جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در تحقیق حاضر، به بررسی و جستجوی صنعت التفات در آیات 15 جزء اول قرآن کریم پرداخته شده است. و سپس، علت و حکمت تفسیری به کار بردن صنعت التفات در آیه ذکر شده است. این تحقیق به روش کتابخانه ای انجام شده و بیشتر از کتابهای تفسیری شیعه و اهل سنت و نیز کتابهای بلاغی استفاده شده و در دو بخش تنظیم گردیده است. بخش اول: پیشینه ای درباره علم بلاغت گفته شده و پس از آن به طبقه بندی علم بلاغت به علم معانی، علم بدیع، علم بیان پرداخته شده است و سپس حالتهایی را که خلاف اقتضای ظاهر در آنها آورده می شود بیان گردیده، که شامل 4 قسمت می باشد: 1) آوردن ضمیر به جای اسم ظاهر 2) آوردن اسم ظاهر به جای ضمیر 3) تغلیب 4) التفات و بعد از آن به توضیح درباره صبغت التفات و اسامی آن در لغت عرب و نیز هدف متکلم از به کار گیری صنعت التفات در کلام خود، سخن رانده شده است. بعد از اتمام کلیات به طبقه بندی انواع التفات پرداخته شده است، و برای هر کدام مثالی آورده شده. بخش دوم: این بخش شامل 6 فصل می باشد که در هر فصل نمونه و مثالهای قرآنی نوعی از انواع التفات، در 15 جزء اول قرآن به ترتیب آورده شده، تا خواننده بتواند به ترتیب از ابتدای قرآن به تمامی آیاتی که در آنها صنعت التفات به کار رفته، در فصلی مشخص و جداگانه و مربوط به خود آن نوع دسترسی یابد. به عنوان مثال: در فصل اول تمامی نمونه های آیات قرآنی که صنعت التفات از نوع متکلم به مخاطب است آورده شده. در فصل دوم تمامی نمونه های آیات قرآن که صنعت التفات از نوع متکلم به مغایب است آورده شده و به همین ترتیب در 6 فصل این کار انجام گرفته است.

این تحقیق در مورد خشم و غضب است که مطالب آن در 5 بخش تقسیم شده است. بخش اول شامل مفاهیم و کلیات است که در آن بیان شده که خشم در مورد انسان دو نوع است: یکی مذموم که به معنای جوشش و غلیان خون برای انتقام یا دشمن داشتن کسی توأم با حس انتقام از او است و یکی ممدوح که یکی از نعمتهای بزرگ الهی است و به عنوان سلاح در مواجه با خطرات برای انسان آفریده شده است و حقیقت خشم و غضب در مورد خداوند همان انتقام است. یعنی اینکه وقتی کسی مرتکب سیئات شود، از رحمت الهی دور می شود و طبق سنت الهی، مشمول عذاب و دوری از رحمت شده و مورد کیفر الهی واقع می شود. انسانها در برابر نیروی غضب در سه درجه افراط و تفریط و اعتدال هستند که اعتدال در غضب ممدوح و افراط و تفریط در آن مذموم می باشد و افراط در غضب یعنی اینکه انسان در استفاده از این نیرو از مدار عقل و دین خارج شود و تفریط در آن، اینکه اصلا خشم و غضب نداشته باشد یا به اصطلاح بی غیرت باشد. اسباب پیدایش خشم و غضب در انسان عبارتند از: کبر، حرص و دنیا پرستی، استهزاء و مسخره دیگران، دشنام گفتن به دیگران و فاش کردن راز و... و موجبات به وجود آمدن خشم و لعنت خداوند نیز کفر و شرک، ارتداد، کتمان حقایق، رفاه زدگی و طغیان، فساد، قطع رحم، قتل عمد، جهاد گریزی و آزار پیامبر می باشد. از جمله آثار و پیامدهای خشم و غضب در این دنیا کینه توزی، عداوت،عیب جویی، حسد، جدال و... می باشد. و مهمترین پیامد اخروی آن غضب خداوند است در پایان هم راه هایی برای درمان علمی و عملی ارایه شده است.

