مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

‫در اين پايان‌نامه فرايند ادراک حسي از ديدگاه دانش علوم تجربي يا علم فيزيولوژيک و حکمت متعاليه صدرايي از طريق منابع کتابخانه‌اي و اينترنتي و مشاوره با اساتيد اين دو فن گردآوري و مطالعه و تحليل شده و در چهار بخش ارائه گرديده است. نگارنده پس از بررسي، به اين نتيجه رسيده است که فرايند ادراک حسي، صرفا محصول واکنش‌هاي فيزيولوژيک سيستم عصبي و يا معلول نفس به تنهايي نيست؛ بلکه نفس و قواي آن مدرک حقيقي است و فعاليت فيزيولوژيک سيستم ادراکي، نقش اعدادي در فرايند ادراک دارد. ملاصدرا بر خلاف بسياري از فيلسوفان گذشته مانند افلاطون که معتقد بودند سيستم يادگيري به معناي يادآوري آن چيزهايي است که انسان از قبل در عالم مُثُل آموخته است، معتقد به خالي بودن ذهن انسان از بدو تولد مي‌باشد و بر اين باور است که سير تکوين ادراک، از ادراکات حسي آغاز مي‌شود و ضمن تکامل نفس، مراتب حسي، خيالي و عقلي را مي‌پيمايد. وي معتقد است: علم و ادراک، وجود مجرد و ذومراتبي است که از يک سو به بدن جسماني و از سوي ديگر به نفس غيرمادي مرتبط است و محصول اين ارتباط دو سويه مي‌باشد. البته صدرا بين نفس و بدن، چيزي به نام روح بخاري را به عنوان رابط تصوير کرده است که نگارنده آن را نمي‌پذيرد. وي تحقيق نسبتاً جامعي در باره مباني فيزيولوژيک ادراک حسي، از زمان انعقاد نطفه و دوره جنيني انجام داده و نحوه تشکيل مغز و سيستم عصبي، نقش نورو بيولوژيک سيستم ادراکي و شيوه انتقال پيام‌ها در اين سيستم، نحوه پردازش اطلاعات، ارتباط ادراک و حواس پنج‌گانه، و مفهوم يادگيري و حافظه در اين فرايند را به نحو علمي بيان کرده است. از سوي ديگر مطالعه مفصلي در انديشه فيلسوفان، از يونان باستان گرفته تا متکلمان و فيلسوفان جديد غرب و فلاسفه اسلامي در باره علم و ادراک را انجام داده و بهترين نظريه را نظريه حکمت صدرايي دانسته و به تبيين آن پرداخته است و يافته‌هاي علوم تجربي را نيز همسو با ديدگاه ملاصدرا مي‌داند.

‫اين تحقيق از يك مقدمه و سه بخش با اين مباحث تشكيل يافتهاست: مقدمه (كليات تحقيق): اهميت و ضرورت و فايدهىِ تحقيق، روش تحقيق، پيشينهىِ تحقيق، سئوال اصلى و اهداف تحقيق، محدوديتها؛ بخش اول، عقل: مفهوم عقل در لغت، تعريف عقل در كلام و فلسفه و عرفان، تعريف عقل در قرآن و روايات و تفاسير (علم و فهم، قوهىِ تشخيص و تميز حق از باطل و خير از شر، بازدارنده از گمراهى)، محل عقل، احكام و كارهاى عقل (ادراك، ايمان، فكر، تذكر، بصيرت)؛ بخش دوم، قلب: مفهوم قلب در لغت، تعريف لغت در كلام و فلسفه و عرفان، تعريف قلب در قرآن، روايات و تفاسير، احكام و صفات و آفات قلب (قلب سليم، قلب منيب، تذكر و ذكر، امتحان قلب براى تقوى، ختم و طبع و رين در لغت و قرآن)؛ بخش سوم، رابطهىِ عقل و قلب: ارتباط عقل و قلب در قرآن، مدح و ذم عقل و قلب، اتحاد، تباين يا اختلاف عقل و مراتب اين دو، تعقل و ايمان (رابطهىِ ايمان با تعقل، ايمان اختيارى است، رابطهىِ عقل و ايمان از ديدگاه متكلمانمسيحى و اسلام، رشد ايمان در گرو رشد عقل)، حجيّت عقل و قلب."

در این نوشتار به راه‏های کشف مقاصد دین و مفاهیم و گزاره‏های آن پرداخته شده است. در آغاز نوشتار مفهومی از معرفت دین و معرفت دینی ارائه شده، سپس به روشمندی درک مفاهیم در سه شاخه‏ی کلی معناشناسی گزاره‏های دینی، وجود شناسی و زبان‏شناسی دین اشاره شده است؛ به این مفهوم که باید گزاره‏های دینی، ماهیت کلی دین، و زبان آن، متعلق معرفت قرار گیرند و فرد، به معرفتی جامع از این سه شاخه‏ی کلی دست یابد. در بخش اصلی و بعدی نوشتار، راه‏های دریافت معرفت دینی، مورد بحث و بررسی قرار گرفته و به دو راه کلی پرداخته شده است. یکی از این راه‏ها طریق داده‏های متن وحیانی، یعنی فهم کلام تبیین کننده‏ی دین است. در همین خصوص، نیز گونه‏های دست‏یابی به معرفت دینی از طریق متن مورد توجه قرار گرفته که به چهار وجه باید توجه داشته باشد؛ یعنی متن، کلیدهای درک رموز، واسطه‏ی تفسیر، ابلاغ به مخاطب، این چهار وجه به گونه‏هایی قابل دریافت است. گونه‏ی اول: از طریق عقل است. در این بخش، استدلال گردیده که امر قدسی وحی و گزاره‏ها و مفاهیم آن به وسیله عقل قابل دریافت است. گونه‏ی دوم: از طریق نقل است. که در این بخش، مفاهیم تبیین شده در متون دینی، وسیله‏ی معرفت دین قرار می‏گیرند، از قبیل کتاب و سنت. گونه‏ی سوم: از طریق مکاشفات درونی و باطنی است که به معنای معرفت‏های شهودی و دریافت‏های باطنی است که بر اثر ارتباط با مفاهیم دینی و حقایق نهفته در آن حاصل می‏شود. طرق دیگری همچون پیش‏فهم‏ها، بهره‏وری از علوم دیگر، و... طرقی هستند که در حصول معرفت دینی نقش آفرینند. در پایان این مقاله، به اعتبار معرفت دینی پرداخته شده، و معرفت دینی را تصدیقی تام و جازم دانسته که دارای اعتباری مطلق و شکوهمند است.