جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

آن چه در این نوشته از نظر خوانندگان می‌گذرد، ترجمه و برداشت فشرده‌ای است از (سخنرانی‌هایی در فلسفه باستان) به قلم (یان پاتوچکا) استاد و فیلسوف چک که از سال 1947تا دهه هفتاد در دانشگاه چارلز پراگ ایراد می‌شده است . کتاب حاضر در واقع گزارشی است از بازتاب اندیشه‌های سقراط در آثار افلاطون و دیگران که در آن سعی شده (چیستی فکری سقراط) و بخش‌های ناشناخته زندگی او شرح و تبیین گردد .مترجم کتاب درباره این اثر چنین تصریح می‌کند: (در این گزارش فشرده دو نکته مد نظر بوده است: یکی حذف هر آن چه برای دانشجو و خواننده ایرانی بیگانه می‌نماید یا مستلزم برخورداری از اطلاعات مفصل درباره تاریخ و فرهنگ یونان باستان است ;و دیگر، برجسته کردن آموزه سقراط در باب حکمت مبتنی بر (آگاهی از جهل). مباحث کتاب در شش بخش تدوین گردیده است: (تاریخچه پژوهش‌های سقراط شناسی); (پیش نیازهای فرهنگی، تراژدی و سوفسطایی مداری); (درباره زندگی سقراط); (تاثیرگذاری سقراط); (پرستاری از روان); (فضیلت و خوشبختی). در انتهای کتاب، (کتابنامه ارجاعات) به چاپ رسیده است .در بخشی از کتاب می‌خوانیم: (منطق و دیالکتیک که در سخنان سقراط اغلب نقش متقاعد کننده داشته نشانگر آن است که در دو دیدگاهی که دو همپای گفت و شنود دارند، نظرات مخالف یکدیگرند و با ادامه گفت و گو نظری که باید تصحیح شود، آشکار می‌گردد و سرانجام زمینه مساعدی برای پرسش و پاسخ هموار می‌گردد.

"سقراط" اثر گوتفرید مارتین یک اثر علمی جامع است که به زندگی، فلسفه و میراث سقراط پرداخته و تصویری چند وجهی از یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان تاریخ ارائه می‌دهد. این کتاب برای اولین بار در سال ۱۹۶۷ منتشر شد و با استفاده از متون تاریخی، شهادت‌های شخصی و اسناد تصویری، زندگی و فلسفه سقراط را بازسازی می‌کند. مارتین، فیلسوف آلمانی، از منابع مختلفی برای بازسازی دنیای فکری سقراط استفاده می‌کند و به انسان و اسطوره سقراط همزمان توجه می‌کند. این کتاب نه تنها یک بیوگرافی است، بلکه تحلیلی فلسفی از تأثیر سقراط بر تفکر غربی ارائه می‌دهد. رویکرد مارتین به‌شکلی منحصر به‌فرد است و بر دو جنبه‌ی مهم تمرکز دارد: صدای شخصیت‌های تاریخی که سقراط را می‌شناختند و همچنین تصاویر او که در هنر و مجسمه‌سازی یونان باستان به ثبت رسیده‌اند. هدف این کتاب ارائه تصویری کامل‌تر از سقراط است که فراتر از فلسفه‌های انتزاعی شهرت یافته‌اش، بر شخصیتی که پشت این فلسفه‌ها قرار دارد، تأکید می‌کند. کتاب به چندین بخش تقسیم می‌شود که هر بخش جنبه‌های مختلف زندگی و میراث سقراط را بررسی می‌کند. بخش اول شامل متون باستانی همچون دیالوگ‌های افلاطون و گزارش‌های گزنفون است که جزئیات زندگی سقراط را پوشش می‌دهد، از جمله فعالیت‌های فلسفی و محاکمه و مرگ او. بخش دوم به شهادت‌های شخصی کسانی که سقراط را می‌شناختند اختصاص دارد. این شهادت‌ها تصویر پیچیده‌ای از شخصیت سقراط و روش‌های فلسفی او ارائه می‌دهند و به روش‌های پرسشگری سقراط (النکوس) و تأکید او بر خودآزمایی اخلاقی و حقیقت‌جویی اشاره می‌کنند. بخش سوم به بازنمایی تصویری سقراط در هنر و مجسمه‌سازی یونان باستان می‌پردازد. این قسمت نشان می‌دهد که چگونه تصویر سقراط در طول تاریخ تغییر کرده و بر تخیل فرهنگی زمان خود و دوران‌های بعد تأثیر گذاشته است. موضوعات اصلی کتاب حول تقاطع فلسفه، زندگی‌نامه و فرهنگ می‌چرخد. مارتین بررسی می‌کند که چگونه زندگی و عقاید سقراط تحت تأثیر نیروهای تاریخی و فرهنگی قرار گرفته است و چگونه میراث او در طول زمان تفسیر و بازتفسیر شده است. یکی از مضامین کلیدی کتاب، ایده‌های "فضیلت" و "خودشناسی" است که در فلسفه سقراط نقش مرکزی دارند. مارتین نشان می‌دهد که سقراط به این باور داشت که «زندگی بدون بررسی، ارزش زیستن ندارد» و این اصل چطور بر فضای فکری یونان باستان تأثیر گذاشته است. همچنین، مفهوم "کنایه" و "دیالکتیک" در آموزه‌های سقراط از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. سقراط با استفاده از کنایه و پرسش‌های دیالکتیکی خرد متعارف را به چالش می‌کشید و تفکر انتقادی را تشویق می‌کرد. "سقراط" یک کاوش جذاب و جامع در مورد سقراط است که هم تاریخ فکری و هم تصویری بیوگرافی از این فیلسوف برجسته ارائه می‌دهد. مارتین با استفاده از منابع تاریخی، فلسفی و هنری، تصویری غنی و چندبعدی از سقراط ارائه می‌دهد که این کتاب را به منبعی ارزشمند برای علاقه‌مندان به فلسفه غرب تبدیل کرده است. این کتاب هم‌چنین به کمک درک پیچیدگی‌های شخصیت و اندیشه سقراط در می‌آید و به ابزاری بی‌زمان برای مطالعه فلسفه تبدیل می‌شود.