این رساله با عنوان«عفت کلام در قرآن» در جستجوی پاسخ به پرسشها و ابهاماتی است که در ذهن نگارنده و برخی دانشجویان وجود داشته است و به نظر می رسد پژوهش جدیدی درزمینه آشنایی با کیفیت سخن گفتن و یا به عبارت دیگر آشنایی با فواید و آفات بیان و زبان از دیدگاه قرآن می باشد. این پایان نامه شامل یک مقدمه و سه بخش می باشد. بخش اول به بررسی واژه«عفت» (لغوی و اصطلاحی) و کاربرد عفت کلام با استناد به آیات و روایات می پردازد. هم چنین درباره کلام و بیان تحت، عنوان نقش کلیدی زبان در فرهنگ قرآن و اهمیت زبان و به برخی از آفات زبان اختصاص یافته است. بخش دوم درباره «ادب الهی در تبین معارف قرآنی» می باشد که شامل مفاهیم و تعاریف ادب و هم چنین تعریف اخلاق و جایگاه آن و به مفهوم کنایه و کنایاتی که در قرآن به کار رفته اختصاص یافته است. بخش سوم درباره نقش قرآن در اعتدال بخشیدن کلام و بیان است که در آن به مباحثی درباره پیشگامی قرآن در اعتدال و اصلاح گفتار و شناساندن آفات زبان و اصلاح تعبیرات و راههای گریز از مهلکه های زبان و آموزش شیوه صحیح سخن گفتن پرداخته شده است.

آنچه در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد در 6 فصل به صورت زیر می باشد: فصل اول مربوط به معرفی و شرح حال میبدی و آشنایی با تفسیر کشف الاسرار وعده الابرار می باشد. فصل های دوم و سوم و چهارم شامل لغاتی از قرآن کریم است که با حروف «ا» و «أ» و «ب» آورده شده است. با توجه به این نکته که موضوع این تحقیق یک فرهنگ واژگان قرآنی است. بنابراین ترکیبات قرآنی و هر آنچه در کشف الاسرار به صورت یک ترکیب در نظر گرفته شده و با هم ترجمه شده مورد نظر ما نمی باشد و از محدوده این تحقیق خارج است. مبنای کار ما در این قسمت فرهنگنامه قرآنی دکتر محمد جعفر یاحقی است. مسئله ای که در فصل پنجم مورد بررسی قرار می گیرد این است که میبدی کدام یک از قراءات مشهور قرآن را مورد قبول دانسته و تفسیر خود را بر اساس آن نوشته است. برای مشخص کردن این مسئله چند نمونه از آیاتی که دارای اختلاف قرائت هستند را مورد بررسی قرار می دهیم تا از مجموع آنها نتیجه مورد نظر را کسب کنیم. در فصل ششم تعدادی از لغات فارسی قدیمی غیر رایج که در ترجمه تفسیر کشف الاسرار مورد استفاده قرار گرفته اند به همراه معنی امروزی آنها ذکر شده است.

واژه فتنه چنان که اهل فن در کتب خویش ذکر کرده اند دارای وجوه و معنایی متعددی است. معانی چون: آزمایش، عبرت، عذاب، شکنجه، شرک، فریفتن و... که آن را تحت دو عنوان آزمایش و آشوب خلاصه نموده ایم. آزمایش به معنای آشکار ساختن حقیقت چیزی و خالص نمودن گوهری از آمیزه های پنهان آن است. خداوند بشر را به منظور تربیت و تکامل او در طول زندگی به وسیله ابزار گوناگون از جمله: سختی ها و نعمت ها، تکلیف ها و نافرمانی ها می آزماید. اما بعد دیگر فتنه معنای آشوب است. آشوبها را می توان به دو دسته فردی و اجتماعی تقسیم نمود فتنه ها هنگامی که در جامعه به وجود می آیند. آثار ناپسندی از خود به جای می گذارند. چنان که ریختن خون ها، شک در اعتقادات و ... امری عادی تلقی می شود. البته فتنه آثار مثبتی نیز دارد از جمله: شناخت جامعه آشوب زده، بروز محتویات درونی انسان ها و به فعلیت رسیدن تشخیص حق و باطل. که البته این آثار در مقابل آثار منفی بسیار ناچیز است چرا که عبرت گیری مردم معمولی در برابر این گونه مسایل بسیار اندک است بنابراین بر تمامی عالمان و مسئولان جامعه است که با عوامل به وجود آورنده آن از جمله: پیروی از هوای نفس، ایجاد بدعت در احکام و زمینه های مناسب فتنه به هر طریق مبارزه کنند.

