مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

در این مقاله به رابطه مقوله های شناخت و بینش با عین و ذهن در مثنوی پرداخته شده است. انگیزه انتخاب این موضوع تشکیک مولانا در تطابق عین و ذهن است و این خود یکی از اشتراکات او با فیلسوفان است؛ به همین دلیل، در بخشی از مقاله دیدگاه برخی از فیلسوفان درباره توانایی انسان در شناخت حقیقت به اختصار بررسی شده است. از دید مولانا امکان شناخت حقیقت به وسیله چشم حس، غیرممکن است. او عوامل گوناگونی را بر بینش و شناخت انسان موثر می داند؛ عواملی چون تقدیر، نفس و انواع تمایلات درونی، شیطان، تغییر ناشی از زمان، تقلید و...؛ اما از تاثیر ذهنیات بیش از دیگر موارد سخن گفته است. پرداختن به عوامل مخل دید در مثنوی لزوما برای رسیدن به تطابق میان عین و ذهن نیست، بلکه برای رسیدن به بینشی از گونه ای دیگر است؛ بینشی که خود طریقی بکر و فراتر از دریافت عقلی است که تنها معتقدان آن را درک می کنند. در این بینش فرد باید بتواند به مقام آخر بینی برسد و هستی حقیقی را در ورای جهان نمودها مشاهده کند.

کتاب «جهان‌ بینی توحیدی» تالیف استاد مرتضی مطهری است. این کتاب بر محور تبیین توحید و بایسته‌ های اعتقادی و عملی مبتنی بر آن سامان یافته است. استاد بعد از ارائه توضیح پیرامون مفهوم جهان بینی، نقاط قوت و ضعف سه گونه جهان بینی علمی، فلسفی و مذهبی را بر می شمارد و بعد از ارائه معیار های خوبی جهان بینی به جهان بینی توحیدی می پردازد و ارکان جهان بینی اسلامی را نیز با محوریت توحید توضیح می دهد. بر اساس آنچه در ابتدای این کتاب آمده است: «نوع برداشت و طرز تفکری که یک مکتب درباره جهان و هستی عرضه می دارد، زیرساز و تکیه گاه فکری آن مکتب به شمار می رود. این زیرساز و تکیه گاه اصطلاحاً جهان بینی نامیده می شود.» استاد مطهری در معرفی معیارهای خوبی جهان بینی به شاخص های زیر اشاره می کند: - قابل اثبات و استدلال بودن - معنابخشی به حیات - آرمان سازی و شوق انگیزی - تقدس بخشی به هدف های انسانی و اجتماعی - تعهدآوری و مسؤولیت سازی استاد مطهری در بخش دیگری از این اثر، مهم ترین مؤلفه ها از واقعیت جهانی که از طریق حس مورد شناسایی قرار می گیرد را معرفی می کند. این مؤلفه ها عبارت است از: - محدودیت - تغییر - وابستگی - نیازمندی - نسبیت استاد در بحث «مراتب و درجات شرک»، انواع شرک را توضیح می دهد که متناظر با انواع توحید عبارت است از: - شرک ذاتی - شرک در خالقیت - شرک صفاتی - شرک در پرستش