کتاب حیات فیلسوفان نامدار، مشتمل بر احوال و اقوال چهره های شاخص فلسفی در یونان باستان است که با روش و سبک خاصّی تدوین و تنظیم گردیده است. از میان تمامی چهره های معرفی شده در کتاب، سقراط و افلاطون عمده ترین بخش کتاب می باشند. عنوان قدیمی اثر دیوگنس که در قرون وسطی صرفاً به ” زندگی فیلسوفان” شهرت یافت، به شرح احوال، گفته ها و احیاناً نظریات افرادی که در فلسفه نام و آوازه ای داشتند، اختصاص داشت. این کتاب، مشتمل بر ده کتاب می باشد که شامل شروحی درباره فیلسوفان یونانی است. حجم این شروح از یک کتاب کامل تا چند خط متغیر است. مؤلف به جز فهرستی از شکاکان قدیم، به ندرت از فیلسوفان دوره رومی ( یونانی مآبی) ذکری به میان می آورد و آخرین فیلسوفی که در فهرست او ذکر شده، یکی از شاگردان سکستوس امپریکوس است که نشان می دهد وی این کتاب را قبل از نیمه اول قرن سوم میلادی ننوشته است. ساختار کلی اثر عبارت است از: کتاب اول: درباره هفت خردمند یونان مانند طالس، کتاب دوم: درباره فیلسوفان ایونیانی، مانند آناکسیمندر، آناکساگوراس، سقراط و سقراطیان، کتاب سوم: افلاطون، کتاب چهارم: جانشینان افلاطون در”آکادمی”، کتاب پنجم: ارسطو و جانشینان او در”لوکیوم”، کتاب ششم: آنتیستنس، دیوگنس و فیلسوفان کلبی، کتاب هفتم: زنون و فیلسوفان رواقی (برخی از بخش ها و فصول این کتاب مفقود شده است)، کتاب هشتم: دریاره فیلسوفان ایتالیایی، مانند فیثاغورث و امپدکلس، کتاب نهم: درباره برخی فیلسوفان مستقل مانند هراکلیتوس، پارمنیدس و دموکریتس، کتاب دهم: اپیکوروس

