مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

بیژن عبدالکریمی یکی از اندیشمندان مسلمان ایرانی است که نقدهای بسیاری به ایدۀ علم دینی وارد کرده است. این نقدها را به دودسته می‌توان تقسیم کرد: نقدهایی که بیشتر مبتنی بر فلسفۀ قاره‌ای است، که عبدالکریمی به لحاظ فکری بیشتر به این حوزه تعلق دارد و نقدهایی که بیشتر با فلسفۀ تحلیلی تناسب دارد. در این مقاله یکی از نقدهای مرتبط به دستۀ دوم، در ارتباط با معنای ایدۀ علم دینی بررسی می‌شود. عبدالکریمی معتقد است: 1. تکثر آرا دربارۀ مفهوم علم دینی نشان می‌دهد این ایده نه بر پایۀ نظام معرفتی واضح و روشن، بلکه بر اساس ظن و گمان پدید آمده است. 2. تحلیل دقیق معانی علم و دین نشان می‌دهد که ایدۀ علم دینی مفهومی پارادوکسیکال و ناشی از خلط مراتب گوناگون آگاهی است. در این مقاله ابتدا نشان داده می‌شود که برخی از تعاریف علم دینی ارائه‌شده به‌وسیلۀ عبدالکریمی اصولاً ناظر به جریان علم دینی مورد بحث نیست. همچنین با اشاره به تعاریف سلبی علم دینی، برخی دیگر از تعاریف گردآور‌ی‌شده به‌وسیلۀ عبدالکریمی از بحث خارج می‌شود. در ادامه با بررسی سیر تاریخی پیدایش و تحول مفهوم علم دینی در عصر حاضر وجوه مختلف معنایی ایدۀ علم دینی برجسته می‌‌شود. در پایان نیز تحلیل مفهومی عبدالکریمی در ارتباط دو مفهوم علم و دین و ترکیب آن‌ها بررسی شده و ضعف استدلال وی در ارتباط با بی‌معنایی ایدۀ علم دینی نشان داده می‌شود.

ترجمه ماشینی: تحسین تاور در این کتاب پیشگامانه، ارزیابی مجددی اساسی از چگونگی اندیشیدن درباره رابطه بین قرآن، تشیع و هویت دینی ارائه می‌کند. فراتر از فرقه گرایی بر تفسیر ادبی قرآن عربی شاعر، مورخ و مفسر بسیار تأثیرگذار و در عین حال کمتر مورد مطالعه الشریف الرضی (متوفی 1015) تمرکز دارد. تعابیر جذاب الرضی به دنبال رفع ابهامات قرآنی یا متشابهات بود. تاور از طریق یک تحلیل لایه‌شناختی و تاریخی، استدلال می‌کند که تلاش‌های الرضی برای حل ابهامات قرآنی با پروژه ی عربی کردن زبان عربی در هم تنیده بود. اگرچه او به‌عنوان یک عالم شیعه شناخته می‌شد، اما افق‌های تفسیری و سیاسی که از تلاش‌های علمی الرضی خبر می‌داد، نمی‌توانست به قالب‌های از پیش تعیین‌شده هویت فرقه‌ای تقلیل یابد. در عوض، تاور استدلال می‌کند که الرضی مشارکت‌کننده فعال و بهره‌مند از جریان‌های فکری انتقادی و بحث‌هایی بود که در طول زندگی‌اش به علوم انسانی مسلمانان بیشتر جان داد، به‌ویژه در مورد مسائل زبان، شعر و الهیات. بنابراین تاور خوانندگان خود را به بازنگری در مفروضات خود در مورد تعامل هویت فرقه ای و تفسیر کتاب مقدس در مطالعه اسلام و دین سوق می دهد. فراتر از فرقه گرایی گرچه بر بستر بغداد اواخر قرن دهم و یازدهم تحت سلسله آل بویه تمرکز دارد، پرسش های مهمی از اندیشه و هویت دینی را با پیامدهای عمده برای چگونگی تصور ما از روایت اسلام و جایگاه فرقه گرایی در آن، امروز مطرح می کند و به آنها می پردازد.

