جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف: کاستی‌های علوم انسانی، موجب شکل‌گیری ضرورت تحول علوم انسانی در قالب تحقق علوم انسانی اسلامی در جوامع مسلمان شده است. امر مبنایی در تحقق آن، نوع رابطۀ علم و دین است. مسئلۀ مقاله پیش‌رو این بود که چه نوع رویکردهایی پیرامون رابطۀ علم و دین، مبانی لازم را برای تحقق علوم انسانی اسلامی فراهم می‌آورند. روش: از آنجا که ارزیابی این امر زمانی میسّر می‌شود که بتوان رویکردهای گوناگون را با معیاری علمی و متفق‌علیه سامان بخشید، معیار تقسیم بر اساس روابط چهارگانۀ منطقی انتخاب‌شده و کلان‎دیدگاههای موجود ذیل هر رابطه، ارائه و نقّادی شده‌اند. این مطالعه با روش کتابخانه‌ای آغاز شد و در قالب روش تحلیلی و انتقادی ادامه یافت. یافته‌ها: این پژوهش نشان داد رویکردهایی که به تباین، تساوی یا عموم و خصوص مطلق بین علم و دین منجر می‌شوند، تحقق علوم انسانی اسلامی را منسد یا محدود می‌کنند. نتیجه‌گیری: مطابق دلایلی که در متن آمده است، رویکرد تداخل روشمند با ارائۀ تعریف دقیق از علم و دین، جاگذاری درست گزاره‌های تبیینی و هنجاری، بهره‌مندی از تعدد روشی در استنتاج علوم و...، نتایج مثبتی را در تحقق علوم انسانی اسلامی در دوران گذار از علوم سکولار به دست می‌دهد.

هدف: ملاصدرا معتقد است که معرفت تصوری در سه مرحلۀ حس، خیال و عقل برای نفس محقق می‌شود. هدف این مقاله، تبیین و تحلیل نقش حس و تجربه در مراحل شناخت تصوری از منظر صدرالمتألهین بود. روش: این پژوهش با استفاده از راهبردهای توصیفی، تحلیلی و استدلالی و روشهای اسنادی، تحلیل منطقی و قیاسی به دنبال حل مسئله است. یافته‌ها: ملاصدرا در بحث ایجاد مفاهیم، نظریۀ ارتقای وجودی و انتقال را ارائه کرده است که در فرایند حرکت جوهری نفس، هم نفس و هم شناختهای تصوری‌اش، تکامل و تجرّد و ارتقای وجودی می‌یابند. بدین صورت که نفس در مرحلۀ حس، با توجه به محسوس خارجی، صورت حسی مطابق با آن را صادر می‌کند. سپس وقتی قوۀ خیال با صورت حسی روبه‌رو می‌شود، نفس با حرکت جوهری به مرتبۀ مثالی ارتقا می‌یابد و عالم خیال را مشاهده می‌کند و متناسب با وجود مثالی آن صورت حسی، یک صورت خیالی ایجاد می‌کند. پس از آن وقتی قوۀ عاقله با صورت خیالی مواجه می‌شود، نفس با حرکت جوهری به مرتبۀ عقلی ارتقا می‌یابد و عالم مثل عقلی را مشاهده می‌کند و نفس متناسب با وجود عقلی آن صورت مثالی، صورتی عقلی ابداع می‌کند. نتیجه‌گیری: برای رسیدن به مرحلۀ خیال، وجود حواس و ادراکهای حسی به صورت مستقیم ریشه و شرط بوده و مرحلۀ حس به صورت غیر مستقیم، ریشه و زمینۀ شکل‌گیری مرحلۀ عقلی است.

