جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

«ذات‌گرایی جدید» مابعدالطبیعه جدیدی است که با احیاء ذات‌گرایی قدیم، بسط ذات و خواص ذاتی(واقعیت و خواص واقعی) به ذوات و خواص ذاتی جوهری، رویدادی، فرایندی، رابطه‌ای، و خاصیتی، بسط آن‌ها به ذوات و خواص ذاتی طبق واقع و طبق قول، و ابتناء ذوات و خواص ذاتی طبق قول بر طبق واقع، به نحوی واقع‌بینانه، توانسته است، از سویی، به ذات‌گرایی در علوم طبیعی و انحاء ذوات و خواص ذاتی طبق واقع راه یابد و، از سوی دیگر، اعتباریات در علوم اجتماعی را، در مقام انحاء ذوات و خواص ذاتی طبق قول و قرارداد، محصول انحاء ذوات و خواص ذاتی واقعی و بخصوص محصول قوای علّی و فراعلّی آدمی دیده و نشان دهد که قراردادها و الزامات اجتماعی و اخلاقی(عام) نه صرف توافق و قرارداد بین انسان‌ها بلکه محصول ذات و سرشت آدمی و ایده‌آل‌های اجتماعی برخاسته از سرشت آدمی‌اند و از این روی به جای اینکه صرف قرارداد باشند در ذات و سرشت انسان‌ها ریشه دارند و بنابراین نه محلی و نسبی بلکه جهانی و مطلق‌اند .

نگرش متافیزیکی خاص حاکم بر منطق‌فازی، اصولی چون سیالیت، فازی، پیوستاروجودی و شناخت دارای‌مراتب را به‌عنوان بنیان و شالوده مسائل و قواعد فوق قرار‌می‌‌دهد. دیدگاه ملاصدرا در مساله علم را می توان در تناظر با منطق فازی، قرارداد: از جهت شیوه بحث به‌صورت سلسله تعاریف ذومراتبی و نیز بازگشت و مساوقت آن با وجود که ازاین‌جهت احکام حقیقت واحد ذومراتب بر آن جاری می‌شود و همچنین حرکت پیوسته‌ی زمانمند که به تشکیک در مراتب ادراک و متقابلا نفس می انجامد؛ مستنبط اصول هستی شناحتی در منطق فازی است. از سوی دیگر در چارچوب قوانین فازی می‌توان برای توصیف پیچیدگی‌ها و ابهامات در تعیین تأثیر درجه وجودی انسان بر علم او، به ارائه مدلی پرداخت که در آن شرایط در تعیین درجه عضویت در هریک از مجموعه‌های فازی باتوجه به فلسفه ملاصدرا، اعمال می‌شود. برای اثبات مدعای مقاله، شواهدی از نظام فلسفی صدرایی چون النفس فی وحدتها کلّ القوا و جسمانیّه‌الحدوث و روحانیّه‌البقاء بودن‌نفس در سایه تکامل و حرکت اشتدادی آن؛ اقامه و به روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی به اثبات فرضیه پرداخته شده است.

مسئله اختیار از مهم‌ترین و پرچالش‌ترین مسائلی است که ذهن فلاسفه شرق و غرب را به خود مشغول کرده است. در میان این فلاسفه، گروهی از فیزیکالیست‌ها با رویکردی تقلیل‌گرایانه در تلاش برای پاسخ‌گویی به این سوالات هستند: چگونه انسان می‌تواند دارای اراده آزاد باشد؟ و اگر انسان دارای اراده آزاد باشد، چگونه مسئولیت اعمال خود را بر عهده می‌گیرد؟ با توجه به تقلیل‌گرایی علّی که بر این فرض استوار است که رفتار اجزای یک موجود تعیین‌کننده رفتار کل است، زیرا اجزای یک موجود بیانگر سطح زیرین پیچیدگی و ترکیب هستند، چگونه فیزیکالیست‌های تقلیل‌گرا می‌توانند تفسیر درستی از اراده آزاد ارائه دهند؟عده‌ای از این افراد همچون سم هریس با نگاه عصب‌شناسانه خود تلاش کرده‌اند تا به این پرسش‌ها پاسخ دهند. در مقابل، دوگانه‌انگاران مسیحی دیدگاه‌های متفاوتی در این زمینه ارائه می‌دهند. با توجه به اصل سادگی، به این نتیجه می‌رسیم که دیدگاه‌های تقلیل‌گرایی در تقابل با دیدگاه‌های دوگانه‌انگاری مسیحی نمی‌توانند تبیین‌های کاملاً درست و خالی از اشکالی برای مباحثی نظیر اراده آزاد ارائه دهند. در نتیجه، تبیین‌های رقبای مذکور در این بحث پذیرفته‌تر است.

