جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

صدرا فیلسوفی است که به اصول و مبانی شیعه، اعتقاد راسخ دارد و در مواضع متعددی به تبیین و توجیه آنها می‌پردازد. عقیده به وجود ولی و امام، به عنوان حجّت دائم خدا در روی زمین، از جمله اینهاست. از نظر او امامت و ولایت ـ برخلاف نبوّت ـ برای همیشه جاری است و سیاست، تابع شریعت الهی است. صدرا برای اثبات حجت دائم خدا و به تبع آن، تبیین حق حاکمیت وی، به قاعدة «امکان اشرف» تمسک می‌جوید. صدرا در این جا از نگرش خاص فلسفی خود و با عنایت به قرآن و روایات دربارة انسان برای تتمیم و تحکیم این موضوع، استفاده می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که نوع امام و ولی، نوعی اشراف از سایر انواع بوده و غایت خلقت است و نسبت ولی به سایر ابنای بشر، مانند نسبت انسان به دیگر انواع حیوانی است. همان طور که انسان، اشرف موجودات زمین و غایت خلقت است و اگر او از زمین برداشته شود، دیگر موجودات باقی نخواهند ماند، اگر حجت خدا در زمین نباشد، سایر انسان‌ها مجال حیات نخواهند یافت. به تبع آن، اگر امام در جامعه، حاکم نباشد ـ هر چند که فیض وجود او به دیگران می‌رسد ـ امور جامعه، سامان نمی‌یابد. این نوشتار بر آن است تا میزان تأثیر انسان‌شناسی صدرا در اثبات مسئله ولایت و به تبع آن حق حاکمیت ولی را به تصویر بکشد.

رساله مشتمل است بر سه گفتار در مورد خلقت انسان ، ترکیب وجود انسان و نحوه تقرر آدمی در جهان . در هر دفبار موضوعات فوق به طور تطبیقی بین ادیان یهودی ، مسیحی ، مزدائی، هندوئی و بودائی به بحث گذاشته شده و با موشکافی در آراء هر دین تحلیل شده اند. گفتار نخست درباره نخستین وجود انسان یا نخستین زوج آدمی ، نحوه تکوین آنها و چگونگی هتوط بشر تا به وضعیت فعلی بحث میکند گفتار دوم به بررسی چگونگی نفس و رابطه آن با تن و قوای روحانی انسان در دینهای مختلف میپردازد و گفتار سوم به مسائل اساسی انسانی که همیشه برای آدمی معما و معضلی بوده اند توجه میکند – مسائلی از قبیل جبر یا اختیار ، رنج یا خوشی ، مرگ ، خیر و شر ، تنهایی یا همبستگی ، تباهی وجود انسان و در پایان هر گفتار نیز تحلیل آراء و تطبیق جزء به جزء معتقدات دینی آورده شده است.

این سلسله درسگفتار به بحث از معرفت شناسی و روش شناسی علوم انسانی، رویکردهای مختلف در علوم انسانی، آگاهی و اختیار انسان و حیوان و... می پردازد.

شناخت انسان و تحلیل رفتار او از دیدگاه های گوناگون مورد توجه صاحبان فکر و اندیشه بوده است. هر یک از متفکران بنابر مشرب فکری خود، که گرایشی به فلسفه و حکمت یا تصوف و عرفان یا دین و مذهب و یا ادب و هنر داشته اند، به گونه ای انسان و جلوات اندیشه و اخلاق و رفتار او را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و شیوه هایی را برای سوق دادن آدمی به سعادت دنیوی و اخروی و رهایی او از مفاسد و شرور به کار گرفته اند. در این میان متفکران اسلامی جایگاه ویژه ای دارند. اینها به دلیل بهره گیری از چشمه زلال وحی و تعالیم آسمانی قرآن مجید از یک سو و بهره گیری از آرای فلاسفه پیشین- که اعتبار و سندیت آن ها به ثبوت رسیده- به تبیین نفس و روح آدمی پرداخته و انگیزه ها و محرکات رفتار او را از درون و بیرون بررسی کرده اند. یکی از چهره های ممتاز در تمدن اسلامی و فرهنگ ایرانی ملا احمد نراقی (ره) است که به سال 1185 متولد گردید و به سال 1245 در 60 سالگی در جریان وبای عمومی در نراق وفات یافت. او از فقهای بزرگ قرن سیزدهم هجری است که آثارمتعددی از خود به یادگار گذاشته است که مهم ترین آن ها عبارت اند از: اساس الاحکام در اصول فقه، اسرار الحج، خزائن، دیوان شعر فارسی، اجتماع الامر و النهی،طاقدیس شامل مثنویات او، عین الاصول، شرح تجریدالاصول مفتاح الاحکام ، مناهج الوصول، و سرانجام معراج الساعده در علم اخلاق که یکی از کتاب های معتبر و مشهور در اخلاق اسلامی است و این پژوهش بر اساس تجزیه و تحلیل آن تدوین شده است.