مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

دوگانه علم و دين، از مباحث مطرح بين‌رشته‌اي است که حاکي از تنش طولاني ميان طرفداران آن‌ها در طول تاريخ بشر است. در چند دهه اخير نيز با رشد چشمگير علم و نياز بشر به بازيابي مجدد دين همچون سايبان مقدس، تبيين نسبت ميان علم و دين بيش‌ازپيش احساس شده است. هدف اين پژوهش، بازخواني اين نسبت در تفکر علامه جعفري و الهيات عصب‌شناسي با روش اسنادي است. الهيات عصب، به‌عنوان شاخه‌اي از علم، بيانگر ايده جديدي براي حل ناسازگاري و تنش ميان علم و دين است. مطابق ادعاي الهيات عصب، مي‌توان با تبيين رابطه علم و دين، به اثبات همبستگي ميان تجارب و پديده‌هاي ديني افراد، به کشف زمينه‌هاي همسان و مشترک در زندگي معنوي آن‌ها دست‌يافت. جعفري در پرتو حيات معقول، ضمن توجه به اهميت و جايگاه دانش در تفکر اسلامي، به تبيين نسبت اين دو پرداخته است. نتايج اين پژوهش حاکي از اين است که الهيات عصب همچون انديشه علامه جعفري، ضمن نفي تضاد ميان علم و دين، بر وحدت و يکپارچگي اين دو معتقد است. افزون‌براين، با وجود اشکالات مبنايي و روش‌شناسي در الهيات عصب، همچون خلط روش ميان علوم طبيعي و علوم انساني، ابتنا بر الهيات طبيعت و نارسا بودن تعريف دقيق علم و دين، مي‌توان بر زمينه‌هاي تقريب اين دو انديشه تمرکز داشت؛ بدين‌معناکه الهيات عصب هم‌سو با انديشه جعفري، مي‌تواند با پرهيز از فروکاستن دين و پديده‌هاي ديني در ترازوي علم تجربي، توجه به محدوديت‌هاي علم، از تعميم نارواي يافته‌هاي علم تجربي جلوگيري کرده، تنها به‌عنوان روش جديدي در تبيين ارتباط‌هاي چهارگانه، بشر را به درک تازه‌اي از مباحث ديني و معنوي برساند.

بنا بر «طبيعت‌گرايي روش‌شناختي»، در علم صرفاً بايد به عوامل طبيعي بسنده کرد. طبق اين اصل روشي، معرفت معتبر از طبيعت تنها با روش طبيعت‌گرايانه به ‌دست مي‌آيد و در اين روش عوامل فراطبيعي در هيچ سطحي، حتي در مباني و اصول موضوعه نبايد حضور داشته باشند، با تحليل بيانات علامه مصباح يزدي، مي‌توان مخالفت جدي ايشان با طبيعت‌گرايي روش‌شناختي را استنباط کرد. محدوديت‌هاي روش تجربي، امکان تأثير امور ماورایي در امور خارق‌العاده، ضرورت ارتباط علم و متافيزيک و دادوستد معرفت‌ها از مواردي در ديدگاه ايشان است که مانع پذيرش طبيعت‌گرايي روش‌شناختي مي‌شود؛ اما ايشان راه شناخت امور عادي طبيعت را تجربه مي‌دانند و نوعي خودبسندگي تبييني براي طبيعت قائل هستند، چون مي‌توان با تجربه روابط اعدادي ميان امور مادي را شناخت و مي‌توان تأثيرات امور ماورایي را از متن تبيين حذف نمود. البته تجربه هم نبايد از قلمرو خود فراتر رود و در مورد امور ماورا‌ءالطبيعي و ارزش‌ها اظهارنظر نمايد. معجزات نيز از پديدهاي طبيعي هستند که قابل تبيين صرفاً طبيعي نيستند.

کتاب علم، دین و فلسفه حاصل گفت و گوی تعدادی از دانشجویان دوره کارشناسی ارشد فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف با دکتر مهدی گلشنی درباره علم و فلسفه، فلسفه علم، علم و دین، تکنولوژی، جهانی شدن و وضعیت کنونی علم در کشور است. دکتر مهدی گلشنی در بخشی از مقدمه این اثر نوشته است: در بهار 1382 تعدادی از دانشجویان دوره کارشناسی ارشد فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف (سیدحسن آذرکار، محمد ایزدی، مصطفی تقوی، رضا دانشور، سیدحسین سیدحسینی، غلامحسین مقدم حیدری، علیرضا منصوری و سعید ناجی) پیشنهاد کردند گفت و گوهایی در مورد بعضی مسائل مربوط به توسعه علم و فناوری در ایران معاصر داشته باشیم. این گفت و گوها طی چندین جلسه بحث حول و حوش علم و فلسفه، فلسفه علم، علم و دین، تکنولوژی، جهانی شدن و وضعیت کنونی علم در کشور صورت گرفت و اکنون به صورت این مجموعه درآمده است. این کتاب دارا ی هفت فصل که عبارتند از: فصل اول: علم و فلسفه فصل دوم: فلسفه علم فصل سوم: علم و دین فصل چهارم: علم دینی فصل پنجم: تکنولوژی و فلسفه تکنولوژی فصل ششم: وضعیت کنونی علم در کشور فصل هفتم: جهانی شدن

