مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

نویسنده با نگاه متعصبانه و پیشداورانه و ضد شیعی به تاریخ تشیع نگریسته و شیعیان را در پیروی و یاری ائمه (ع) غیر صادق و تشیع را بدعت در امت اسلامی و... دانسته است. که نیاز به پاسخگویی تفصیلی دارد.

فقه در اصطلاح، استنباط و استخراج احكام شرعي فرعي از روي ادلّه تفصيلي آنهاست. قرآن کریم به عنوان اولین دلیل و منبع برای شناخت احکام شرعی، فقهی و حقوقی و نیز ارتباطات فردی و اجتماعی و بزرگترين پشتوانه براى رسول خدا (ص) و اهل بيت عصمت و طهارت (ع)، در اثبات احكام فرعي اسلام است. آگاهی از مستشهدات قرآنی اهل بیت(ع) به عنوان یکی از مهمترین ادله فقه در استخراج و استنباط احکام شرعی فرعی حائز اهمیت است. در اين مقاله، نگارنده به هدف پاسخ به این سوال كه «مستشهدات قرآنی امام صادق(ع)در استباط احکام شرعی فرعی کدام است؟» با تدبر در مفهوم فقه و ادله آن، احکام شرعی، آیات قرآنی و نیز روایات رسیده از امام صادق (ع)، به بررسی این موضوع پرداخته است. از آنجا که دستيابى به احكام شرعى و فقهی، مقدمه عمل به آنها و تأمين سعادت دنيا و آخرت انسان است، آشنایی با نحوه استشهادات و استدلال‌های ائمه معصومین(ع) به آیات قرآن در اثبات احکام اسلام ضروری است. لذا در این مقاله با عنوان «واکاوی مستشهدات قرآنی امام صادق(ع) در تبیین احکام شرعی» سعي شده است ضمن بيان مقدمه‌اي كوتاه درباره فقه و ادله تفصیلی آن در استنباط احكام شرعي، با ذكر روايات رسيده از امام صادق(ع) استشهاد و استدلال اين امام همام را در اثبات احكام فرعي اسلام بيان گردد.

مساله جایگاه عقل در حوزه اعتقادات دینی به عنوان یکی از اساسی و ریشه ترین بحث در حوزه اعتقادات قرار گرفته. پاسخ صحیح این مساله میتواند مشکل معرفت شناسی انسان را در حوزه اعتقادات حل کند و در نتیجه از افراط و تفریط در فهم و کاربرد عقل در این حوزه جلوگیری شود در این تحقیق، مساله جایگاه عقل در حوزه اعتقادات را از منظر امام صادق (ع) استخراج کرد. امام صادق (ع) عقل را یک قوه ای از جنس نور می داند که ادراک و فهم، اعم از ادراک نظری و عملی، از آن سرچشمه گرفته. و از منظر وی عقل را به عنوان ابزار در شناخت امور اعتقادات قرار داده است، یعنی با تکیه با قوه عقلی خیلی از کشفیات در امور اعتقادات، اعم از باب خدا شناسی، راهنما شناسی و معاد شناسی را به دست خواهیم آورد. البته امام در ضمن بیان این جایگاه بلندی عقل، به ناتوانانی ها و محدودیت های عقل نسبت به بعضی از زاویه های اعتقادات دینی هم اشاره کرد. این تحقیق دارای چهار فصل می باشد. فصل اول مربوط به امور کلیات و مفاهیم تحقیق هست. در فصل دوم چیستی، اقسام و ارزش عقل از منظر امام صادق (ع) را بحث کردیم. و در فصل سوم بحث حجیت و محدودیت های عقل در حوزه اعتقادات از منظر امام صادق (ع) را بررسی کردیم. و در فصل چهارم که پایان تحقیق هست، بحث کارکرد های عقل در حوزه اعتقادات از منظر امام صادق را ارائه کردیم.

در سیره اهل بیت^ یکی از شیوه‌های مهم برای پاسخ به سؤالات «شیوه پرسش‌گری» است که پاسخگو آنرا برای ایجاد فضای پاسخ‌گویی مطلوب، بین خود و مخاطب شکل میدهد. روش اخلاقی امام صادق× در مواجهه با پرسش مخاطبان و جهت‌دهی سؤالات ایشان مسئله مقاله پیش‌رو است؛ بررسی توصیفی ـ تحلیلی سیره و کلام امام× نشان‌دهنده استقبال ایشان از «پرسش‌گری» است. ایجاد انگیزه برای سؤالات بیشتر، منصرف ساختن پرسش‌گر از سؤال و تذکر سؤال فراموش شده از شیوه‌های اخلاقی ای است که امام× در مقام پرسش‌گری مخاطبان به‌کار برده‌اند.