هدف: این مقاله با هدف استخراج اصول حاکم بر مهندسی تبلیغ عفاف و حجاب، با تکیه بر خوانش بیانیۀ گام دوم انقلاب با رویکردی قرآن‌بنیان پرداخته است. روش: روش این مقاله، توصیفی تحلیلی استنباطی بود. یافته‌ها: در مهندسی تبلیغ عفاف و حجاب، به چهار نقطه(توجه به فطرت، توجه به زمان، توجه به روش، توجه به مرحله‌بندی) توجه بنیادین شده است. نتیجه‌گیری: با استخراج اصول ده‌گانه و حاکمیت‌بخشی به آنها در مهندسی تبلیغ حجاب می‌توان در جامعه و به ویژه دانشگاه، به موفقیتهای چشمگیری رسید. سیاستگذاری مبتنی بر توجه به مهم‌ترین نقطۀ عطف؛ یعنی فطرت، بر اساس سه ویژگی «ثبات مفاهیم فطری»، «شهودی بودن فطرت» و «جمال‌گرایی فطری» است که بر پایۀ آنها می‌توان به سه اصل مهم «راهبرد ثابت»، «توجه به زیباشناسی لفظی و معنوی» و «کاربست الگوی ساخت‌گرا»(روش سقراطی) دست یافت. بر اساس نقطۀ عطف دوم؛ یعنی توجه به زمان، سه اصل «گذشته‌کاوی و عبرت‌پذیری از تجارب سابق»، «آینده‌پژوهی» و «توجه به مقتضیات حال» پژوهش شده است. بر اساس نقطۀ عطف سوم؛ یعنی توجه به روش، دو اصل «کاربست روش عملی» و «به کارگیری روشهای غیر مستقیم» پیشنهاد شده و بر اساس نقطۀ عطف چهارم نیز دو اصل «مرحله‌بندی کردن فرایند مهندسی» و «توجه به‌ تنوع الگوهای حجاب بر اساس مراحل ایمانی» معرفی شده است. از ویژگی‌های این مقاله این است که همۀ این اصول ده‌گانه را با اشاره به برخی از مفاد بیانیۀ گام دوم مطرح کرده وآنگاه با رویکردی قرآنی، آن را با کلام وحی درآمیخته است.

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین ابعاد فرایند توسعۀ مالکیت معنوی دانشجو- معلمان در ارتقا سطح علمی دانشگاه فرهنگیان انجام شد. روش: رویکرد تحقیق، کیفی از نوع تحلیل محتوای استقرایی با تأکید بر شیوۀ خود ادراکی بود. مشارکت‌کنندگان دانشجو- معلمان شاغل در دانشگاه فرهنگیان شهید مطهری خوی در سال تحصیلی 1401-1400 بودند که 17 نفر از آنان به صورت نمونه‌گیری هدفمند از نوع شاخص، مورد مطالعه قرار گرفتند. در این راستا مصاحبه‌های نیمه سازمان‌یافته‌ای از آنها صورت گرفت و نمونه‌گیری تا اشباع داده‌ها ادامه یافت. برای اعتبارسنجی یافته‌ها، از روش خودبازبینی محقق و توصیف غنی داده‌ها و برای تعیین پایایی داده‌ها، از روش تحلیل موازی استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های این تحقیق شامل هشت مقولۀ اصلی، 26 مقولۀ فرعی و 159 کد اولیه است که مقوله‌های اصلی آن، مبتنی بر شاخصه‌های فرهنگ آموزشی، پژوهشگری، حرفه‌ای‌گری، خودانگارۀ‌ معلمی، هویت علمی، خودرهبری، گفتمان سازمانی و خودزیستی علمی است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که در راستای توسعه و غنی‌سازی فرایندها و کنشهای آموزشی، فعالیت‌های فکورانۀ دانشجو- معلمان محور اقدامات درسی و تربیتی قرار گیرد و به کارگیری اندیشه‌ها و دیدگاههای جدید منبعث از تجاربی باشد که در عمل به کار گرفته شده‌اند.

