌کردند.

موسوعة كلمات‌ الإمام‌ الرضا علیه‌السلام، اثر گروه حدیث پژوهشکده باقرالعلوم(ع) سازمان تبلیغات اسلامی، مجموعه‌ای است از سخنان و سیره امام رضا علیه‌السلام، از تمام منابع و احادیث منسوب به ایشان. کتاب موسوعة كلمات‌ الإمام‌ الرضا علیه‌السلام، از مجموعه پروژه تحقیقاتی سخنان چهارده معصوم علیهم‌السلام است که پژوهشکده باقرالعلوم علیه‌السلام برای دسترسی به مجموعه کاملی از سیره امام رضا علیه‌السلام، از تمام منابع، گفتار و کردار و احادیث منسوب به حضرت را در دو جلد و هشت باب (عقاید، مناقب و سیره، قرآن، احکام، طب، اخلاق و آداب، نوشته‌ها و ادعیه و زیارات)، به زبان عربی تدوین کرده است. ابواب کتاب چنین است: باب اول (عقاید): شامل پنج‌ فصل توحید، نبوت، امامت، شیعه و معاد. باب دوم (مناقب، سیره و معجزات): شامل شش‌فصل سیره و مکارم اخلاق، امامت، معجزات، ولایت‌عهدی، احتجاجات و مناظرات و مسائل مربوط به شهادت. باب سوم (قرآن): شامل سه‌فصل فضیلت قرآن، فضایل سور قرآنی و تفسیر برخی آیات. باب چهارم (احکام): در سیزده فصل احادیث فقهی که از حضرت نقل گردیده، گردآوری شده است. باب پنجم (طب): شامل توصیه‌های طبی، خواص خوراکی‌ها، رساله ذهبیه، درمان امراض و داروهاست. باب ششم (اخلاق و آداب): احادیث اخلاقی و مواعظ آداب در این فصل جای دارد. باب هفتم (نوشته‌ها): شامل سه فصل است؛ فصل اول نوشته‌ها و نامه‌های حضرت به افراد، فصل دوم فرقه‌ها و فصل سوم مدح و ذم افراد. باب هشتم (ادعیه، احراز و زیارات): شامل سه فصل است؛ فصل اول دعاهای حضرت، فصل دوم حرز و تعویذات و فصل سوم زیارات نقل شده از حضرت گردآوری شده است

این پایان‌نامه می‌کوشد تا زیبایی‌شناسی هنر علم معانی را استخراج کند و پس از معرفی شخصیت و رویکرد امام رضا (علیه السلام)، با بحث ایجاز، اطناب و تساوی که در کلمات و خطبه‌های ایشان وجود دارد، به بحث بپردازد. امام رضا (علیه السلام) خطبه‌ها و روایاتی در مورد اصول اعتقادی و اصول شریعت اسلامی دارند که همگی دارای زیبایی‌شناسی بیانی، به‌ویژه در چارچوب هنر علم معانی، هستند. امام (علیه السلام) از آنها برای دفاع از اصول شریعت اسلامی و گسترش آموزه‌های صحیح برای حفظ ایمان استفاده کردند. اهمیت این رساله در استخراج زیبایی‌شناسی بیان در گفتمان‌های توحید، نبوت، امامت، عدالت و معاد و درک به‌کارگیری سازوکارهای استدلال و اقناع در زمینه تبیین و دفاع از اصول ایمان از طریق استدلال و مناظره است. این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی، متون منتخبی از خطبه‌های امام رضا (علیه السلام) را بررسی و روش‌های علم معانی را استخراج کرده است. هدف این رساله نشان دادن زیبایی‌شناسی هنر معانی در گفتمان اعتقادی مورد استفاده امام رضا (علیه السلام) در خطبه‌های دینی و میزان تأثیر زیبایی‌شناسی هنر معانی در اثبات استدلال‌ها و شواهد است. امام رضا (علیه السلام) در بیشتر خطبه‌ها و سخنان مشهور خود، برای اثبات عصمت پیامبران و ویژگی‌های نبوت، به صورت عقلی، نقلی، شهودی، استقرایی، استدلالی و در پاسخ به شبهات افراد دارای گرایش‌های انحرافی و در دفاع از پیامبران و فرستادگان الهی، دلیل اقامه می‌کرد. امام (علیه السلام) اصل امامت و ثابتات اهل بیت (علیهم السلام) را به تفصیل بیان فرمودند. از منظر هنر معناشناسی، این تحقیق منجر به شناسایی شیوه‌های مختلف بیانی در کلام امام (علیه السلام) در سطوح ساختاری و معنایی شد که تسلط امام بر فنون بلاغت و زیبایی‌شناسی بیان، چه در مقام پاسخ و چه در مقام تأیید، را اثبات می‌کند.