امام صادق(ع) به عنوان یکی از شخصیتهای برجسته اهل‌بیتِ رسول‌الله(ص) علاوه بر جایگاه مذهبیِ ویژه‌ در میان شیعیان، مورد توجّه اهل‌تسنّن نیز می‌باشد. اهل‌سنّت که در منابع خویش از امام صادق(ع) بیشتر با نام "جعفربن‌محمد" یاد می‌کنند، در منابع رواییِ خود، به‌ویژه تفاسیرشان، تعداد مُعتنابهی از روایات تفسیری امام صادق(ع) را نقل کرده‌اَند. بیشترِ این احادیث، بدون ذکر سند و به‌طور مستقیم از آن‌حضرت نقل شده است که نشان از باور اندیشمندان اهل‌سنّت به مقام والای امام صادق(ع) در عرصه تفسیر قرآن دارد. این مسأله، وقتی روشن‌تر می‌شود که بدانیم در 79 سوره از 114 سوره قرآن، و جمعاً ذیل 341 آیه قرآن، در منابع روایی و تفسیریِ اهل‌تسنّن روایاتی از امام صادق(ع) دیده می‌شود. در این مقاله، پس از استخراج و دسته‌بندی احادیث مورد نظر به روش توصیفی- تحلیلی و گردآوریِ کتابخانه‌ای، روشن می‌شود که دستِ‌کم در پنج حوزه: 1- بیان معانی تنزیلی شامل: ایضاح لفظی (واژه‌شناسی) و ایضاح مفهومی (نکات تفسیری: تبیین مجمل، تخصیص عام، تقیید اطلاق، توضیح مفاهیم شرعی، تفصیل احکام قرآن، بیان ناسخ و منسوخ و ...)؛ 2- بیان معانی تأویلی شامل: بیان مصادیق (جری و تطبیق) و بیان لایه‌های معنایی (بطن آیه)؛ 3- بیان فضای نزول شامل: سبب نزول و شأن نزول؛ 4- استناد به آیات قرآن؛ و 5- بیان قرائات قرآنی از آن امام(ع) در کتب مذکور بیاناتی موجود است. بررسی سندی این احادیث از عهده این نوشتار خارج است و مجالی دیگر می‌طلبد.

یکی از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ فقه و حدیث، نیمه نخست قرن دوم هجری است. این دورآن‌که مصادف با عصر امام صادق (ع) است، دوران طلایی حدیث شیعه و اهل تسنن به شمار می‌رود؛ اما به‌هرروی، مطالعات مربوط به تاریخ حدیث با ابهامات زیادی در این دوره مواجه است. از غامض‌ترین این ابهامات، جریان شناسی تاریخی سرقت حدیث و بازیابی روایات امام صادق (ع) در جوامع حدیثی اهل سنت، با توجه به شاگردی و حضور جمع کثیری از راویان و فقیهان اهل تسنن در مدرسه علمی ایشان است. امری که با تعداد روایات امام صادق (ع) در جوامع روایی اهل تسنن همخوانی ندارد. این پژوهش، با روش تحلیل تاریخی بر آن است با بررسی جریان‌های تاریخی و گزارش‌های رجالی از مدرّسان و سارقان حدیث، به تبیین چگونگی بازیابی نقل روایات امام صادق (ع) در منابع حدیثی عامه بپردازد. درنتیجه این پژوهش می‌توان گفت، برخی عوامل نظیر ترس از حکومت عباسیان، عدم حجیت اخبار آحاد در نزد اصحاب رأی در عراق و نیز دیدگاه‌های مغرضانه و حاسدانه نسبت به امام صادق (ع)، سبب تغییر در متن یا سند برخی روایات ایشان شده است. ازاین‌رو، مطالعه تطبیقی میان روایات شیعه و اهل تسنن و بازیابی روایات فقهی امام صادق (ع)، ضرورتی انکارناپذیر است.

