جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

وحی، اساسِ شکل‌گیری کتب مقدس (از جمله قرآن و عهدین) و مبنای ساختار ادیان الهی است. برخی روشنفکران معاصر، در تکاپوی یافتن پاسخ برای چالش‌های دین پژوهی و دینداری در مواجهه با دستاوردهای جدید بشری، با رویکرد معرفت‌شناسی و هرمنوتیکی به بررسی ماهیت وحی قرآن و نسبت آن با خدا و پیامبر (ص) پرداخته‌اند. از جمله آخرین نظریه آنان در مورد، رؤیانگاری وحی است. هدف پژوهش حاضر این است که با بررسی شواهد موجود در عهدین نشان دهدکه ارتباط وحیانی پیامبران، از نوع خواب و رؤیا نبوده است؛ زیرا در عهدین شواهد متعددی، متعارض با مبناها و لوازم این نظریه یافت می‌شود. پژوهش حاضر در گردآوری مطالب، ازمنابع کتابخانه‌ای و در تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها، از روش توصیفی-تحلیلی آمیخته با شیوه تطبیق انتقادی بهره گرفته است. یافته اینکه بر اساس این نظریه، وحی، خواب و رؤیا است و قرآن حکایت رؤیاهای رسولانه است و این کتاب معبّر می­خواهد و نه مفسر، و آنان که در تفسیر کوشیده­اند، کار بیهوده کرده­اند. لازمه چنین ادعایی این است که نه فقط قرآن، بلکه تورات و انجیل هم رؤیاهای رسولانۀ موسی و عیسی (ع) است و وحی تمام انبیاء نیز نوعی تأثیرپذیری از رؤیاهای آنان است. نتیجه آن است که رؤیاانگاری وحی، با قدر متیقن از تعریف و ماهیت وحی بر اساس فرازهای انجیل و تورات، مخالفت جدی دارد. بر اساس عهد عتیق ویژگی اصلی پیامبران دریافت وحی است و وحی سرشت زبانی دارد. لازم به ذکر است، بحث از اعتبار یا اصالت انجیل و تورات فعلی، در مدعای پژوهش مدخلیتی ندارد، زیرا وجود شواهدی در عهدین که خواب و رؤیا نبودن ارتباط انبیا با مبدأ غیب را اثبات کند، برای رد رؤیاانگاری وحی کافی است.

از نظر اسلام، يکي از عوامل مهم در حيات طيبه و عزّت و سعادت جامعه اسلامي در گرو شناخت فريضه «تولّي و تبرّي» و التزام به آن است. بر این اساس این نکته اهمیت پیدا می کند که مصادیق تولی و تبری در آیات و روایات کدامند و نقش تولی و تبری در عزت جامعه و نیز نقش تولی و تبری در سلامت جامعه از منظر قرآن و روایات چیست. در آيات قرآن کريم، روايات و سيره پيشوايان معصوم(عليهم السلام) بر اهميت و مصاديق «تولّي و تبرّي» از جمله تولّي به خداوند متعال، اهل بيت عصمت و طهارت و دوستان و پيروان آنان و نيز تبرّي نسبت به کفّار، منافقان، مشرکان و دشمنان خدا و رسول(صلي الله عليه وآله) و اهل بيت(عليهم السلام)، تأکيد شده است و از جانب ديگر همزيستي مسالمت آميز با غير مسلمانان و پيروان ساير مذاهب مورد سفارش قرآن و اهل¬بيت(عليهم السلام) است. براساس قرآن کریم و روایات عزت از آن خداوند متعال و رسولان و مؤمنین بوده و اطاعت و تولی نسبت به آنها و تبری از دشمنان آنها و عدم پذیرش سلطه دشمنان و بیگانگان ، موجب عزت جامعه اسلامی خواهد شد.مرزبندي هاي سياسي و اعتقادي و اجتماعي در عين احترام به پيروان ساير مذاهب و غير مسلمانان به نوعي سبب رشد و استقلال سياسي و اجتماعي و سلامّت جامعه اسلامي است.اين تحقيق با روش توصيفي و تحليلي ضمن بیان مصادیق تولی و تبری در صدد بيان جايگاه مسئله «تولّي و تبرّي» در نگرش قرآن و اهل بيت(عليهم السلام) و تاثیر و نقش آن دو بر استقلال و ترقی و عزّت مسلمين و جامعه اسلامي است. در اين نوشتار با بررسي آيات و روايات و سيره عملي اهل بيت(عليهم السلام) معلوم گرديد که رعايت اصل تولّي و تبرّي، افزون بر تأمين عزّت و سلامّت جامعه اسلامي، سبب بيمه شدن جامعه اسلامي از نفوذ فرهنگي و اجتماعي بيگانگان مي گردد.