صحيفة الإمام الرضا‌ عليه‌السلام، مجموعه رواياتى است كه امام رضا عليه‌السلام از اجداد طاهرينش از حضرت رسول خدا صلى‌اللّه‌عليه‌وآله‌و‌سلم روايت كرده‌اند. صحيفة الرضا از کتاب‌هاى معتبر شيعه و از اصول اوليه به شمار مى‌آيد و علما و فقهاى بزرگ شيعه اهتمام خاصى براى نقل و روايت آن داشته‌اند. اين كتاب را احمد بن عامر طائى در سال 194 هجرى در شهر مدينه از امام رضا عليه‌السلام روايت كرده است.وى از نسل وهب بن عامر است كه در كربلا همراه امام حسين‌ عليه‌السلام به شهادت رسيد.پدر او نيز در جنگ صفين در يارى حضرت علی‌ عليه‌السلام به فيض شهادت رسيده است. كتاب صحيفة الرضا عليه‌السلام نزد علماى شيعه از اعتبار فراوانى برخوردار است و از اصول چهار صد گانه اوليه بشمار مى‌آيد و از منابع مهم كتاب‌هاى روايى شيعه مانند: کتاب‌هاى شيخ صدوق چون توحيد و عيون اخبار الرضا عليه‌السلام شمرده مى‌شود. از جمله بزرگانى كه اين كتاب را روايت كرده‌اند شيخ صدوق، نجاشى، شيخ سجستانى و شيخ طبرسى را مى‌توان نام برد. كتاب در نظر اهل سنت علاوه بر علماى شيعه، علماى اهل تسنن نيز اهمّيت زيادى براى نقل اين كتاب قائل شده‌اند مانند: 1 - ابومحمدحسنبن ابى حنيفه جمشادى، 2 - اسماعيل بن احمد بن حسين بيهقى، 3 - قاضى ابن ابى النجم، 4 - ابن عساكر و.... اين كتاب احاديث جالبى درباره توحيد، علم، عبادات و احكام، تفسير، فضايل حضرت رسول خدا صلى‌اللّه‌عليه‌وآله‌و‌سلم و اهل‌بيت آن حضرت (حضرت على، فاطمه حسن و حسين صلوات‌الله‌عليهم)، اخلاق و آداب، خوردنى‌ها و آشاميدنى‌ها، طب و نكات بهداشتى را در بر دارد

پژوهش حاضر با عنوان «بررسی تاریخی نفرین‌های ابناء الرضا علیهم‌السلام (مخاطبان، علل نفرین و سرانجام نفرین‌شدگان)» سامان یافته است، چون در تاریخ بعضی از افراد را امامان نفرین کرده اند اینجا ما در قبال بیان مصادیق نفرین ،علتهای نفرین و سر انجام نفرین شدگان هستیم، با هدف واکاوی جایگاه تاریخی و کلامی نفرین‌های صادر شده از سوی امامان جواد، هادی و عسکری علیهم‌السلام نوشته شده است واین پژوهش نشان داد که نفرین‌های ابناء الرضا علیهم‌السلام نه واکنش‌های فردی و احساسی، بلکه ابزارهایی هدایت‌گر، تربیتی و اجتماعی بوده‌اند که در خدمت پاسداری از اصالت مکتب تشیع و اثبات حقانیت امامت قرار داشته‌اند. این تحقیق با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه‌ی منابع تاریخی و روایی معتبر انجام شده و تلاش نموده است تا ضمن تبیین مفاهیم کلیدی نفرین، لعن و سرانجام، مصادیق مختلف این پدیده را شناسایی و تحلیل نماید. یافته‌های پژوهش نشان داد که نفرین‌های ابناء الرضا علیهم‌السلام در سه حوزه‌ی اصلی قابل بررسی است: نفرین به قتل، نفرین به لعن و نفرین به بیماری و ذلت. بررسی نمونه‌های تاریخی نشان داد که مخاطبان این نفرین‌ها اغلب از میان غالیان، مدعیان دروغین، منحرفان عقیدتی و مخالفان سیاسی بودند که با رفتار و اندیشه‌های خود تهدیدی جدی برای کیان اعتقادی و اجتماعی جامعه‌ی شیعه به شمار می‌رفتند. علل صدور نفرین نیز در اغلب موارد به تلاش این افراد برای تخریب باورهای اصیل دینی، ایجاد انحراف در اعتقادات شیعی و ظلم و خیانت‌های آشکار بازمی‌گشت. نتایج تحقیق حاکی از آن است که نفرین‌های ابناء الرضا علیهم‌السلام غالباً با تحقق عینی همراه بوده و سرانجام نفرین‌شدگان به مرگ، رسوایی، بیماری یا ذلت منتهی گردیده است. این امر افزون بر تثبیت باور شیعیان به کرامت و جایگاه الهی امامان، مرزبندی اعتقادی روشنی میان جریان حق و باطل ایجاد کرده و نقش مهمی در حفظ انسجام جامعه‌ی شیعه در برابر بحران‌های سیاسی و فکری داشته است.

