مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

در این مقاله به یکی از مسائل مهم علوم اجتماعی یعنی مسئله «دیگری» از منظر دو دستگاه فکری متفاوت پرداخته شده است: اول پدیدارشناسی به‌عنوان یکی از جنبش‌‌های مؤثر فلسفی قرن بیستم در غرب و دوم حکمت متعالیه به‌عنوان یک دستگاه فلسفی تمام‌عیار. اگرچه کوشش‌‌های جامعه‌‌شناسان طرفدار دیدگاه‌‌های پدیدارشناسی، در به‌کارگیری مفاهیم فلسفی آن برای پاسخگویی به مسائل علوم اجتماعی مدت‌ها است، آغاز شده است و افرادی چون شوتس نقش برجسته‌‌ای در شکل‌‌گیری نوعی از تفکر جامعه‌‌شناسی که امروز با عنوان جامعه‌‌شناسی پدیدارشناختی معرفی می‌‌شود، داشته‌‌اند؛ اما پیچیدگی‌‌های فلسفه هوسرل و همچنین اختلافات این جامعه‌‌شناسان با نظریات هوسرل در برخی مسائل از جمله مسئله اصلی این مقاله، لزوم پرداخت جدی‌تر به آن را لازم می‌‌نماید. از طرف دیگر به دلیل آنکه مدتی است توجه به ظرفیت‌‌های نظام فکری حکمت متعالیه برای مسائل علوم اجتماعی نیز ثمره‌های قابل قبولی را نمایانده است، این نوشتار بر آن است تا با عنایت به تفاوت‌‌های اساسی دو دستگاه فکری پیش‌‌گفته، مسئله مهم «دیگری» را از منظر دو رویکرد جامعه‌‌شناسی پدیدارشناختی و نظریه اجتماعی قابل استنطاق از حکمت متعالیه بررسی کند.

سلام به دوستان، همراهان و همیاران عزیز. دوباره سال نو را تبریک می‌گوییم. سالی که اگر چه دستانمان بهم نرسید تا به گرمی بفشاریمش، ولی دل‌هایمان از هم دور نشد. در این روزگاری که همه مجبور به خانه نشینی هستیم، غدیر رسالت فرهنگی و اجتماعی خود را فراموش نکرد و حتی ویروسی کوچک با تبعاتی‌ بزرگ به نام کرونا هم نتوانست قطار در حال حرکت غدیر را متوقف کند، ولو مدتی کوتاه. در این روزها که به حکم عقلانیت و منطق از دیدار یکدیگر محرومیم و امکان حضور در کنار هم فراهم نیست، از نعمت فضای مجازی بهره می‌گیریم تا در کنارهم باشیم و با هم بر داشته‌های علمی و معرفتی خود بیافزاییم. از این‌رو خیریه غدیر سلسله درس‌گفتارهای نوروزی ، با موضوع عرفان، معنای زندگی، اقتصاد و جامعه‌شناسی را برگزار می‌کند. باز هم لطف اساتید بنام این سرزمین شامل حالمان شد و وقت گرانقدر خود را در اختیارمان گذاشتند تا بهره‌ای ببریم از دریای دانش این بزرگواران. به امیدخدا تا پایان فروردین ماه، درس‌گفتارها ادامه خواهد داشت و در خدمت دوستان و اساتید خواهیم بود. به امید روزهایی بهاری‌تر و به امید دیدار از نزدیکتان

