جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اسطوره در قرآن و اسطوره‌انگاری گزاره‌ها و مفاهیم قرآنی از جمله مباحثی است که خاورشناسان با رویکردها و روش‌های گوناگون به آن توجه کرده‌اند. ویلیام مونتگمری وات از اسلام‌پژوهانی است که به بررسی انگاره‌ها و گزاره‌های قرآنی پرداخته و می‌کوشد این گزاره‌ها را با خوانشی اسطوره‌ای تبیین کند. وی از توصیف و تبیین حقیقت دین و گزاره‌های آن به زبان ثانوی، به اسطوره تعبیر می‌کند و معیار واقعی بودن آنها را اثرگذاری بر زندگی باورمندان می‌داند. او با تکیه بر اصول روش‌شناختی رویکرد پدیدارشناسی به بررسی این موضوع پرداخته است. خودمختاری یا استقلال امر قدسی و بهره‌گیری از روش تاریخی و تجربی از جمله اصول روش‌شناختی این رویکرد است. این مقاله می‌کوشد با توجه به اصول یادشده، دیدگاه وات دربارۀ اسطوره در قرآن را بررسی و به‌صورت مطالعۀ موردی ارزیابی کند. موضوعاتی که این مقاله به نقد و بررسی آنها می‌پردازد عبارتند از: 1. زبان نمادین و تصویری؛ 2. ارائۀ معیاری متفاوت برای سنجش واقعی‌بودن یک گزاره که از آن به ثمرات دین تعبیر شده است؛ 3. ارائۀ تعریفی متفاوت از وحی و وحیانی بودن قرآن که به آمیخته شدن آن با بافت و تجربیات پیامبر می‌انجامد.

با مقایسه نظرات اندیشمندان در حوزه قرآن پژوهی می توان به رشد وگسترش مطالعات قرآنی و شناخت عظمت وحی دست یافت و افکار انحرافی را از ساحت مقدس قرآن بر طرف گردد. اعجاز قرآن از نظر علامه مطلق بوده و به وجوه خاصی محدود نمی شود. برخی از وجوهی که علامه به آن پرداخته شامل اعجاز به امی بودن پیامبر (ص) ، عدم اختلاف در قرآن ، اخبار غیبی ، اعجاز تشریعی ، اعجاز بیانی و اعجاز علمی می باشد. معجزه از نظر علامه دخالت نیروی خارج از جهان طبیعت و به معنای پذیرش محال عقلی نیست و قرآن معجزه را مطابق قانون علیت که مورد پذیرش عقل می باشد می داند . از نظر علامه وحی کلام الهی و منشا الهی داشته و از اختلاف ، تناقض و تحریف به دور است وحی توسط پیامبر(ص) امی که دارای مقام عصمت بوده به مردم رسانده شده است. دیدگاه مستشرقان پیرامون وحی را می توان در سه گروه مورد بررسی قرار داد. گروه اول به دور از تعصب و منصفانه به قرآن پژوهی پرداخته و به حقانیت و اعجاز قرآن اعتراف می کنند و عده ای از آنها به دین اسلام مشرف شده اند. گروه دوم به وحیانی بودن قرآن پی برده اند ولی از اعتراف به اعجاز قرآن امتناع می کنند و منشا قرآن را بشری می دانند . گروه سوم منکر وحیانی بودن قرآن و نبوت پیامبر(ص) می باشند و قرآن پژوهی این گروه از روی تعصب و معاندانه می باشد.

ورود خاورشناسان به حوزه شرق و آگاهی از تاریخ و ادبیات عرب و همچنین چاپ و ترجمه قرآن کریم، دامنه مطالعات آنان را گسترش داده به گونه ای که پیرامون آیات قرآنی به بحث ونظر پرداختند و از نگاه هرمنوتیکی به سابقه مضامین آیات دلبسته و در جهت اثبات داده های تورات وانجیل به تطبیق و مقایسه بین کتب آسمانی فرمان دادند. جمع زیادی از مستشرقان در ردً و انکار وحیانیت قرآن، احتمال اقتباس این کتاب از تورات و انجیل و دیگر کتب آسمانی پیشین را مطرح کرده اند و در جستجوی شواهد و قرآئن و تشابهاتی بین معارف و داده های قرآنی و تورات و انجیل برآمده تا قطعی بودن این احتمال را به اثبات برسانند. هرچند برخی در کتب قرآن پژوهی خود به اجمال و اشاره به طرح این تئوری پرداخته اند اما یوسف دره حداد تمام پژوهشهای خود را معطوف و مصروف به این مسأله نموده و به تفصیل با استناد به آیات قرآنی موضوع را مورد بررسی قرار داده است. در مقابل عده ای از مستشرقان به نقد اجمالی این ادعا اکتفا نموده و این برداشت ها را از اساس اشتباه دانسته اند. ولی برخی از دانشمندان اسلامی خصوصا به خاطر استشهاد قرآن برای اثبات اقتباس به نقد و انتقادهای تفصیلی در این باره دست زده وبا توجه به تناقض های مطروحه در مقام پاسخ برآمده اند. در این پژوهش به نقد وبررسی دیدگاه اقتباس قرآن امعان نظر شده است.