انسان از دیرباز به خاطر حب ذاتی که در وی وجود دارد همواره در پی کسب منفعت برای خود بوده و مدام به دنبال راهی می‌گردد که تمام کمالات را به دست آورده و در بهترین شرایط ممکن به امور زندگی خود بپردازد و در مقابل، تمام تلاش و همت خود را بر آن داشته تا خود را در مقابل عواملی که وی را در معرض سختی قرار می‌دهد مصون نگاه دارد. اما از آنجایی که انسان دارای بعد مادی و معنوی می‌‌باشد، تلاش‌های وی محدود به امور دنیوی نشده و سعی می‌نماید تا راهی را برای به دست آوردن کمال سعادت در آخرت نیز بیابد. برای نایل آمدن به این منظور اولین گام شناخت دقیق عوامل سعادت و کمال و راهی برای رسیدن به آن می‌‌باشد. از آنجایی که شناخت کامل آخرت از دسترس انسان‌ها خارج است، لذا ناگزیر باید به دنبال افرادی بود که با عالم وحی در ارتباط بوده و بتوانند راه‌های نیل به کمال را مشخص نمایند. گام دوم، شناخت عواملی است که می‌تواند منجر به سقوط انسان از مراتب والای انسانی و معنوی شده و عرصه را بر فرد تنگ نماید. لذا علاوه بر شناخت سعادت و عوامل رسیدن به آن، چاره ای جز شناخت شقاوت و عوامل آن نیست تا مبادا ارتکاب هریک از آنها موجب حبط سایر اعمال گشته و تلاش‌های انسان در طول زندگانی را تحت تاثیر خود قرار دهد. لذا این پایان‌نامه در تلاش است با روش تحلیل مضمون به عنوان روشی نوین که به کشف ارتباط داده‌های کیفی می‌‌پردازد، عواملی را که توسط امام رضا (علیه‌السلام) در صحیفه رضویه به عنوان عوامل شقاوت معرفی شده است مورد بررسی قرار دهد. با بررسی‌های انجام شده و استخراج 100 مضمون پایه و 3 مضمون فراگیر، پرتکرارترین عوامل تاثیرگذار در شقاوت انسان از منظر امام رضا(علیه‌السلام) به ترتیب رذیلت های اخلاقی، ضلالت و شرک معرفی شده است.

موسوعة كلمات‌ الإمام‌ الرضا علیه‌السلام، اثر گروه حدیث پژوهشکده باقرالعلوم(ع) سازمان تبلیغات اسلامی، مجموعه‌ای است از سخنان و سیره امام رضا علیه‌السلام، از تمام منابع و احادیث منسوب به ایشان. کتاب موسوعة كلمات‌ الإمام‌ الرضا علیه‌السلام، از مجموعه پروژه تحقیقاتی سخنان چهارده معصوم علیهم‌السلام است که پژوهشکده باقرالعلوم علیه‌السلام برای دسترسی به مجموعه کاملی از سیره امام رضا علیه‌السلام، از تمام منابع، گفتار و کردار و احادیث منسوب به حضرت را در دو جلد و هشت باب (عقاید، مناقب و سیره، قرآن، احکام، طب، اخلاق و آداب، نوشته‌ها و ادعیه و زیارات)، به زبان عربی تدوین کرده است.

موسوعة كلمات‌ الإمام‌ الرضا علیه‌السلام، اثر گروه حدیث پژوهشکده باقرالعلوم(ع) سازمان تبلیغات اسلامی، مجموعه‌ای است از سخنان و سیره امام رضا علیه‌السلام، از تمام منابع و احادیث منسوب به ایشان. کتاب موسوعة كلمات‌ الإمام‌ الرضا علیه‌السلام، از مجموعه پروژه تحقیقاتی سخنان چهارده معصوم علیهم‌السلام است که پژوهشکده باقرالعلوم علیه‌السلام برای دسترسی به مجموعه کاملی از سیره امام رضا علیه‌السلام، از تمام منابع، گفتار و کردار و احادیث منسوب به حضرت را در دو جلد و هشت باب (عقاید، مناقب و سیره، قرآن، احکام، طب، اخلاق و آداب، نوشته‌ها و ادعیه و زیارات)، به زبان عربی تدوین کرده است.