نظریه‌های جامعه‌شناسی چهارچوب‌های نظری پیشنهادی جامعه‌شناسان برای توضیح و تحلیل فعالیت‌ها، فرایندها و ساختارهای اجتماعی است. در دوره‌ی درسی پیش‌رو ابتدا بحث کلی در باب موضوع بحث می‌آید، این که نظریه چیست؛ نظریه‌ی جامعه شناسی چیست؟ و دست آخرجامعه شناسی چیست؟ بحث دیگر راجع به رویکرد تاریخی و مطالعاتی اتخاذ‌شده‌ی ناظر به نظریه‌های جامعه‌شناسی است. در ادامه هم بحثی در باب دوره‌ی تاریخی یا نوع نگاه سنت و پس از آن نوع نگاه تجدد به این مقولات گشوده می‌شود. پس از این بحث‌های مقدماتی، بحث اصلی سیر تاریخی پیدایش جامعه‌شناسی از نقطه‌ی شکل گیری در نوزایی تا گسست از فکر سنت به جهان مدرن و علل و عوامل آن روایت می‌شود. در نهایت هم تطورات بعدی آن را تا دنیای جدید و این که اندیشه‌ی جامعه شناسی چه شکل های دیگری پیدا کرده مرور می‌شود. دکتر حسین کچوئیان (زاده ۱۳۳۸ در تهران) جامعه شناس، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و فعال در زمینه‌ی نظریه های کلان جامعه شناسی و جامعه شناسی معرفت است و در حال حاضر عضو هیئت علمی دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران می باشد. او فارغ‌التحصیل دانشگاه منچستر و دارای تحصیلات حوزوی است.

توضیح برگزار گنندگان : جنگ هشت ساله ی ایران و عراق (شهریور۵۹ تا مرداد۶۷) از طولانی ترین و مهم ترین جنگ های قرن بیستم به شمار می رود. جنگی که گرچه از پایان آن حدود دو دهه می گذرد، اما به جهت عمق و استمرار پیامد هایش هنوز در جامعه ی ایرانی حیات دارد و در افکار عمومی مقوله ای زنده به شمار می رود. با این وجود، جای تعجب و تاسف است که علوم اجتماعی دانشگاهی ما به این مقوله چندان نپرداخته و تا حد زیادی بدان بی‌توجه بوده است. این در حالی است که به تعبیر علی‌رضا کمری -از پژوهشگران صاحب‌نام این حوزه- “جنگ آزمایشگاه بزرگ علوم انسانی است” و هزاران پرسش و موضوع ذیل این مقوله طرح شده یا قابل طرح است که علوم اجتماعی می‌تواند پاسخگوی آن باشد. به عبارت دیگر غنای مطالعات اجتماعی جنگ، هم برای این مقوله و هم برای علوم اجتماعی مفید و ضروری است. امید است که این دوره‌ی کوتاه، بتواند زمینه‌ساز راه اندازی کرسی جامعه‌شناسی جنگ ایران و عراق در مراکز دانشگاهی کشور شود.

مسئلۀ «واقع‌گرایی» برای فلسفۀ اسلامی آن است که چگونه می‌توان واقعیت اجتماعی را تحلیل کرد که بتواند با هستی‌شناسی این فلسفه منطبق باشد و پدیده‌های اجتماعی را براساس آن بررسی کند؛ از‌این‌رو، هدف مقالۀ حاضر تحلیل امور واقع اجتماعی در حکمت متعالیه است. مدعای نویسنده آن است که نظریۀ امر واقع اجتماعی با هستی‌شناسی حکمت متعالیه همخوان است. در مقابل این مدعا نظریه‌ای قرار دارد که فلسفۀ اسلامی را برای مطالعۀ علوم انسانی و اجتماعی مناسب نمی‌داند. برای بررسی مدعای فوق از روش اسنادی و تحلیل کلمات فیلسوفان متعالی استفاده شده است. نتیجۀ حاصل از این نوشته اثبات واقع‌گرایی در شاخۀ فلسفۀ اجتماعی و فلسفۀ علوم اجتماعی است؛ چنان‌‌‌که واقع‌گرایی پایۀ فلسفۀ اسلامی دانسته شده است. از دستاوردهای این مقاله می‌توان در نظریه‌پردازی اجتماعی و شاخۀ فلسفۀ علوم اجتماعی استفاده کرد.