آزادی انسان در عرصه‌های مختلف زندگی، به ویژه در زمینه اندیشه ورزی یکی مسائل مهمی است که بین اسلام و لیبرالیسم به عنوان دو مکتب فکری، مورد بحث و گفت و گو می‌باشد. این دو مکتب فکری در زمینه ی آزاد اندیشی دارای یک سری مبانی فکری می‌باشند و هر یک متناسب با مبانی خود اصولی را طراحی نموده‌اند. بررسی تطبیقی مبانی و اصول آزاد اندیشی بین اسلام و لیبرالیسم و استخراج نقاط اشتراک و افتراق این دو مکتب در زمینه آزاد اندیشی، می‌تواند در تبیین و فهم اندیشه های این دو مکتب به پژوهشگران کمک کند و بیانگر نقاط ضعف و قوت این دو مکتب در زمینه آزاد اندیشی باشد. آنچه در این نوشتار دنبال می‌شود در مرحله اول تبیین مبانی و اصول آزاد اندیشی در دو مکتب اسلام و لیبرالیسم و در مرحله دوم استخراج نقاط اشتراک و افتراق مبانی و اصول مذکور می‌باشد. روش تحقیق در این رساله تحلیلی - تطبیقی می‌باشد. در فصل اول رساله به بیان کلیات و تعاریف پرداخته می‌شود و در فصل دوم مبانی و اصول آزاد اندیشی از منظر اسلام به طور مفصل به بحث گذاشته می‌شود و در فصل سوم مبانی و اصول آزاد اندیشی از منظر لیبرالیسم مورد بررسی و تبیین قرار می‌گیرد. در فصل چهارم رساله به بررسی تطبیقی مبانی و اصول آزاد اندیشی از منظر اسلام و لیبرالیسم پرداخته و نقاط اشتراک و افتراق آن استخراج می‌شود. توجه به قابلیتهای انسانی از قبیل قدرت اندیشه و تعقل، آزادی، احترام به اندیشه‌های دیگران، علم گرائی و کمال گرائی در اندیشه به عنوان مبانی و اصول مشترک بین اسلام و لیبرالیسم می‌باشند و از طرفی خدا محوری در اسلام و انسان محوری در لیبرالیسم به عنوان مهمترین وجه ممیزه مبانی فکری این دو مکتب می‌باشد. همچنین تفاوت در نوع نگاه به وحی و احتیاج بشر به وحی، میزان دست یابی به حقیقت، گستره دست یابی عقل و اندیشه بشری به نیازهای فکری بشر، تساوی اعتقادات و اندیشه‌های مختلف، میزان آزادی بشر در انتخاب اندیشه و عقیده از جمله نقاط افتراق بین اسلام و لیبرالیسم در زمینه آزاد اندیشی می‌باشد.

