جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

نظریة‌ اخلاق توماس‌ آکوئینی حیثیت‌ کلامی ‌و فلسفی‌ وی را آشکار مینمایند. توماس‌ با تأثیرپذیری‌ از ارسطو، فضایل‌ اخلاقی‌ را به‌ شجاعت‌، عدالت، اعتدال‌ و حزم‌ تقسیم‌ میکند. چهار قوة‌ ذهنی‌ که‌ به‌ اعمال‌ اخلاقی‌ ما مربوط‌ میشوند، عبارتند از: هوش‌، اراده‌، میل‌ و شوق، نفرت‌ و بیزاری‌. بر این‌ اساس،‌ باید چهار فضیلت نیز وجود داشته‌ باشد تا این‌ قوا را در صراط‌ مستقیم‌ نگه‌ دارد؛ خردمندی‌ یا دوراندیشی‌ برای‌ فکر و هوش،‌ عدالت‌ برای‌ اراده‌، میانه‌روی‌ برای‌ میل‌ و شوق، و شکیبایی‌ برای‌ نفرت‌ و بیزاری‌ و آنچه‌ دردناک‌ است‌. سایر فضایل‌ اخلاقی‌ از این‌ چهار فضیلت ناشی‌ میشوند. از عدالت‌، رعایت‌ حقوق افراد، دین‌ که‌ ادای حق‌ و خدمت‌ به‌ خداست‌، و همچنین احترام‌ به‌ بزرگان‌ و انجام‌ فرامین‌ آنها و سپاس‌ از الطاف‌ گذشته‌ و صداقت‌ و دوستی‌ از عدالت‌ نتیجه میشود. یکی از‌ مهمترین‌ فضایل‌ نزد توماس‌ که‌‌ در همة نظریات‌ او نقش محوری دارد، عدالت‌ است‌ که‌ ابعاد و زوایایی‌ گوناگون‌ دارد. او از عدالت‌ بعنوان‌ «حق»‌، بمعنای‌ «برابری»‌، بعنوان‌ حالت‌ طبیعی‌ و بعنوان‌ یک‌ ارزش‌ یاد میکند. توماس‌ هم‌ در مقام‌ «هست» و نظر به‌ عدالت‌ توجه‌ دارد و هم‌ در مقام‌ «باید» و توصیه‌. ویژگی‌ عدالت‌ از نظر او ـ‌در مقایسه‌ با سایر فضیلتها‌ـ اینست‌ که‌ عدالت‌ در نسبت‌ میان‌ فرد با دیگران‌ و میان‌ افراد مورد توجه‌ قرار میگیرد، یا در نسبت‌ فضایل‌ به‌ هم‌ مطرح‌ میشود. این مقاله درصدد مدلل ساختن این مدعاست که عدالت در اندیشة آکوئینی، همچون دیگر ابعاد نظریة اخلاقی وی، متأثر از ارسطوست اما آن را برای نیل به سعادت کافی نمیداند و در مقایسه با فضیلت عقل و مهمتر از آن، ایمان، عدالت در خوانش ارسطویی لازم اما ناکافی است و فضیلتهای موهبتی و الهامی در رسیدن به سعادت حقیقی ضرورت دارند.