معناشناسی‌شناختی، زبان را به‌عنوان بخشی از توانایی شناختی بشر می‌داند که می‌تواند جهان متصور انسان را تبیین کند. تجربه‌های جسمانی عاملی مهم، برای شکل‌گیری مفاهیم در ذهن هستند. یکی از تئوری‌های اصلی در این حوزه طرحواره‌های تصویری (حجمی، حرکتی، قدرتی) است که از جمله مهم‌ترین سازوکارها جهت دریافت مفاهیم پنهان قرآن و ابزاری جهت تحلیل معانی آن است. در پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای مفاهیم سورۀ حشر با سازوکار طرحواره‌های تصویری مورد بررسی قرار گرفته تا تاثیر و کاربرد انواع طرحواره‌های تصویری در مفهوم‌سازی مضامین آیات و درک کاملتر از مفاهیم انتزاعی بر مخاطب روشن گردد . یافته‌ها نشان داد در سورۀ حشر مفاهیم عذاب، عبرت، قرآن، فقر و... با طرحوارۀ حرکتی و جهنم، لجاجت، قلب، ایمان، حسد و... با طرحوارۀ حجمی و کفر، ایمان، ترک بخل، تقدیر و... با طرحوارۀ قدرتی و نیز برای بیان «فقر» در قالب دو طرحوارۀ حرکتی و قدرتی و «قرآن» در قالب دو طرحوارۀ حرکتی و حجمی استفاده ‌شده‌است. نتایج بیانگر آن است در این سوره هر سه نوع طرحواره به‌کار رفته‌است و طرحوارۀ حجمی از بالاترین بسامد و طرحوارۀ قدرتی از کمترین بسامد برخوردار است.

در این مقاله، با معرفی خطاپذیرانگاری، که آموزة اصلی در دیدگاه‌های تکاملی نظام فلسفی چارلز سندرز پیرس است، استدلال می‌شود او با آموزة شانس‌انگاری که ماهیتی تکاملی دارد و تدوین قانون بزرگ تکامل کیهانی که مبتنی بر شانس‌انگاری، پیوسته‌انگاری و عشق‌انگاری است، جهانی را معرفی می‌کند که هیچ‌گاه به نظم کامل نمی‌رسد. در این جهان تکاملی، خودانگیختگی مطلق که همواره به‌مقدار بسیار کم در هر قانونی باقی می‌ماند، بخش‌های نامتعیّن جدیدی را ایجاد می‌کند که اگرچه در مسیر تکاملی نظم بیشتری می‌یابد و به حالت متعیّن نزدیک می‌شود اما باقی‌ماندن این‌مقدار خودانگیختگی و نامتعیّن‌بودن در جهان مبنای آموزة خطاپذیرانگاری پیرس قرار می‌گیرد. در ادامة مقاله از آنجا که پژوهش درخوری در بحث اختصاصی مقاله دیده نشد، به‌نحوی‌دقیق‌تر معنای خطاپذیرانگاری در پیرس، بیان و تکاملی‌بودن این آموزه برجسته می‌شود. مثال‌هایی نیز از معرفت‌شناسی، متافیزیک، الهیات و فلسفة علم پیرس عرضه شده است تا دقیق‌تر مشخص شود که کلیت نظام پیرس بر این آموزه، استوار است. در انتها اشاره‌ می‌شود که نظریة صدق پیرس نیز با این آموزه همخوان است و ازآنجا که نظریة صدق مختار هر فیلسوف، نقشی اساسی در تمامی نظام فلسفی او خواهد داشت، این هم‌خوانی را به‌مثابه شاهدی دیگر بر دعوی خود آورده‌ایم.