رقابت سیاسی از مسائل اولیه سیاست و از مهمترین شاخصه های مشارکت سیاسی دارای ارزشی متعلق به دوران مدرن است که در پی کثرت گرایی سیاسی و تسهیل دخالت مردم در امور سیاسی مورد پذیرش و عمل قرار گرفته است.در این رساله تلاش شده است تا مبانی و اصول رقابت سیاسی در اسلام و لیبرالیسم را با توجه به آراء امام خمینی(ره) و رابرت آلن دال، مورد بررسی قرار گیرد و این مسئله را دنبال کرده است که «با توجه به دیدگاه امام خمینی(ره) و رابرت آلن دال، رقابت سیاسی در اسلام و لیبرالیسم دارای چه مبانی و اصولی می باشد؟.»هدف این رساله در مرحله نخست بررسی و تطبیق مبانی و اصول رقابت سیاسی از دیدگاه امام خمینی و رابرت آلن دال است و در مرحله بعد تبیین دیدگاه اسلام در این خصوص می باشد.برای رساله حاضر روش استنادی-کتابخانه ای با شیوه تطبیقی- مقایسه ای مبتنی بر توصیف و تحلیل متن یا به تعبیر موریس دوروژه «روش کلاسیک» برگزیده شده که شیوه ای درون متنی است و بر اساس چارچوبهای معرفتی پدید آور متن تحقق می یابد.نتایج به دست آمده حکایتگر آن است که علی رغم وجود اشتراکات ظاهری در مصادیق و شیوه ها، تفاوت اساسی در مبانی و اصول رقابت سیاسی بین دو دیدگاه وجود دارد و ریشه این تفاوت ها نیز به جهان بینی، انسان شناختی و جامعه شناختی دو دیدگاه برمی گردد.در نهایت نظریه لیبرالیسم مورد پذیرش اسلام نمی باشد و رأی اسلام در این خصوص«جهاد سیاسی» است که بر اساس تمامی شرایط مجاهدت در عرصه سیاسی شکل می پذیرد.

اثبات نفس می‌تواند تاثیر مهمی در اثبات جهان آخرت داشته باشد. در این راستا، ‌این پایان نامه ابتدا به مهم‌ترین ادله اثبات نفس می‌پردازد. عناوین مهم‌ترین ادله‌ای که در این پایان نامه بررسی می‌شوند، عبارتند از: 1- تقسیم ناپذیری جسم، 2- وجود مفاهیم فاقد عوارض مشخص مثل مکان و زمان معین و وضع خاص 3-نفوس انسانی و توانایی داشتن افعال نامتناهی 4-بی نیازی نفس به صورت ذاتی از ماده 5- منطبع نبودن نفس ناطقه در جسم 6- دچار ضعف نشدن قوای عاقله 7- متکی بودن نفس ناطقه به ذات خود 8- نامیرایی نفس 9-قوای ادراکی به عنوان ابزار نفس 10-استقلال نفس در بازیابی کمالات خویش 11- نفس محل متقابلات 12-انسان معلق در هوا 13-استدلال زامبی. این براهین عموما از متفکرینی چون ملاصدرا و ابن سینا و سهروردی اقتباس شده است که به نحو عقلانی، نفس مجرد را به صورت موجودی مستقل و تهی از ماده جسمانی به اثبات رسانده‌اند. در مقابل ، فیلسوفان فیزیکالیست معاصر غربی استدلال های گوناگونی برای عدم وجود نفس مجرد بیان نموده‌اند که مهمترین آن‌ها عبارتند از: ضعف دوگانگی در جوهر ، ذهن داشتن همه یا هیچ ، عدم کارکرد مغز ، مشکل شمارش نفوس ، مشکل جفت شدن در علیت فیزیکی ، استدلال شاهزاده الیزابت ، ایرادهای مفهومی بر همکنش دوگانگی ، مشکل جفت شدن در علیت ذهن . در این نوشتار تلاش شده با استفاده از نظریه های خود فیلسوفان معاصر غربی، پاسخ های مستدل به نظریه های فیزیکالیستی ارائه شود که این پاسخ‌ها بر اساس اموری مانند تشخص فرد ، بحث های روش شناختی ، واسطه گری مغز و اصالت نفس ، وجود علم ، معنا و حیث التفاتی ،کیفیات ذهنی و آگاهی می باشد . با اثبات نفس و نقد دیدگاه فیلسوفان فیزیکالیست معاصر غرب، نقش اثبات نفس در اثبات جهان آخرت روشن می‌شود. در این رابطه برخی معتقدند با اثبات وجود نفس مجرد و جاودانگی آن ، احتمال وجود جهان آخرت بسیار تقویت می شود زیرا با از بین رفتن بدن ، نفس باقی می ماند و وجود نفس، وجود جهان آخرت را بسیار محتمل می کند. برخی دیگر نیز معتقدند صرف وجود نفس، دلیل قطعی بر جاودانگی نفس است، زیرا امکان نابودی نفس مجرد وجود ندارد. در این پایان نامه، ضمن بررسی این دیدگاه، نقش موثر اثبات نفس در راستای اثبات جهان آخرت تبیین می‌شود.