اهمیت نقش سقراط و تأثیر او بر تاریخ فلسفه و همچنین فرهنگ بشری بر همگان معلوم است. افزون بر این، او نخستین شهید راه حکمت و فضیلت در تاریخ بشر به‌شمار می‌آید. وانگهی، گرچه بیشترِ شارحان غربی به معانی والا و درجات بالای حکمت سقراط اذعان دارند، از پذیرش هرگونه سرچشمۀ فراطبیعی برای آن و نبوت الهی بودن آن سر باز می‌زنند. غرض نگارنده در این مقاله آن است که از طریق تحلیل سخنان سقراط که در منابع دست اول ازجمله برخی نوشته‌های افلاطون یافت می‌شود، مدعای سقراط را مشعر بر اینکه او از موهبت نبوت برخوردار است به اثبات برساند. ما با گِرد آوردن استدلال‌های عقلی و سرنخ‌های تاریخی از زندگانی وی، بر صحت چنین مدعایی تأکید خواهیم نمود. پاره‌ای از مقاله بدین منظور اختصاص خواهد یافت که تأکید کنیم استدلال ما بر پایۀ ارجاعات اصیل و تاریخی به سخنان سقراط استوار است که عمدتاً در دفاعیۀ سقراط (آپولوژی) به قلم افلاطون بدانها اشاره شده است. سپس با نقل از اصلی‌ترین و مهم‌ترین دیدگاه‌های شارحان در این زمینه، ‌کوشیده‌ایم نشان دهیم که نوعی اتفاق نظر عمومی میان بیشتر شارحان وجود دارد دایر بر اینکه این رساله‌ها و خصوصاً رسالۀ دفاعیه سقراط در زمرۀ اسناد تاریخی محسوب می‌شوند. اهمیت و همچنین نتیجۀ اصلی این مقاله آن است که اگر این نظریه را بپذیریم چشم‌انداز عمومی تاریخ فلسفه از ریشه دگرگون خواهد شد. افزون‌براین، این مدعا که حکمت سرچشمه‌ای الهی دارد _ و بارها در مضامین سخنان حکمای اسلامی ذکر شده است _ تأیید خواهد شد. همچنین، وجود پیوند میان حقیقت روحانی و عقل آدمی مورد گواهی و تأکید قرار خواهد گرفت.

"مفهوم آیرونی" "با ارجاع مدام به سقراط" اثری است از "سورن کی یرکگور" که نه تنها به "مفهوم آیرونی" می پردازد بلکه خود نیز یک آیرونی است. "مفهوم آیرونی" "با ارجاع مدام به سقراط" بستری برای آثار بعدی"سورن کی یرکگور" به حساب می آید که چه از نظر سبک و چه از نظر مضمون رد خود را بر نوشتارهای بعدی او بر جای نهاده است. قسمت اول کتاب "مفهوم آیرونی" "با ارجاع مدام به سقراط" بر اساس تفسیرهای "کسنوفون" ، "افلاطون" و "آریستوفانس" از این استاد آیرونی، نوشته شده و مطالبی درباره ی "هگل" و مباحثات "هگلی" را نیز در بردارد. قسمت دوم بحث نیز همسو با قسمت اول و چکیده ای از مباحثات "سورن کی یرکگور" پیرامون "مفهوم آیرونی" است که با مثال های متنوع از فیلسوفان دیگر به خوانندگان ارائه شده است. "مفهوم آیرونی" "با ارجاع مدام به سقراط" در واقع رساله پایان نامه ی "سورن کی یرکگور" است و نخستین مفهوم اصلی در فلسفه وی را تبیین می کند: آیرونی. "سورن کی یرکگور" در این اثر معتقد است که آیرونی تحریک ذهنیات است. در آزادی اخلاقی که "سورن کی یرکگور" به آن اعتقاد دارد ، فرد به تنهایی در برابر نظم مستقر ایستاده و "مفهوم آیرونی" به یک صفت ذهنی تبدیل می شود. مهم ترین چیزی که برای فرد آیرونیک ضروری است، این است که شاعرانه زندگی کند ، از آنچه در درون خویش اصالت دارد آگاه شود و در آفرینش آزادی بالاتر از خودش بایستد. برای تمام کسانی که به طور جدی به مطالعه و تفکر از دریچه ی فلسفه ی "سورن کی یرکگور" می پردازند، خواندن کتاب "مفهوم آیرونی" یک مطالعه ی ضروری به حساب می آید.