جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بداء از اعتقادات معروف و مشهور شیعیان امامیّه است تا جایی که مخالفان شیعه آن را از اختصاصات مذهب امامیّه می‌دانند امّا چون در اطراف آن کاوش صورت گیرد و معنای صحیح آن استخراج گردد معلوم می‌شود که اهل سنت نیز بدین معنا معتقدند و نزاع بیشتر صورت و شکل ظاهری دارد. مستندات شیعة امامیه در اعتقادشان قرآن و حدیث می‌باشد. گرچه برخی شیعیان به گونه‌ای سخن گفته‌اند که مستمسکی به اهل سنت داده است و بداء به معنای غیر صحیح به ایشان نسبت داده شده است. این مقال آیات و روایات و آراء اندیشمندان دینی در مفهوم بداء و حکمت آن را بررسی کرده و رأی صحیح را برگزیده و از طرفی فوائدی که در اعتقاد به آن وجود دارد مطرح ساخته است.

چکیده : دوستی با اهل بیت پیامبر صلوات الله علیه و آله یکی از موضوعات مهمی است که در آثار اغلب شعراء و نویسندگان از جمله عطّار نمود خاصی پیدا کرده است. عطّار یکی از عارفان و شاعران، متعهد بزرگ ایران و جهان است که در آثار خویش عشق و ارادت خاص و صادقانه اش را به خاندان پیامبرصلوات الله علیه و آله بی پرده ابراز داشته است. او با توجه به حدیث معروف ثقلین و آیۀ تطهیر، عظمت و مقام اهل بیت علیهم السلام را تبیین نموده و این حدیث و آیه را سرلوحه آثار خود قرار داده است و در این آثار بارها از فرزندان پیامبرصلوات الله علیه و آله و اولاد علی علیهم السلام در نهایت احترام اصالت و تقدس یاد کرده و صفات و ویژگی های برجستۀ اهل بیت علیهم السلام را متذکر شده است و با تهذیب و تکریم امامان شیعه علیهم السلام از جمله امیرالمؤمنین علی علیه السلام و اهل بیت پیامبرصلوات الله علیه و آله را مدح گفته است. عطار کتاب تذکره الاولیاء خود را برای تبرک و تیمم با نام امام جعفرصادق علیه السلام شروع کرده است و علت این کار را خود می نویسد : «اگر از او یاد کنم در واقع گویی ذکر همۀ اهل بیت علیهم السلام را به میان آورده ام زیرا قومی که مذهب او را دارند مذهب دوازده امام دارند.» و عطّار در ادامه می آورد: «و من آن می دانم که هر که به محمدصلوات الله علیه و آله ایمان دارد و به فرزندان و یارانش ایمان ندارد او به محمد صلوات الله علیه و آله ایمان ندارد.»

آخرت¬شناسی ادیان در ترسیم عوالم پس از مرگ، از الگوهای مختلفی پیروی می کند. در این میان، آخرت¬شناسی مانویت و اهل حق از طرحی گردونه¬وار برخووردار است؛ به این معنا که انواعی از تناسخ را پیش روی انسان تصویر می کند. تناسخ در مانویت زادمُرد و در اهل حق دونادون نامیده می شود. زادمرد توضیح می¬دهد که روان انسان بعد مرگ و با طی تولدهای دوباره، به منبع اصلی خود یعنی نور متصل می-شود. دونادون نیز بر آن است که روان آدمی دچار تناسخ است تا در نهایت، به ذات حق متصل شود. در این مقاله که به شیوه توصیفی- مقایسه¬ای تالیف شده، به تفاوتها و شباهتها بین این دو آموزه اشاره می¬شود. یافته های نشان می دهد که در مانویت روح پس از مرگ به دیدار داور دادگر می رود و در انجا برحسب اعمال و رفتار، انسان یا به بهشت می رود یا دچار چرخه تناسخ می شود یا به دوزخ می رود و این فرایند جنبه پالایشی دارد. در اهل حق هم روح برحسب اعمال گذشته دچار یک سیر تناسخی می شود که بیشر جنبه تکاملی دارد. در زادمرد با هر چرخه تناسخ روان به نور نزدیکتر می شود. در دونادون با هر دون روح به ذات حق نزدیکتر می شود. نجات و رستگاری در مانویت، رها شدن از ماده و بازگشت به نور است.در اهل حق نجات و رستگاری، فانی شدن در ذات تعالی است.