;یکی از اعتقادات مشترک در میان شیعیان به عنوان یکی از مذاهب اسلامی ومسیحیان کاتولیک به عنوان اکثریت غالب از مسیحیت ،مسئله نجات از طریق شفاعت است . که در مکتب تشیع به عنوان آموزه ای قرآنی از همان ابتدا مورد توجه ویژه مسلمانان بوده است ولی در دنیای مسیحیت با ظهور پولوس وبه عنوان یکی از اندیشه های او مطرح گردید . مسئله شفاعت اگرچه در هر دومکتب پذیرفته شده است اماجزئیات این مسئله در بین شیعیان ومسیحیت کاتولیک تفاوتها وشباهتهایی دارد که بیان همین تفاوت ها وشباهتها سوالی است که این تحقیق در صدد پاسخ گویی به آن می باشد. اگر چه دعای مسیح وطلب بخشش برای پیروان خود در بازگشت ،از مصادیق شفاعت در مذهب کاتولیک محسوب می شود ولی بخش اصلی اعتقاد به شفاعت در مسیحیت کاتولیک بر مبنای اعتقاد به گناه نخستین ودر ماجرای مرگ مسیح بر صلیب وفدا شدن او معنا و ظهور پیدا می کند. مسئله ،فدا وشفاعت گری عیسی در مسيحيت تا بدان جا اهمیت دارد که پاره اى از مباحث مهم الاهياتى نظير آموزه گناه نخستين ، تثليث ، تجسد و مرگ مسيح بر صليب ، بر پايه اين اعتقاد شكل و معنا مى يابد. جایگاه دیگر شفاعت در نزد مسیحیت کاتولیک ،شفاعت عیسی (ع)،مقدسان ومریم در بازگشت عیسی ورستاخیز اوست، با این بیان شفاعت عیسی از نظر کاتولیک ها دو مرحله دارد بخش عمده آن در دنیا و به خاطر عمل فدیه وار مسیح محقق می شود وبخش دیگر آن در برزخ ودر رستاخیزمسیح وبا دعای او ومقدسان صورت خواهد گرفت ومهمترین شرط بهرمندی از شفاعت مسیح در هر دو نشئه ایمان به اوست . مسلمانان خصوصاً شیعیان، نیز به واقعیت شفاعت و رستگارى ابدی توجه ویژه ای دارند . ولی درتشیع برخلاف مسیحیت گناه ذاتی انسان برای بهرمندی از شفاعت جایگاهی ندارد، به عقیده شیعیان انسانها بر فطرت پاک آفریده شده اند و رفتار گناه آلود بعدی، آنها را از مرز عصمت خارج می نماید وشفاعت دراسلام به عنوان عاملی بازدارنده ودر عین حال امید بخش برای گناهکاران محسوب می شود. و برای استفاده ازامتیاز شفاعت شرایط وضوابطی وجود دارد .بنابراین شفاعت شیعی باشفاعت کاتولیکی از حیث ماهیت،شیوه،زمان ومکان وقوع،ارکان ومسائل وابسته تفاوتهای اساسی دارندو همین مسئله سبب ایجاد دو دیدگاه غیر هم سوگردیده است این پایان نامه با روش توصیفی وتحلیلی به بررسی تطبیقی شفاعت در تشیع ومسیحیت کاتولیک پرداخته است.

