جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در تحقیقات صورت گرفته درباره حکیم خیام، محققان درباره اشعار وی تحقیقات متعددی انجام دادهاند ولی درباره رسائل وی بالاخص رسائل فلسفی او به همین بسنده کردهاند که اشاراتی مختصر به رسالههای وی کنند و بررسیهای دقیق فلسفی راجع به رسائل انجام نگرفته است. تحقیق دربارۀ رسائل فلسفی حکیم خیام به دلیل ابتکارات فلسفی وی و نقدهای او بسیار اهمیت دارد. برای نمونه وی مطالبی دربارۀ اعتباری بودن وجود مطرح کرده که در سنّت فلسفۀ اسلامی به طور مفصّل ادامه پیدا کرده است. همچنین حکیم خیام نقدهایی به فلسفه مشائیان کرده که بر روی فلاسفه بعد از خود بسیار تاثیر گذاشته است. به طور کلی از لحاظ تاریخی در مسیر بین حکمت سینوی تا حکمت اشراق حکیم خیام در میانه نقش بسزایی دارد. عمدۀ مسائلی که خیّام در همۀ رسائل فلسفی اش سعی در پاسخ به آنها دارد بحث سلسلة الترتیب عالم و تبیین شر است. خیّام برای آنکه پاسخ دهد که شر در عالم عدمی است و بالذات به واجب تعالی برنمی گردد، در ابتدا بحث صفات اشیاء و دسته بندیهای آن را بیان میکند تا روشن سازد که چه صفاتی ذاتی شیء است. پس از آن بیان میدارد که ذاتیِ ماهیّات مختلف بالعرض در تضاد با یکدیگر است و این تضاد باعث پیدایش شر میشود. پس، همۀ ماهیّات خیر هستند و همگی بر اساس سلسة الترتیب از حق تعالی فیضان یافته اند و نمیتوان شر را بالذّات به مبدأ تعالی بازگردانید.خیّام برای پاسخ به سؤالات فوق، مطالب ابتکاری و نسبتاً مفصّلی دربارۀ صفات و اعتبارات عقلی بیان کرده است که از نظر تاریخ فلسفه بسیار حائز اهمّیّت هستند. در این نوشته سعی شده که این مطالب مورد بررسی بیشتر قرار بگیرند.

معنای زندگی موضوعی مبهم و در عین حال اساسی در فلسفه است .بسیاری از اندیشمندان اشتیاق برای فهم فایده، غایت، ارزش و به طور کلی معنای آن را اشتیاقی عمیق و بنیادین در انسان دانسته اند .اگر فرآیند زندگی را فراتر از مظاهر صرف حیاتی و زیست روزمره در نظر بگیریم، پرسش های فلسفی اساسی و متعددی درباره ی این موضوع بروز می کند .اندیشمندان متعدد هر یک بر اساس اصول ویژه‌ی فکری خود به بررسی این موضوع پرداخته و با مبانی متعدد دینی و ماوراءالطبیعی، فلسفی و مادی پاسخ های متفاوتی به آن داده اند .نوشتار حاضر به بررسی تفکرات خیام با تکیه بر رباعیات و شوپنهاور پرداخته و در آن وجوه مختلف اندیشه ی این دو و نظرات آنان درباره ی موضوع اختصاصی معنای زندگی واکاوی شده و با دیدی نقادانه مورد مقایسه قرار گرفته است .تفکر خیام و فلسفه ی شوپنهاور در غیاب یک نظریه ی خدامحور قادر به ارائه ی نظریه ی معنابخشی برای زندگی نبوده اما برای مواجهه با آن هر یک راه حلی متفاوت را که یکی لذت گرایی و دیگری لذت گریزی و زهد است، بیان می کند.

ترجمه ماشینی: سنت فلسفه در جهان فارسی زبان فوق العاده غنی، خلاق و متنوع است. این گلچین که در سه مجلد تقسیم شده است، قصد دارد چیزی از آن غنا و تنوع را منتقل کند. اصطلاح «فلسفه» به معنای وسیع آن شامل بحث های کلامی، تصوف فلسفی و هرمنوتیک فلسفی (تعویل) می شود. این گلچین که بیش از یک دوره بیش از دو هزار ساله را در بر می گیرد، و ترجمه هایی از دانشمندان معتبر را به نمایش می گذارد، منابع کتابشناختی کاملی را در سرتاسر ارائه می دهد. برای هر کسی که علاقه مند به کاوش در تمام جلوه های متنوع آنها، سنت های فلسفی جذاب ایران است، چنین اثر گسترده و جاه طلبی منبعی ضروری خواهد بود. جلد اول از دوره زرتشتی شروع می شود و به زمان بیرونی و اوما خیام می رسد و به مکتب مشایی مرتبط با ابن سینا (ابعلی سینا) توجه ویژه دارد. در دوران پیش از اسلام، فلسفه با دین آمیخته بود و در متون دینی فارسی مانند گاتها، دنکرد، و متون زرتشتی بونداهیسن است که بحث های فلسفی درباره موضوعاتی از متافیزیک تا کیهان شناسی و آخرت شناسی را می توان یافت. .

خیام ایام را سر می‌کشد؛ شب را به چون روز و روز را چون شب به سر می‌برد و سر به سرش می‌نهد (همخوابگی با بیداری).

چاپ نخست حکیم عمر خیّام؛ دیدگاه‌های فلسفی غلامحسین دینانی با تحقیق و تدوین اسماعیل منصوری‌لاریجانی از مجموعه کتاب‌های برنامۀ تلویزیونی «معرفت»، منتشر شد.

اسطوره از کهن‌ترین و مهم‌ترین ساخته‌های ذهن بشر است که بنا به اهمیت و تأثیر فوق‌العاده‌اش، از دایرۀ ساخته بودن فراتر رفته و خود مبدل به سازندۀ زندگانی بشر شده‌ است. اسطوره، روایتی نمادین از هستی است که به مسائل کلان و بنیادین از قبیل پیدایش جهان و اجزایش و سرانجامِ جهان می‌پردازد و به رغم نبود پشتوانۀ تاریخی و علمی، برای علاقه‌مندان حقیقتی قدسی، والا و قطعی است. یکی از مهم‌ترین روایت‌های اساطیری در همۀ اقوام و ملل، کیفیت پیدایش مردم است. این اسطوره در میان اغلب اقوام و ملل، با وجود تفاوت‌های فکری، فرهنگی و دینی‌شان، شباهت‌ها و اشتراکات بسیار دارد، از جمله آفرینش مردم در نظام اساطیری آریایی و به‌ویژه ایرانی، شباهت‌های بسیار با روایت آفرینش مردم در میان سامی‌نژادان دارد که برخی تجلّیات آن را در دو دین یهود و اسلام می‌توان مشاهده کرد. در این مقاله به روش تحلیلی ـ توصیفی و بر اساس روایت‌های موجود در منابع ایرانی و سامی به بررسی تطبیقی اسطورۀ آفرینش مردم در این دو نظام اساطیری ‌پرداخته‌ایم. این بررسی نشانگر شباهت‌هایی چشمگیر در آفرینش مردم در این دو نظام متفاوت است؛ به‌ویژه در گیاه‌واره انگاشتن انسان نخستین و از خاک دانستن منشأ او. این شباهت‌ها گاه ناشی از تأثیر و تأثّر طبیعی اساطیر است و گاه نیز از باورهای بنیادین و مشترک بشر که حاصل مشترکات تجارب زیستی انسان‌ها است، ناشی می‌شود.