ترجمه ماشینی : همچنین یک اجماع بزرگ و رو به رشد در جامعه علمی وجود دارد که حل بحران زیست محیطی مستلزم تغییرات گسترده در نهادهای سیاسی و اقتصادی ما و استانداردهای جدید برای رفتار اخلاقی و اخلاقی است. در این کتاب پیشگامانه، رابرت نادو مورد قانع‌کننده‌ای بیان می‌کند که اگر تعداد کافی از افراد نگران محیط‌زیست در گفتگوی جدید بین حقایق علم و دین شرکت کنند، این تحولات قابل توجه می‌تواند رخ دهد. کسانی که وارد این گفت و گو می شوند، درمی یابند که اساسی ترین حقایق علمی در فیزیک و زیست شناسی معاصر مشابه و با عمیق ترین حقایق معنوی در تمام سنت های بزرگ دینی جهان، مشابه و کاملاً سازگار است. آنها خواهند آموخت که تحقیقات علمی اخیر نشان داده است که همه 7 میلیارد نفر در این سیاره اعضای یک خانواده انسانی گسترده هستند و از نظر ژنتیکی، شناختی و رفتاری شباهت زیادی به سایر اعضای این خانواده دارند. و آنها همچنین خواهند آموخت که این تحقیق همچنین نشان داده است که ما یک ظرفیت تکامل یافته و ذاتی برای تجربه دیگری به عنوان خود در سطح پیش شناختی و درگیر شدن در رفتار اخلاقی خود به خودی در غیاب بازخورد از فرآیندهای سطح بالاتر قشر مرتبط با ایجاد هوشیاری داریم. تصمیمات اخلاقی در طول این بحث، باید روشن شود که دو دلیل وجود دارد که چرا گفتگوی جدید بین حقایق یا علم و دین می تواند چشم انداز حل بحران زیست محیطی را به شدت افزایش دهد. اول این که این گفت و گو می تواند به عنوان مبنایی برای بیان و اشاعه یک اخلاق محیطی با بعد معنوی عمیق باشد. و دوم این است که پذیرش گسترده اخلاق می تواند به ظهور نسبتاً سریع جنبش جهانی به خوبی سازماندهی شده و بسیار مؤثر در محیط گرایی مذهبی منجر شود.

ترجمه ماشینی : در پایان یک سفر پنج ساله برای یافتن اینکه آمریکایی‌های مذهبی درباره علم چه فکر می‌کنند، اکلوند و شیتل با داستان واقعی رابطه علم و دین در فرهنگ آمریکایی ظاهر می‌شوند. بر اساس جامع‌ترین بررسی‌ای که تا کنون انجام شده است - که طیفی از سنت‌های دینی و مواضع دینی را نشان می‌دهد - دین در مقابل علم داستانی است که از آن چیزی که رسانه‌ها و صاحب نظران ما را به آن می‌برند، ظریف‌تر و پیچیده‌تر است. رویکرد آمریکایی‌های مذهبی به علم با دو سؤال اساسی شکل می‌گیرد: علم برای وجود و فعالیت خداوند به چه معناست؟ علم برای تقدس بشریت به چه معناست؟ این که چگونه این پرسش‌ها در زمانی که افراد معتقد به علم فکر می‌کنند، هم کلیشه‌ها را به چالش می‌کشد و هم تنش‌های واقعی بین دین و علم را برجسته می‌کند. اکلوند و شیتل این افسانه‌های رایج را مورد بازجویی قرار می‌دهند که مذهبی‌ها از علم و دانشمندان بیزارند و نظریه‌های علمی را انکار می‌کنند. دین در مقابل علم بیانیه ای قطعی درباره موضوعی به موقع و رایج است. اکلاند و شیتل به جای یک رویکرد بسیار مفهومی به بحث‌های تاریخی، فلسفه‌ها یا نظرات شخصی، به خوانندگان حقایق روی زمین و نگاهی تجربی به آنچه که آمریکایی‌های مذهبی واقعاً درباره علم می‌فهمند و فکر می‌کنند، می‌دهند.