پیدایش طالبان از وقایع پیچیده در تاریخ معاصر جهان اسلام است. بعضی افغان‌ها که از دوران جهاد اسلامی در مدارس دینی پاکستان از جمله مدرسۀ حقانی درس خوانده بودند، به نام اسلام نظریه‌های اعتقادی، سیاسی و اجتماعی را بیان کردند و در عمل نیز قیامی اجتماعی و سیاسی برای تحقق خارجی آن نمودند. آنان با برداشت‌های شخصی از اسلام و تطبیق شرع و احکام دین بر آنها، چهره‌ای متحجر از اسلام به جهانیان نشان دادند. بیان دیدگاه‌های متحجرانه از اسلام و رفتار خلاف عرف انسانی و اسلامی و خشونت آمیز آنان به زودی سبب گردید تا بسیاری از مسلمانان و سازمان‌های بین المللی در برابر آنان موضع منفی و خصمانه اتخاذ کنند و دشمنان اسلام بر اعتقادات اسلامی بتازند. آنان با ملت افغانستان مسلمانان و حتی غیر مسلمانان، رفتاری خشونت آمیز و در مواردی غیر انسانی داشتند. این رفتارها در عرصۀ جهانی سبب بد‌بینی به آموزه‌های اسلام گردید. طالبان محصول فرایند و حوادث سیاسی داخلی دهه 80 و 90 افغانستان و از طرفی محصول سیاست و دخالت کشورهای منطقه ای و فرا منطقه ای همچون پاکستان ، عربستان و آمریکا می‌باشند همانطور که بعدا هم توسط مقامات ارشد این کشورها مورد قبول قرار گرفت. عملکرد طالبان در عرصۀ سیاسی، اجتماعی و مذهبی،به عنوان یک گروه تازه تاسیس وناشناخته ما را بر آن داشت تا در یک تحقیق مستقل ابتدا به زمینه‌های شکل گیری طالبان بپردازیم هدف این پژوهش به شیوه کتابخانه‌ای و با روش تبیین ، تحلیل وتفسیر ،ابتدا بازشناخت خاستگاه و تحلیل مبانی اعتقادی، کلام سیاسی و اجتماعی طالبان و رابطه آنهاباتشکیل گروه طالبان است .در ادامه، با بررسی کلام اعتقادی، سیاسی و اجتماعی طالبان به این نتیجه دست یافت که عقاید این گروه ریشه در مدارس دیوبندیه دارد که در فقه پیرو ابو حنیفه و در کلام پیرو عقاید ابو منصور ماتریدی و باورهای قبیله ای پشتونوالی هستند. در پایان به اشتراکات و تمایزات این گروه با وهابیت پرداخته شد و معین گردید این گروه در اکثر مسائل کلامی، نظری متفاوت با وهابیت دارند.

به طور کلی سبک زندگی به خصوص سبک زندگی در حوزه ی شهروندی از مهم ترین و اساسی-ترین مباحث مطرح در زندگی انسان ها محسوب می شود. اهمیت کانونی مسئله ی فرهنگ و سبک زندگی از آن جاست که انقلاب اسلامی سبک نوینی در حیات جامعه ایرانی و کشورهای اسلامی محسوب می شود. بنابراین اگر بتوان سبک زندگی اسلامی را با شیوه ی خلاقانه و مورد پسند نسل جوان با تکیه بر آموزه¬های دینی ارائه کرد، می وان هویت نوینی را برای شهروندان ایرانی بیان نمود و از آنجا که سبک زندگی دلالت بر ماهیت و محتوای روابط، تعاملات و واکنش های اشخاص و آحاد مردم در هر جامعه دارد، شناخت ویژگی های سبک زندگی امروز ما، امری لازم و ضروری است. سبک زندگی تمام ابعاد زندگی انسان را در حوزه ی فردی و اجتماعی در بر می گیرد که در این تحقیق با توجه به محدودیت¬های زمانی، کمبود منابع و جدید بودن موضوع فقط به چند شاخه از شاخه های حوزه شهروندی که مورد توجه در جامعه امروز می باشد پرداخته ایم تا جایگاه این موضوعات در سبک زندگی اسلامی در حوزه ی شهروندی مشخص شود.