وحی همان «پیام الهی به پیامبران برای هدایت مردم»، ‌پایه و قوام شرایع الهی و ارزنده­ترین گوهر آسمانی بر دامن زمینیان است و پیوندی ناگسستنی با سرشت و سرنوشت آدمی دارد. در سده­های اخیر، با گسترش موج اسلام­پژوهی در غرب، فرضیه اقتباس برخی از محتویات قرآن از متون دینی و ادبی گذشته نیز یکی از زمینه­های فعالیت خاورشناسان قرار گرفت. ویلیام مونتگمری وات و درمنگام را می‌توان از مستشرقانی دانست که دیدگاه پدیدارشناسانه رایج در مغرب­زمین نسبت به وحی را با دیدگاهی الهیاتی پیوند زده­اند که بیش­تر نیز برخاسته از الهیات مسیحی است. تبیین این مسأله، ضروری است تا حقانیت دین اسلام و وحی قرآنی و برتری آن بر تمام ادیان الهی اثبات شود. مقاله پیش­ رو، با بهره جستن از شیوه توصیفی - تحلیلی و با رویکرد انتقادی همراه با گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات سامان یافته است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که محققان غربی و خاورشناسان از جمله: ویلیام مونتگمری و امیل درمنگام، با تمسک به اصولی چون: تأثیر شخصیت پیامبر(ص) بر قالب وحی، خطاپذیریِ وحی و پیامبر و عنصر بشری در قرآن و ... را مطرح کرده‌اند که هیچ کدام از دانشمندان شیعه آن را نمی­پذیرند و با اندیشه‌های دینی اسلام در تضاد است. در هر یک از این اصول، با نقدهایی جدّی از جمله: مصونیت قرآن از خطا، سازگاری علم و دین در اسلام، و شخصیت کمال­یافته پیامبر(ص) در دریافت وحی موضوعیت دارد نه طریقیت، عدم ابهام و تناقض در وحی قرآنی و... مواجه است.

اسلام شناسی غربی که با عنوان عام شرق شناسی نیز مطرح می شود شامل مطالعاتی است که در مورد دین اسلام با ابعاد مختلف قرآنی، حدیثی، تفسیری، تاریخی، کلامی و ... توسط دانشمندان عمدتا غربی انجام می گیرد. این پروهش ها گاه علمی و توأم با انصاف و گاه عاری از انصاف و مقرون به غرض ورزی است که به نوبه خود موجب تحریف لفظی یا معنوی و دست کم شبهه افکنی در خصوص معارف دینی می شود. یکی از اسلام شناسان برجسته و مطرح غربی ویلیام مونتگمری وات (2006م)، استاد رشته زبان عربی و مطالعات اسلامی بود که از سال 1947م رئیس بخش مطالعات عربی و اسلامی دانشگاه مطرح ادینبورگ اسکاتلند شد. مطالعات وی در زمینه تاریخ اسلامی، کلام اسلامی، فلسفه اسلامی متمرکز است و برخی از آنها نقش گسترده ای در اندیشه اسلام شناسی غربیان داشته است. وی با وجود اشتباهات متعدد در اسلام شناسی به برداشت های نادرست شرق شناسان و اسلام شناسان غربی نیز اشاراتی دارد و از آن جا که وی بر دین مسحیت بود و عمده مراجعات وی به منابع اهل سنت متکی بوده است پاره ای از آرا و عقاید وی ازجمله در باره شخص پیامبر ،وحی ،تاثیر پذیری گسترده اسلام از مسیحیت و یهودیت ،زمینه های اجتماعی ،فرهنگی و جغرافیایی شبه جزیره عربستان جهت گسترش اسلام ،تخیل خلاق پیامبر و... قابل مناقشه است. وی دارای تالیفات زیادی است که برخی از آنها تاثیر فوق العاده ای در اندیشه اسلام شناسی غربیان داشته است.کتاب آیات شیطانی سلمان رشدی اقتباسی از یکی آنهاست.او در اعتراف به صداقت پیامبر در ادعای نزول وحی میگوید: هیچ یک از این پدیدها قابل تحلیل نیست جز بر مبنای آن که حضرت در ادعای نبوت خویش صادق باشد و هر چه را از آیات قران که ادعای وحیاتی بودنش را کرده از سر صدق قرائت کرده است. پایان نامه حاضر درصدد است با تکیه بر سه کتاب «محمد در مکه»، «محمد در مدینه »و «محمد پیامبر و سیاستمدار»به بررسی و نقد آرای مونتگمری وات در زمینه مباحث اسلامی بپردازد.

در این پایان نامه کتاب«~ Companion to the Quran ~»مورد ترجمه و تحقیق قرار گرفته است . کتاب حاضر در سال 1967 چاپ شده و حدود 1795 آیه ازآیات قرآن را شرح و تفسیر کرده است . در خصوص هرسوره مکی و مدنی بودن آیات آن مشخص شده و درذیل هر بخش آیات مربوط به آن آورده شده است.