متون دینی در میراث عربی اسلامی جایگاه ویژه ای دارند و فهم و تفسیر آنها منوط به استفاده از قواعد و ضابطه های نظام مند مطالعه شده برای فهم متن است که در قواعد هرمنوتیکی بیان شده و تأثیر زیادی از لحاظ فکری و عملی بر زندگی فردی و اجتماعی دارند. در این زمینه بین اندیشه سلفیه و امامیه اختلاف نظر زیادی وجود دارد. از این رو این رساله به تحلیل و مقایسه دیدگاه البانی به عنوان یک عالم سلفی معاصر و طباطبایی به عنوان یک عالم امامی معاصر در روش شناسی فهم و تفسیر متن و آثار مترتب بر آن با نقد دیدگاه های البانی با تکیه بر آراء طباطبایی و حکمت متعالیه می پردازد. نکته اصلی این است که آنها در اصالت ظهورر، قراین لفظی و غیر لفظی و پیش فرض هایی که بر فهم و تفسیر متون دینی به صورت ایجابی و جزئی تأثیر می گذارد و با تفاوتی که بین آنها وجود دارد، اشتراک دارند. تفاوت اصلی آنها در این است که البانی بر این نکته تأکید دارد که فهم ائمه اربعه ی اهل سنت فقط برای خودشان حجت است و نه برای ما، و ما موظفیم در فهم نصوص با تکیه بر فهم سلف و عدم تخطی از آنها، با عدم تکیه بر عقل از لحاظ منبع و روش، تلاش کنیم. بر او اشکال می شود که خداوند متعال در کتابش حجیت عقل را باطل نکرده است و چگونه معقول است و حجیت قرآن را عقل ثابت کرده است، و در کلام صحابه و تابعین و مانند آنهایی که اختلاف واضح دارند، حجت قرار نداده است. و در مقابل أو، علامه طباطبایی معتقد است که فهم سلف در روش شناسی فهم، خاصیتی ندارد. از این رو بر آنیم که مبانی روش شناسی تفسیر متن از دیدگاه ناصر الدین البانی و علامه طباطبایی را بیان کنیم. روشی که محقق در طول تحقیق از آن استفاده کرده است، روش توصیفی تحلیلی است.

این مقاله به تحلیل و ارزیابی ادله­ای پرداخته است که نظریات مطرح در باره تعدد قرائت­ها از دین به آن تمسک کرده­اند. با توجه به اینکه تعدد قرائت­ها از دین چالش­های مهمی را در حیطه قلمرو معرفت دینی پدید آورده است، ضرورت دارد که ادله مطرح شده ارزیابی شود. روش تحقیق در این مقاله تحلیلی، انتقادی است. نتایج این تحقیق حکایت از این دارد که مهم­ترین دلیل این نظریات، توجیه طبیعی بودن رخداد تعدد قرائت­ها از طریق مبانی کثرت­گرایی دینی «جان هیک» و هرمنوتیک فلسفی در نسبیت فهم است. لیکن با توجه به اینکه این مبانی، به نسبی­گرایی معرفت دینی منجر می­شود و این نظریات سعی کرده­اند از این لوازم فرار کنند، نظریات آن‌ها دچار تناقض درونی شده است. استدلال به تنوع معرفتی در اجتهاد و معارف طولی دین، نیز هر چند ممکن است مواردی از تعدد قرائت را به دنبال داشته باشد، اما چنین تنوع معرفتی با مدعای اصلی که مبتنی بر مبانی ذکر شده است، تفاوت بسیار دارد.

اندیشه­های فیلسوف معاصر فرانسوی، پل ریکور که در بستر هرمنوتیک فلسفی و پدیدارشناسی هرمنوتیکی شکل گرفته، در میان دانش­وران این علم، جایگاه قابل توجه و تأملی دارد. در سنت تفسیری رایج، فهم و تفسیر صحیح، تفسیری است که با آنچه مقصود متکلم بوده، بیشترین انطباق را داشته باشد، اما ریکور، معیار تفسیر معتبر را نه مطابقت با معنای قصدی مؤلف که بالاتر بودن احتمال می­انگارد. وی این معیار را فراهم آمده از «منطق احتمال ذهنی» معرفی می­کند. در تبیین تفسیر صحیح از متن، دو اصل «همخوانی و تطابق» و «کامل بودن» را در تفسیر ضروری می­داند. نوشتار حاضر در پی آن است تا امکان طرح این ضوابط را در خصوص متون شرعی با نظر به ویژگی­های آن­ها، با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با جمع­آوری اطلاعات به روش کتابخانه­ای و اسنادی، بررسی کند. به نظر می­رسد، می­توان از «منطق احتمالات» و «اصل هم­خوانی و تطابق و اصل کامل بودن» در میان ضوابط مطرح در متون شرعی، بهره برد.

چکیده ماشینی: دنیایی که ما با آن درگیر هستیم، یک کلاژ پر جنب و جوش است که توسط زبان و تخیل خلاق ما به آگاهی رسیده است. از طریق اشکال نمادین زبان است که جهان ارزش انسانی آشکار می شود - اینجاست که محقق مذهبی مایکل فیشبن در آخرین مشارکت خود در تفکر یهودی ساکن است. در «پایان شکننده»، فیش‌بن با بازتفسیری بدیع از «کتاب ایوب»، زمینه جدیدی را برای زندگی الهیاتی باز می‌کند. بر این اساس، او تعامل معاصر با چهار نوع کلاسیک تفسیر کتاب مقدس یهودی را ارائه می دهد. اولی بر تجربه دنیوی، دومی بر اشکال اشتراکی تمرین و تفکر در سنت خاخامی، سومی بر رشد شخصی، و چهارمی بر جهت گیری های متعالی و کیهانی تمرکز دارد. از طریق این چهار حالت، فیش‌بن موفق می‌شود الهیات یهودی را از درون متحول کند و یکباره به یک سنت طولانی قوت بخشد و فراتر از آن حرکت کند. آنچه او ارائه می دهد چیزی جز راهی برای تغییر جهت زندگی ما در ارتباط با خدا و همنوعانمان نیست. پایان شکننده که از درون سنت یهودی نوشته شده است برای خوانندگان در سراسر طیف مذهبی در نظر گرفته شده است.