هدف: این پژوهش کاربردی در راستای توانمندسازی دانشجومعلمان به منظور کسب مهارتهای لازم برای بهبود کیفیت زندگی شخصی و شغلی آنان طراحی شد و با هدف بررسی کرامت‌درمانی معنوی اسلامی(به صورت گروهی) بر تنظیم شناختی هیجان و رضامندی زناشویی دانشجومعلمان متأهل دانشگاه فرهنگیان خراسان رضوی انجام شد. روش: پژوهش حاضر یک مطالعۀ آزمایشی است و دانشجویان متأهل دانشگاه فرهنگیان خراسان رضوی جامعۀ آماری بودند. در ارزیابی اولیه، از جامعۀ داوطلب قابل دسترس، نمونه انتخاب شد و تعداد 22 دانشجوی متأهل زن، انتخاب و در دو گروه آزمایش و گروه کنترل جایگزین شدند. ابزار اندازه‌گیری این پژوهش، آزمون تنظیم شناختی هیجان 1 (CERQ)؛ گارنفسکی و همکاران(2001) و پرسشنامۀ رضامندی همسران افروز(1390) (فرم کوتاه) (AMSS) بود. داده‌های حاصل از این طرح با استفاده از نرم‌افزار آماری 22SPSS-، تجزیه و تحلیل و فرضیه‌ها با روش آماری (تحلیل کوواریانس) سنجش شدند. یافته‌ها: نتایج حاصل از تحلیل کوواریانس نشان داد که بین آزمودنی‌های دو گروه آزمایش و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد(P <0.01). نتیجه‌گیری: کرامت‌درمانی معنوی اسلامی می‌تواند روش مناسبی برای کاهش راهبردهای منفی تنظیم شناختی هیجان و افزایش راهبردهای مثبت آن باشد و نیز در افزایش مؤلفه‌های رضایتمندی زناشویی مؤثر باشد و به عنوان مداخله‌ای مبتنی بر شواهد تجربی در ترمیم روابط آسیب‌دیدۀ زوجی دانشجویان استفاده شود.

هدف: هدف از انجام این پژوهش، تبیین جایگاه رجعت در فرایند تکامل جامعه بود. روش: روش مقاله، توصیفی تحلیلی و تطبیق آیات الهی و روایات وارد شده در تفسیر موضوع بود. شیوۀ گردآوری داده‌ها و استنادات، کتابخانه‌ای است. یافته‌ها: رجعت، دورانی بین ظهور و قیامت و تابلوی جهانی اسلام در آینده‎‌پژوهی و مقطعی ایمانی از مراحل تکامل جامعۀ بشری است؛ در نتیجه، جامعه با وجود فراز و فرودها، مطابق سه بعد وجودی انسان، سه دورۀ شکوفایی از لحاظ رفتاری، اخلاقی و اعتقادی؛ یعنی سطح تکاملی «اسلام، ایمان و یقین» داشته و با تشکیل حکومت صالحان، قدم اول از کمال جامعه آغاز می‌شود. لذا ایام‌الله «ظهور»، «رجعت» و «قیامت»، مراتب مختلف یک حقیقت‌اند که زمین و زمینیان، با طی سه دوران به رشد و تعالی خود می‌رسند.

هدف: هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی دیدگاه شهید ثانی در خصوص ویژگی‌های دانشجو و دانش‌پژوه مطلوب، با اسناد بالادستی نظام آموزشی کشور(سند اسلامی شدن دانشگاهها؛ مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران؛ سند تحول بنیادین آموزش و پرورش) بود. روش: این تحقیق از حیث هدف، کاربردی است و با استفاده از رویکرد کیفی و روش اسنادی و منابع کتابخانه‌ای، به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. یافته‌ها: از دیدگاه شهید ثانی، دانشجو و دانش‌پژوه موفق از ویژگی‌هایی همچون: نیّت ناب و پالودن دل از بدی‌ها، استفاده از فرصتهای پیش رو برای تحصیل، زدودن موانع تحصیل و دلبستگی‌های مادی، اجتناب از افراد سطحی‌نگر و معاشرتهای ناسالم، جدّیت، پویایی، بلندهمتی و اولویت‌بندی در دانش‌پژوهی برخوردار است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی کشور، به تمامی ویژگی‌های ذکر شده لااقل به صورت غیر مستقیم اشاره شده است؛ اما در سند اسلامی شدن دانشگاهها، به دلیل استادمحور بودن سند، به ویژگی‌هایی همچون: استفاده از فرصتهای پیش رو برای تحصیل، زدودن موانع تحصیل و دلبستگی مادی و اجتناب از افراد سطحی‌نگر و معاشرتهای ناسالم توجه لازم صورت نگرفته بود.

