مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب با بحثی درباره حکمت و فلسفه در یونان و تاثیر آن بر جوامع دیگر به ویژه ایران و فرهنگ اسلامی آغاز می‌شود ;سپس مطلبی تحت عنوان "اقامه گفت و گو بین فلسفه اسلامی و فلسفه غربی "مطرح می‌گردد، آن گاه مختصری از احوال و آثار "آیت‌الله مهدی حائری یزدی "معرفی می‌شود و در پی آن متن "تحفه الحکیم "اثر آیت‌الله محمد حسین اصفهانی درج می‌گردد که منظومه‌ای است در باب مقولات فلسفی، از جمله" "تعریف وجود"، "اصالت وجود"، "تکثر وجود"، "قضایا و جهات آن"، "جهات اعتباری"، "حدوث و قدم"، "قوه و فعل و اقسام آن"، "وحدت و کثرت"، "مباحث علت و معلول"، "مباحث جوهر و عرض"، "کم و کیف "و "اثبات واجب‌الوجود ."

در قرن معاصر، حوزة تدریس و تعلیم فلسفة ملاصدرا، نیم ‌قرن در اصفهان با وجود دو استاد علامة نامدار، که هر دو در مدرسة صدر بازار بزرگ نزدیک به دروازه اشرف تا آخر عمر هجره داشتند، رونق فراوانی داشت. یکی از آنها آخوند «ملا محمد کاشانی» و دیگری «جهانگیرخان قشقایی» است. حکیم قشقایی به قول شاگردان و اصحاب برگزیده‌اش، مصداق انسان کامل بود. او از جمله فیلسوفان شفاهی است که اثر مکتوب ندارد. تنها اثر مکتوب او تقریراتی است که از اسفار (شرح منظومة حکمت سبزواری) در خصوص امور عامه داشته است. در فلسفة صدرایی، اسفار را در چهار بخش امور عامه؛ جواهر و اعراض ؛ الهیات به معنای اخص آن را و سفر نفس بررسی می‌کند که تقریرات جهانگیرخان قشقایی از اسفار تنها به اوایل امور عامه و توضیحاتی چند بر آن اختصاص دارد. «میرزا حسن ‌وحید دستگردی» نیز از روی نسخة حکیم قشقایی تحریر کرده و به همراه فهرست موضوعی به چاپ رسانده است. کتاب حاضر، تقریرات حکیم قشقایی، دست‌نویس‌های میرزا حسن وحید دستگردی و توضیحاتی چند دربارة فلسفة بعد از ملاصدرا، مدرسان فلسفة ملاصدرا در قرن معاصر اصفهان، و وضع فرهنگی حوزة اصفهان در روزگار حکیم قشقایی را شامل می‌شود. گفتنی است تقریرات حکیم قشقایی و تحریرات میرزا حسن وحید دستگردی به عربی و بقیة مباحث به زبان فارسی می‌باشد.

پژوهشی در زمینه دیدگاه‌های خواجه نصیرالدین طوسی در مورد آرای ابن‌سینا کتاب اشارات خویش در مورد وجود و علل آن است. در این نوشتار که به عنوان منبع درسی برای دانشجویان رشته‌های فلسفه و الهیات در مقطع کارشناسی ارشد تدوین شده است، به ترجمه و شرح نمط چهارم از شرح اشارات خواجه نصیرالدین طوسی با هدف آسان نمودن یکی از متون اصلی و مشکل حکمت اسلامی، پرداخته شده و دیدگاه ابن‌سینا در زمینه احکام وجود و ماهیت و اقسام و علل وجود در جهان هستی، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نویسنده نخست به معرفی اجمالی خواجه نصیرالدین طوسی و نقش وی در تبیین مسایل مهم فلسفه و کلام اسلامی پرداخته و پس از به بررسی و شرح نمط چهارم از شرح اشارات ایشان پرداخته است. وی در این زمینه به بحث در مورد علل وجود، علل ماهیت، اقسام وجود اعم از ممکن الوجود و واجب الوجود، رابطه علت با وجود و ماهیت، اثبات وجود موجودات نامحسوس، رابطه بین علت و معلول، اثبات توحید ذاتی واجب الوجود، اثبات وجود مجردات، براهین مربوط به وجود حق‌تعالی و صفات او و اثبات بساطت وجود برای پرداخته است.