سیر مطالعات این تحقیق بیانگر این واقعیت می باشد که انسان ها در کمتر زمانی بوده است که وارد اسلام به معنی باطنی آن شده اند و غافل از آن معنا و مفهوم عمیق بوده اند. در قرآن کریم آیات متعددی وجود دارد که در آنها واژه اسلام و مشتقات آن بکار رفته و معانی مختلفی از هر یک از این کاربرد ها مد نظر بوده است که در این تحقیق نیز تمامی سعی بر آن شده است تا با استفاده از روش معنی شناسی به شناسایی تمامی آیات و واژگانی که از ریشه «سلم» می باشند پرداخته و تا حد امکان از مقاصد و معانی کاربردی و اصطلاحی این واژه و مشتقات آن بررسی های لازم به عمل بیاید. به نوعی هدف این تحقیق آشنایی به طور نسبی با واژه اسلام هم به صورت ظاهری (مجازی) و هم به صورت باطنی (معنوی) ، که پس از تحقیق و بررسی های لازم از منابع گوناگون دینی و تفاسیر مختلف کتاب آسمانی در طی سه مرحله یعنی سه فصل به ترتیب، کلیات مفاهیم اسلام، مبانی و اصول اسلام و روش ها و اهداف اسلام صورت گرفته است که امید آن دارم که به لطف حق توانسته باشم تا حدودی حق مطلب موضوع مورد نظر را بجا آورده باشم.

این پایان نامه یک فرهنگ لغت قرآنی است که بر اساس حروف الفبایی که در اول هر واژه وجود دارد مرتب شده است و بر حسب اینکه آن واژه سه حرفی چهارحرفی و غیره می باشد به فصل هایی تقسیم شده است. در این فرهنگ لغت قرآنی، معانی مختلف هر واژه و اشتقاقات آن و حتّی گاهی عباراتی در تبیین آن واژه آورده شده و نیز معنی بسیاری از واژه ها با ریشه سه حرفی و اصل معنایی آن مرتبط شده و این کار به حدی استادانه است که خواننده را به شگفتی وا می دارد. علاوه بر اهمیت این پایان نامه از لحاظ قرآنی ودینی، از جنبة ادبی نیز در خور توجّه است زیرا پلی ارتباطی است بین پارسی امروز و پارسی قدیم و خواننده از این طریق با سبک و خصوصیات نگارشی و دستوری نثر پارسی رایج در قرن هفتم آشنا می گردد و لغات مصطلح در آن زمان را می شناسد. اکنون که محاسن این اثر نفیس را بر شمردیم شاید لازم باشد که عیب های آن را نیز متذکر شویم؛ به نظر بنده تنها عیب آن، کثرت اغلاط آن است یا به عبارتی دیگر «با توجه به اینکه تاریخ استنساخ آن 1064 ه . ق است» نسخه ای که در دسترس بنده بود و ملاک تصحیح قرار گرفت، نسخه ای کم اعتبار جلوه می کرد، اما چون این نسخه تنها نسخة موجود بود ناچار از همان استفاده کردم و با شوقی وافر آن را با فرهنگ لغت های معتبر تطبیق دادم و تا حدی بر رفع اغلاط و اشکالات آن فائق شدم و آنچه در توان بود مبذول داشتم.