هدف: هدف از این نوشتار، تبیین نقاط قوّت و ضعف و تحلیل ساختار و محتوای کتاب اندیشۀ اسلامی 1 محصول طرح کوتاه‌مدت تحول دروس معارف اسلامی بود. روش: پژوهش حاضر با روش بررسی موردی و تحلیل انتقادی، به بررسی کتاب مذکور پرداخته است. یافته‌ها: اتخاذ رویکرد شناختی و عملی به جای دانش‌افزایی صرف و توجه بیشتر به آرای اندیشمندان بزرگ اسلامی، همانند ملاصدرا، از نقاط قوّت این پژوهش می‌باشند. آسیبهای متعددی نیز در کنار این نقاط قوّت متوجه این اثر است که مهم‌ترین آنها عبارتند از: عدم توجه به پیشینۀ آموزشی دانشجویان در زمینۀ آموزش دروس معارف اسلامی، گسترده بودن مطالب هر درس و خارج بودن از حوصله و فرصت طرح در یک جلسۀ درسی، فقدان رویکرد مناسب و منسجم در طرّاحی و ارائۀ محتوای آموزشی، استفاده از اصطلاحات فلسفی نامأنوس برای دانشجویان، وجود برخی ایرادات محتوایی قابل توجه در متن کتاب و فقدان مقدمه‌ای که اهداف، رویکردها، تفاوت با کتابهای معارف پیشین و راهنمایی مخاطبان را بیان کند. نتیجه‌گیری: از دیدگاه پژوهش حاضر، کتاب اندیشۀ اسلامی 1 محصول طرح کوتاه‌مدت تحول در دروس معارف، در کنار نقاط قوّت فراوانی که دارد، مبتلا به برخی کاستی‌ها در ساختار و محتواست.

هدف: پژوهش حاضر به دنبال امکان‌سنجی برداشت و خوانش مردانه در آیات حوزۀ زن در طول تاریخ بود و مدل مواجهۀ قرآن با جنسیت زن، متناظر با گفتمان پیش از اسلام را به عنوان مبنای سدّ خوانش جنسیتی بازشناسی کرد. روش: پژوهش حاضر با ابزار گردآوری اسنادی- کتابخانه‌ای و روش توصیفی- تحلیلی و سطح تحلیلِ تحلیل محتوا به سرانجام رسیده است. یافته‌ها: بررسی دیدگاه مفسّران از قرن دوم تا چهاردهم، بیانگر تأثیر جنسیت در برداشت از متن و در نتیجه، خوانش مردانه در مطالعۀ موردی بود؛ به طوری که از قرن دوم تا سیزدهم به سبب گفتمان، دوره و بوم مفسّران، خوانشهای برتری جنسیتی مشهود است و در قرن 14 و 15، به سبب تعدیل گفتمانی، برتری جای خود را به تفاوتهای جنسیتی بدون ملاک برتری داده است. نتایج: توجه مفسّر یه این نکته که جنسیت زن در جاهلیت پایین بوده و خداوند مهندسی مخصوص و سبک فراجنسیتی جایگاه جنسیت زن را ارتقا داده است و در منظومۀ دینی و زندگی زناشویی، اقتصادی و سیاسی برای زن، بر خلاف گفتمان موجود، هویت‌سازی کرده است، می‌تواند سد خوانش جنسیتی باشد. برداشت فراجنسیتی از آیۀ 34 نساء بر اساس سیاق، نافی خوانشهای برتری جنسیتی است.