جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این پژوهش در گام نخست، پدیدۀ شومِ غرب‌زدگی(به‌مثابۀ سدی بنیادین در مسیر پیشرفت جوامع اسلامی) را از منظر اقبال لاهوری وارسی کرده و سپس الگوی اسلامی پیشرفت و راه‌های تحقق آن را در اندیشۀ ایشان ترسیم نموده و به این چهار پرسش کلیدی پاسخ داده است:(۱) ماهیت و پیامدهای زیانبار غرب‌زدگی؛ (۲) ناکافی‌بودن غرب مدرن به‌عنوان الگوی توسعه؛ (۳) ویژگی‌های الگوی پیشرفت اسلامی مبتنی بر اندیشۀ اقبال؛ (۴) سازوکارهای عملی اجرای الگوی پیشرفت. یافته‌ها که با اتکا بر روش توصیفی-تحلیلی و مطالعۀ اسنادی (آثار اقبال و مرتبط به آن) استخراج شده است، نشان داد که غرب‌زدگی چگونه به فرسایش هویت اسلامی و رکود تمدنی منجر می‌شود. همچنین کاستی‌های مدرنیتۀ غربی با استناد به این عوامل ارزیابی گردید: مادی‌گرایی، فقدان معنویت، ریاکاری ساختاری و خشونت ذاتی آن. در مقابل، الگوی تحول‌آفرین پیشرفت اسلامیِ اقبال با محوریت این موارد بدست آمد: (۱) بازگشت به هویت اصیل اسلامی (قرآن، پیامبر و شریعت)؛ (۲) احیای اجتهاد و تأکید بر فقه پویا؛ (۳) عاملیت و تلاش فعال و نقد تفسیرهای جبرگرایانه از مفاهیم دینی؛ (۴) وحدت امت اسلامی؛ (۵) اصلاحات نظام آموزشی به‌منزلۀ راهبرد عملیاتی برای اجرای الگوی اسلامی پیشرفت که در این نظام آموزشی متعالی باید مسلمانانی متعهد و متخصص پرورش یابند. در انتها ویژگی های این فارغ التحصیلان بیان شد.

آنچه در این مقاله بدان پرداخته شده، صورت‌بندی و بازنمایی ساخت‌شکنی ژاک دریدا، فیلسوف و ناقد فرانسوی، در قلمرو عربی جهان اسلام است. این مقاله با روشی اسنادی و تحلیلی به انواع سه‌گانه صورت‌بندی ارائه‌شده ساخت‌شکنی در قلمرو عربی پرداخته و هم‌زمان به کلیات خوانش متفکران مربوط به هر طیف نیز اشاره نموده است. ساخت‌شکنی در میان موافقان و مخالفان توانسته است بازتاب وسیعی داشته باشد. ظرفیت روشنگرانه و نقدی ساخت‌شکنی از جمله نقاط مهمی است که سبب تمایل متفکران عرب بدان شده و در همان حال، فضای تخریبی و معناگریز آن سبب مخالفت‌ها با آن شده است. در این مقاله، ضمن بیان طیف‌بندی‌های گذشته، به ارائه یک طیف‌بندی جدید اقدام شده که به نظر می‌رسد ضمن آنکه نقاط قوت صورت‌بندی‌های گذشته را دارد، لیکن به تکمیل نقصان‌های آن‌ها نیز پرداخته است.

شبهه بشری بودن قرآن کریم از جمله چالش‌های بنیادین در حوزه قرآن‌پژوهی معاصر است که در شبه‌قاره هند صورتی نظام‌یافته به خودگرفته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد این جریان فکری در سه مرحله به بلوغ رسیده است: در مرحله شکل‌گیری، شاه ولی‌الله دهلوی با تأکید بر وحی معنایی و رؤیاپنداری وحی، بنیان‌های اولیه را پی‌ریزی کرد. در مرحله تثبیت، سید احمدخان با عقل‌گرایی افراطی و خوانش طبیعت‌بنیاد از دین، اقبال لاهوری با خوانش تجربه‌گرایانه از وحی، و غلام احمد پرویز با زمینی‌سازی مفاهیم قرآنی، به توسعه این گفتمان پرداختند. در نهایت، فضل الرحمن در مرحله اوج‌گیری با ارائه «نظریه دوحرکتی»، این رویکرد را نظام‌مند ساخت. حاصل این فرآیند، ایجاد شکافی معرفت‌شناختی با سنت تفسیری پیشین و تقویت انگاره بشری بودن قرآن بود. این پژوهش با روش تاریخی-تحلیلی ، به واکاوی فرآیند تکامل این اندیشه در منطقه شبه قاره هند می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این جریان فکری منجر به شکل‌گیری نظریه‌ای نظام‌یافته در باب بشری‌انگاری قرآن گردیده و پیامدهای قابل توجهی در حوزه تفسیر و کلام اسلامی به همراه داشته است.

جمعیت، پدیده‌ای پیچیده و چندوجهی است که به‌عنوان یک مسأله‌ی راهبردی و عامل کلیدی در پایداری و پویایی جوامع، همواره مورد توجه اندیشمندان علوم اجتماعی بوده است. مطهری،فیلسوف و متفکر برجسته‌ی مسلمان، با ارائه‌ی تحلیل‌های عمیق اجتماعی و فرهنگی، به موضوع جمعیت پرداخته است. این نوشتار با هدف بررسی تبیین‌های اجتماعی و فرهنگی علامه مطهری در خصوص جمعیت نگارش یافته است. روش تحقیق در این پژوهش، اسنادی و کتابخانه‌ای بوده و داده‌ها از طریق بررسی آثار ایشان جمع‌آوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون پردازش شده است تا بتوان تصویری جامع از دیدگاه ایشان در مورد جمعیت ارائه کرد. یافته‌ها بیانگر آن است که استاد مطهری، از یک‌سو به نقد اندیشه‌ جمعیت‌شناسان مخالف کثرت جمعیت پرداخته و از سوی دیگر کنترل موالید پس از انعقاد نطفه را مخالف آموزه‌های دینی دانسته و پی‌آمدهای آن را برای بشر مخاطره‌آمیز قلمداد کرده‌اند. ایشان فرزندآوری را امری فطری و دارای کارکردهای بسیار دانسته و به شبهات در خصوص فرزندآوری پاسخ داده‌اند. از نظر ایشان کنترل موالید در جوامع اسلامی، سیاستی استعماری است که پیآمدهای ناگواری برای بشریت دارد. از نظر او تحدید نسل نتیجه خروج خانواده از کانون تربیت نسل است. وی فرزند را سرمایه زندگی، عامل بقا نوع، تاثیرگذار در شخصیت والدین، کمال افرین برای مادر و دارای کارکردهای معنوی می‌داند. او شبهات پیرامون افزایش جمعیت را مردود دانسته و معتقد است جمعیت عامل فقر و دشمن زیبایی زن نبوده و روزی فرزندان تضمین شده و آنان نه دشمن انسان که به مثابه عاملی برای آزمایش والدین در مسیر رشدشان هستند.مطهری را می توان در شمار اندیشمندانی دانست که به جمعیت متناسب، باور دارند. رویکرد ایشان، مبتنی بر جریان حکم ثانوی در مسائل مهم اجتماعی است.