با سپاس از خداوند منان که مرا دراین راه توفیق عنایت کرد تا بتوانم گامی کوچک در شناخت زندگی انبیاء داشته باشم. پایان نامه ای که پیش رو دارید از چهار فصل تشکیل شده است که به ترتیب عبارتند از: 1)فصل اول: قصه و گزارش تاریخ در قرآن 2) فصل دوم: یونس(ع) 3)فصل سوم: سرگذشت قوم یونس(ع) 4) فصل چهارم: نکته هایی از داستان حضرت یونس(ع) که در این جا به اختصار، توضیح هر کدام می پردازیم در فصل اول که به طور کلی به واژه شناسی قصه، تاریخ، تفاوت قصه و داستان و غیره می پردازیم که برای خواننده ریشه، قصه و استفاده قصه در قرآن روشن شود. در ادامه در فصل دوم به توضیح رسالت یونس(ع) می پردازیم و در فصل سوم مربوط به زندگی نامه حضرت یونس(ع) و در آخر در فصل چهارم به بررسی نکات آموزنده از داستان حضرت یونس(ع) می پردازیم که می تواند مورد استفاده عموم قرار گیرد.

در این تحقیق بیشتر از کتابهای تفسیری استفاده شده است و شامل سه فصل می باشد که در هر فصل بعد از بیان قصه یوسف که حول محور آیات قرآنی نوشته شده است، به مقایسه داستان یوسف در قرآن و تورات پرداخته شده است که در این مقایسه در مورد اختلاف و اشتراک بین قرآن و تورات بحث شده و در اولین مقایسه به موارد اشتراک و بعد از آن به موارد ذکر شده در قرآن و تورات و بعد به موارد متناقض(مواردی که در هر دو کتاب ذکر شده اما نوع مطالب شان با هم فرق می کند این دو کتاب پرداخته شده است. و در پایان هر قسمت به بحث روایتی در مورد این داستان پرداخته، که از بین این روایات، یک سری روایات وجود دارد که به آنها اسرائیلیات گفته می شود و در اینجا بر اساس آیات قرآنی و کتابهای تفسیری از جمله کتاب جمال انسانیت(تفسیر سوره یوسف)بر آنها خدشه وارد کرده ایم و آنها را رد کرده ایم. و در پایان تحقیق هم نتیجه گیری کلی در مورد، این مقایسه صورت گرفته است.

در بررسی داستان این پیامبر الهی که دارای نکات فراوان روان شناختی و تربیتی است ما سعی کرده ایم که گوشه ای از این نکات را در این تحقیق یاد آور شویم به همین جهت این پایان نامه را در سه فصل تقسیم کرده ایم و از آنجا که این موضوع مربوط به قصه حضرت یوسف است ابتدا قصه و ویژگیهای آن را در قرآن بررسی کردیم که مشخص می شود قصه های قرآنی که از منبع وحی سر چشمه می گیرند تفاوت وافری با قصه های نویسندگان دارند و بعد نکاتی در مورد روان شناسی که همان علم مطالعه رفتار و پدیده های ذهنی است و همچنین نکاتی در مورد معنا و مفهوم تربیت آمده است. در فصل دوم جنبه های روان شناختی داستان این پیامبر الهی مورد بحث قرار گرفته است. موضوعاتی مانند خواب و رؤیا، شیوه رفتار حضرت یعقوب با فرزندان، حسد، نفاق، دروغ، صبر، عشق و شیفتگی، ترک هوای نفس، یأس و امید، گذشت و شفای حضرت یعقوب از جنبه روان شناختی یا تأثیر آن بر روان مورد بحث قرار گرفته است و سپس همان موضوع در داستان حضرت یوسف مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل سوم موضوعاتی بحث شده است که در اینجا بیشتر روی جنبه تربیتی آن تکیه شده است و شامل7 زیر فصل به این ترتیب است: الگو، اصل عزت و کرامت نفس، توکل، حیا و عفت کلام، جدال احسن، بیداری وجدان و عبرت مورد بحث قرار گرفته و سپس مانند فصل قبل همان موضوع در داستان حضرت یوسف(ع) مورد بررسی قرار گرفته است.