خانواده نخستین و بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی است که در آن شخصیت انسان شکل می‌گیرد و ارزش‌های فرهنگی و اخلاقی جامعه به نسل‌های آینده منتقل می‌شود. حق تشکیل خانواده از جمله حقوق بنیادین بشر است که در اسناد بین‌المللی و قوانین داخلی کشورها مورد حمایت قرار گرفته است. در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، خانواده بر پایه فقه امامیه و ارزش‌های اسلامی بنیان نهاده شده و حمایت از آن، وظیفه‌ای شرعی و قانونی تلقی می‌شود. در نظام حقوق بین‌الملل نیز بر اساس اسنادی مانند اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، حق ازدواج و تشکیل خانواده، حقی طبیعی و غیرقابل سلب دانسته شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی، به بررسی مبانی نظری، وجوه اشتراک و افتراق حمایت از حق تشکیل خانواده در دو نظام یادشده می‌پردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های مبنایی در مفهوم آزادی و تکلیف، ظرفیت هم‌گرایی میان نظام حقوقی ایران و نظام بین‌الملل از طریق تفسیر مقاصدی فقه اسلامی، اصل کرامت انسانی و اجتهاد پویا وجود دارد. این هم‌گرایی می‌تواند مبنایی برای توسعه حقوق خانواده در چارچوب عدالت جنسیتی اسلامی و ارزش‌های جهانی حقوق بشر باشد.

در این نوشتار، یکی از عوامل سقوط خیار در بیع الخیار، یعنی تصرف بایع در ثمن معین پیش از رد آن به مشتری، مورد بررسی توصیفی ـ تحلیلی قرار گرفته است. مسئله اصلی این است که آیا چنین تصرفی موجب سقوط خیار بایع در فسخ معامله و بازگرداندن مبیع می‌شود یا خیر. در این زمینه، دو نظریه عمده مطرح است: نخست، نظریه عدم سقوط خیار با صرف تصرف، و دوم، نظریه سقوط خیار به ‌سبب تصرف. دیدگاه شیخ انصاری(ره) بر شرایط طرفین عقد در خصوص رد عین ثمن مبتنی است، در حالی‌که دیدگاه امام خمینی(ره) مبتنی بر تصرف بما هو مسقط می¬باشد. چالش اصلی، عدم شفافیت قانون مدنی ایران در مبحث بیع شرط است که موجب ابهام در تفسیر آثار تصرف بر خیار بایع شده است. بر اساس تحلیل تطبیقی میان نظریات فقهی و مقررات قانونی، می‌توان نتیجه گرفت که تصرف زمانی موجب سقوط خیار است که یا بر پایه توافق صریح طرفین عقد بر مسقط بودن آن استوار باشد، یا از آن رضایت ضمنی بایع به لزوم عقد استنباط شود. ازاین‌رو، اصلاح و تکمیل مواد قانونی مرتبط بر پایه قواعد فقهی و اصول حقوقی برای رفع این ابهام ضروری است.

یکی از شروط مورد بحث فقها و حقوقدانان در مورد صحت عقد، تنجیز آن می‌باشد که در مقابل آن تعلیق عقد است. مباحثی که مورد اختلاف فقها و حقوقدانان است، مسئله عقود معلق است. تعلیق انواع مختلف دارد که شامل تعلیق در انشاء و منشاء می باشد. در خصوص عقد تعلیق در انشاء و منشاء ، میان فقها دو دیدگاه وجود دارد. برخی از فقها تعلیق در انشاء را صحیح ولی تعلیق در منشاء را باطل می‌دانند و برخی عقیده‌ای بالعکس دارند. هر یک نیز برای اثبات حقانیت و صحت دیدگاه خود به دلایل عقلی و شرعی تمسک نموده‌اند. در بین حقوق‌دانان نظریه غالب صحت عقود تعلیق در انشاء است و تعلیق باطل را صرفاً در موارد مصرح در قانون نظیر مواد ۱۰۶۸ و ۶۹۹ قانون مدنی می‌دانند. در این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی، آرای حقوقدانان و فقها از جمله امام خمینی مورد بررسی قرار گرفته است. با تتبع در آرای ایشان آنچه حاصل گردید، آن است که، امام خمینی(ره) با دیدگاه مشهور فقها که تعلیق در انشاء را باطل، اما تعلیق در منشأ را صحیح می‌دادند؛ اختلاف نظر دارند و معتقدند تعلیق در انشاء صحیح و تعلیق در منشاء باطل است.