هدف از این پژوهش بیان چیستی توحید اجتماعی و بررسی نقش آن در تمدن‌سازی نوین اسلامی است. بدون تردید تعارضات و تضادهای رفتاری موحِّدان در ساحت اجتماعی از حیات با اندیشه‌های ذهنی و باورهای اعتقادی، رهایی از دوگانه‌های سنت ـ مدرنیته، تجدّد ـ تحجّر، تشتت و پراکندگی امت اسلام و جامعه اسلامی و نیز هجمه هماهنگ و هدف‌مند اندیشه‌های اومانیستی، سکولاریستی، دئیستی و ... از جانب تمدن غالب موجود یعنی تمدن غرب بر ذهن و روح مسلمانان، از جمله مسائلی است که ذهن بسیاری از نخبگان فکری را به خود مشغول کرده؛ هر کدام سعی نموده‌اند با ارائه طرحی نوین، گامی در مسیر حل این تعارضات و پاسخ‌گویی به این تهاجمات بردارند. از این رو به نظر می‌رسد یکی از اندیشه‌هایی که می‌تواند، به این‌گونه تعارضات پایان داده، موجبات تکامل معرفتی و تعالی معنوی موحِّدان و همبستگی آنان در عرصه اجتماعی از حیات را فراهم نماید شکل‌دهی و ایجاد تمدنی نوین، براساس آموزه‌های اسلامی و در گستره کشورهای مسلمان در پرتو اندیشه بنیادین «توحیداجتماعی» است. البته از آنجا که هم توحید اجتماعی به معنای مقصود و هم بررسی نقش آن در تمدن‌سازی نوین اسلامی، نظریه‌ای جدید می‌نماید، در این رساله تلاش نموده‌ایم با روشی تحلیلی و رویکردی انتقادی نخست با نقد مهم‌ترین فهم‌های ارائه شده از توحید اجتماعی، آن را ذیل توحید عبادی، به معنای یگانه‌پرستی در عرصه حیات و زیست اجتماعی فهم نموده، ضمن شمارش یگانه‌پرستی در ارتباطات اجتماعی و ایجاد نهادها و سازمان‌های اجتماعی به عنوان دو شاخصه اساسی، و بیان مراتب سه‌گانه: 1. زیست اجتماعی مطیعانه، 2. زیست اجتماعی مخلصانه، 3. زیست اجتماعی عارفانه، فهم گسترده‌تر و عمیق‌تری از توحید اجتماعی به دست داده؛ دلایل پنج‌گانه‌ای در اثبات آن ارائه نماییم. و در ادامه سعی شده با تأمل در گفتمان علمي نظريه‌پردازان تمدن، و در پرتو دو سویه تمدنی خود یعنی تمدن نبوی و تمدن مهدوی علیهما السلام، با جعل اصطلاحی جدید و تقسیم عناصر تمدن‌ساز، به عناصر ایجادی و عناصر وجودی، به دانش تمدنی خود غنای بیشتری بخشیده؛ در جهت تبیین نقش و میزان تأثیرگذاری توحید اجتماعی در ساخت و بنای تمدن نوین اسلامی، کارکردهای مختلف این جلوه از توحید را در ارتباط با هر کدام از عناصر تمدن‌ساز به صورت مجزا و مبسوط مورد بررسی قرار دهیم. و در نهایت، این مهم برای ما حاصل می‌شود، که توحید اجتماعی در قالب زیست اجتماعی مطیعانه و مُخلصانه، با نقش تحدیدی خود نسبت به اعمال و تعالی انگیزه‌های موحِّدان در عرصه اجتماعی از حیات، کارکردی وسیع و محوری در امر تمدن‌سازی داشته، به‌گونه‌ای که بدون باورداشت به آن، تمدنی با وصف اسلامیت امکان تحقق ندارد.

مسئله اراده و اختیار انسان و ارتباط آن با اراده الهی از ديرباز در تاريخ تفکر اسلامي مورد بحث و نزاع بوده است و شايد از موضوعاتي است که در شکل‌گيري نحله‌هاي کلامي اوليه نقش مهمي ايفا کرده‌ است. اين مسئله در علوم مختلفي از جمله فلسفه، کلام و حتي عرفان مطرح می باشد. هدف اين پژوهش در مورد رابطه بين ارادۀ الهي با اختيار و ارادۀ انسان است. در مورد موضوع تحقيق متکلمين اماميه نظريه "الامر بين الامرين" را پذيرفته اند و متکلمين اشاعره "نظريه کسب" را در اين مورد بيان کرده¬اند. در تفسير «نظريه ‌کسب» بر اين باورند که فاعل حقيقي در همه افعال، خداوند است و انسان تنها محل و گذرگاه اراده و اختياري است که خداوند در او مي‌آفريند. اشعری معتقد است که فقط قدرت و اراده خداوند منشأ خلق و صدور فعل است، و نقش انسان تنها مقارنت با حدوث اراده و قدرتي است که از جانب خداوند در او حادث مي‌شود. نتیجه اينکه متکلمان شيعه در عين پذيرش توحيد افعالی اختيار انسان را پذيرفته اند اما بر اساس کسب اشعری به نوعی جبرگرايی در رابطه با افعال انسان می رسيم.