حریز بن عبدالله و عبدالله بن نجاشی از صحابیان والامقام امام صادق۷، در «سِجِستان»، در واکنش به ناسزاگویی خوارج به امام‏علی۷، تعدادی از آنان را کشتند. امام صادق۷ در برابر این اقدامات مشابه، «حریز» را از خود دور ساخت که حاوی تخطئه و تنبیه اوست و «ابن نجاشی» را پذیرفت و رفتارش را تصحیح نمود. پژوهش فرارو دنبال پاسخ به چگونگی و چرایی این موضع‏گیری متفاوت است. درباره جرح یا توثیق این راویان، در منابع روایی، رجالی و برخی مجلات تخصّصی، نکاتی آمده است؛ امّا درباره چرایی تفاوت رفتار امام صادق۷، مقاله‏ای یافت نشد. بررسی و تحلیل اخبار مرتبط، نشان می‏دهند که حمل روگردانی امام۷ از حریز بر تقیه بی‏وجه نیست. همچنین گرچه حکم اولیّه سبّ‏کننده امام علی۷، قتل اوست، لکن اجرای این حکم، مستلزم اذن معصوم۷ و پیش‏بینی پیامدهای آن است که رعایت این‏جهات، به ‏ویژه از اصحابی در تراز حریز انتظار می‏رفته است؛ اموری که در شرایط متفاوت و درباره افرادی چون ابن نجاشی مورد انتظار نبوده است.

این نوشتار با عنوان «تحلیل احادیث اعتقادی امام صادق (ع) با رویکرد نقد آراء انحرافی عصر ایشان» با روش توصیفی تحلیلی به مطالعه عناصر موجود در روایات مندرج در ابواب اعتقادی منسوب به امام صادق (ع) پرداخته و پس از تبیین کلیات تحقیق و معرفی امام صادق (ع) و معرفی اجمالی اصول کافی و مؤلف آن، به جریان شناسی جریانهای انحرافی زمان امام صادق" (ع) پرداخته و فرق و مکاتب کلامی که در زمان امام صادق (ع) وجود داشتند را بررسی کرده و عقاید این فرق و مکاتب در دو حوزه خدا شناسی و راهنما شناسی مانند هستی شناسی و صفات الهی تبیین شده است. سپس در فصلی مستقل به تحلیل احادیث اعتقادی امام صادق (ع) پرداخته و ابتداء معرفی راویان امام صادق (ع) را شمرده و احوال برخی از راویان مهم آن معرفی شده و بعدا اتخاذ موضع امام صادق (ع) در مقابل منحرفان عقیدتی بحث شده است. در فصل آخر این تحقیق تحلیل درونی احادیث امام صادق(ع) صورت گرفته و به این نتیجه رسیده است که احادیث اعتقادی امام صادق (ع) فقط به یک موضوع خاص اعتقادی منحصر نبوده بلکه در موضوعات مختلف مانند توحید، صفات الهی، پیامبر شناسی و معاد ورود کرده، شیوه و روشهای امام صادق (ع) مانند دعوت دادن مخالفان برای مناظره و قطع ارتباط با منحرفان، با شیوه ایجاد سؤال در ذهن مخاطب، از براهین علمی و منطقی و گاه از تمثیل و تشبیه تبیین شده است.

حیات انسان در طـول تاریخ توأم بوده است با تقابل و تخاصم دو جبهـه حـق و باطل؛ اما این تقابل همـواره جنگ بیرونی در پی نداشتـه، اغلب گفـت‌وگوهایی را موجب شده است که هرچند در مواردی اهل باطل را به سبب لجاجت و عناد مجاب نمی­کـرد، به درخشش خورشیـد حقیقت در دل حاضران در مجلس گفت‌وگو و مخاطبان متن مکتوب آن در اعصار بعدی انجامیده است. با توجه به اینکه راه و شیوه مکتب اهل بیت(ع)- چنانکه از تعلیمات آن‌ها استباط می‌شود- همان راه فطرت بوده و قرآن کریم به عنوان بزرگ‌ترین پشتوانه ایشان در اجرای رسالت توحیدی و هدایتگری‌شان می‌باشد، لذا نویسنده این مقاله سعی نموده تا با استناد به آیات قرآن کریم و روایات، شیوه گفت‌وگوهای امام صادق(ع) در باب مهدویت را به عنوان اسوه و الگوی جبهه حقیقت تبیین نموده است به این امید که پیروان مکتب جعفری را در راه روشنگری و گسترش معارف بلند این مکتب و پاسخگویی به شبهات مفید باشد.