شمال شبه قاره هند در سده¬های 12 و 13 ق تحت سلطه حاکمان شیعی موسوم به سلاطین اوده قرار داشت که مستقل از قلمرو گورکانیان اداره می شد. شیعیان اوده در این زمان فرصت یافتند تا مهم¬ترین سنت دینی تشیع، یعنی عزاداری امام حسین علیه السلام، را توسعه دهند. این نوشتار با روشی «توصیفی-تحلیلی» نشان می¬دهد که رسوم عزاداری تشیع چگونه با آیین¬های مشابه هندویی هم¬افزایی کرده و به عنوان عاملی وحدت-بخش میان شعیان و هندوها عمل نمودند. زمینه¬های اعتقادی و آیینی مشترک، همچون: نجات از طریق محبت¬ورزی به مقدسان، موعودباوری، مظاهر تقدس زنانه، توسل، زیارت، نذر و ... همگی جزو عواملی بودند که درک نزدیک¬تر هندوها از عزاداری شیعیان را میسر ساخت و ایشان را به مشارکت در این مراسم ترغیب نمود. تا به امروز، شماری فراوان از هندوها به صور مختلف در عزاداری محرم شرکت می¬جویند و میهمان مراسم امام¬باره¬ها هستند. بعضی از آنان، با تقلید از شیعیان نسبت به امام حسین علیه السلام توسل نموده و برای حاجات خویش نذر می¬کنند. همراهی شیعیان و هندوها در عزاداری امام حسین علیه السلام نه-تنها به پیدایش و رشد انواع گوناگون عزاداری منجر گردیده، بلکه روابط ایشان را در عرصه¬های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی تسهیل کرده و شهرهایی همچون لکنهو را به کانون¬هایی از وفاق فرهنگی تبدیل نموده است؛ شهرهایی که خالی از خشونت¬های مذهبی هستند.

مطالعه نسبت عقل و ایمان هماره مورد نظر اندیشمندان ادیان مختلف بوده است و نوع خوانش از نسبت عقل و ایمان موجب پدیدار شدن جهان های فکری مختلفی در میان پیروان ادیان توحیدی شده است. در دین توحیدی اسلام نیز اندیشمندان مختلف به این مسئله مهم پرداخته و از ایمان گرایی تا عقل گرایی در قالب نظام های فکری اشاعره، معتزله، اهل حدیث، اخباریون و شیعی و خوانشِ عرفانی و فلسفی و قشری از نسبت عقل و ایمان امتداد داشته است. مرتضی مطهری بعنوان اندیشمند صاحب سبک در جهان اسلام، برآمده از نظام فکری اسلامی هر چند مستقلاً به این مسئله نپرداخته، اما پرداختن وی به تعریف و تقسیم و بیان حقیقت ایمان و عقل؛ و کاربست این دو وادی در ماهیت دین؛ می تواند راهنمای محققین برای تبیین نسبت عقل و ایمان باشد. در این پژوهش با مراجعه به آثار دست اول از مرتضی مطهری، پس از فیش برداری و بیان ماهیت عقل و ماهیت ایمان به نسبت عقل و ایمان در اندیشه استاد مطهری پرداخته شده است. در اندیشه مطهری ثبوت اهلیت عقل برای کشف واقعیت، برآمده از نصوص دینی از طریق استشهاد به نصوص دینی است وی معتقد است نه تنها ایمان، مانع عقل نیست بلکه عقل گروی به ایمان دینی در درک باورها بسیار کمک می کند. مطهری در تعارض ایمان و عقل جانب عقل را دارد.همچنین طبق دستگاه معرفتی مطهری در بیان نظریه فطرت، ایشان با اثبات و دفاع از این نظریه، ایمان را عقلانی و عقل را ایمانی قلمداد می کند.

تردید یکی از ویژگی‌های اندیشه‌ی انسان و عارضه‌ای شناختی است که از فقدان آگاهی سرچشمه می‌گیرد و در صورت تداوم، می‌تواند به ایجاد اضطراب و رفتار وسواسی بیانجامد. امور دینی در سرشت خویش رازآمیز به‌شمار می‌روند و بر همین اساس، همواره در معرض تردید، تولید اضطراب و مستعد وسواس هستند. این پژوهش که با روش تحلیلی- تطبیقی و با التفات به یافته‌های روانشناسی صورت پذیرفته، نشان می‌دهد که وسواس دینداران در یهودیت و تشیع، تا اندازه‌ای مرهون رازآمیز بودن امور مقدس است و تا حدی نیز از تفاسیر اضطراب‌انگیز برخی دینیاران بر متون مقدس سرچشمه می‌گیرد. از دیدگاه درون‌دینی، القائات شیطانی هم در ایجاد وسواس سهیم هستند و می‌توانند رفتارهایی ناهنجار را در پاکسازی بدن از خون و دفعیات و یا خواندن نیایش باعث شوند. درمان وسواس به شیوه‌هایی چون تغییر نگرش فرد مبتلا نسبت به امور مقدس، تصحیح و تلطیف تفاسیر اضطراب‌انگیز از متون مقدس، و آگاهی بخشی در مورد نقش شیاطین صورت می‌گیرد. البته استفاده از روش‌های شبه‌دینی (طب سنتی) یا مراجعه به مراکز روان‌درمانی نیز مرسوم است.