جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از مفسّران شیعی در قرن دوازدهم، «ابوالحسن شریف عاملی اصفهانی» صاحب کتاب «مقدّمه مرآت الانوار و مشکات الاسرار» است. وی این اثر را به عنوان مقدّمه ای بر تفسیر قرآن خود نوشته و البتّه تفسیر را به پایان نرسانده است. عاملی در این اثر، اهتمام خود را بر گرد آوری روایات باطنی و تأویلی قرار داده و در حجم عمده کتاب، برای حدود 1200 واژه ی قرآنی به ترتیب الفبا ، معنای تأویلی بر مبنای روایات ارائه داده است. انتخاب روایات توسّط او، بر یک سری مبانی علمی و اعتقادی استوار بوده که می توان به مواردی چون اعتقاد به تحریف ناپذیری قرآن، حجّیت ظواهر قرآن، حجّیت روایات، اجتهاد ضابطه مند و پرهیز از اجتهاد بی اساس اشاره کرد. کتاب مذکور در منظومه آثار شیعی و از لحاظ اثر گذاری بر تفاسیر بعد از خود، جایگاه متوسّط یا کمتری دارد و بنا به تصریح مؤلّف، برای پر کردن خلأ موجود در عصر وی نسبت به این روایات تألیف شده است. در عین حال، نظریّات قرآن پژوهان معاصر که درمورد تأویل صاحب نظر و اثر هستند، در ارزیابی مبانی عاملی اصفهانی اهمّیّت دارد

شایعه، از مهم ترین پدیده های اجتماعی به حساب می آید که همواره به عنوان نوعی تاکتیک تبلیغاتی مورد استفاده قرار می گیرد. ضرورت آشنایی افراد جامعه، به ویژه جوامع دینی با موضوع شایعه به اندازه ای است که قرآن بارها در خلال آیاتش به آن اشاره کرده است. بیان و تحلیل زمینه های شکل گیری شایعات از یک سو و ارائه راه کار جهت مدیریت این آسیب مخرب از دیگر سو، رویکرد متکاملی است که قرآن به آن دارد. توجه به قدرت تخریب شایعات و آثار شوم آنکه امروزه آن را به سلاحی قدرتمند برای انحلال و شکست نظام های اجتماعی و از جمله نظام مقدس جمهوری اسلامی تبدیل کرده، ایجاب می کند تا با نگاهی نو و از منظر آیات حیات بخش وحی به بازخوانی و بررسی این آسیب اجتماعی پرداخته شود.

یکی از خاورشناسان آمریکایی، جیمز اندرو بلمی است. وی در دائره‌المعارف قرآن لایدن، ذیل مدخل "نقد متنی قرآن"، ادّعا نموده که مطالعات قرآنی از نقد متنی بهره زیادی نبرده و واژه "اَلجِبت" در آیه 51 سوره نساء، ناشناخته است. او با ارجاع به آیه 6 سوره جنّ و نیز انتقال نقطه حرف "ب" به بالای آن، تصحیح این لغت به "اَلجِنَّت" را پیشنهاد نمود. رئوس دیدگاه بلمی در مورد این جایگزینی، غریب بودن معنای محصَّل "الجبت" و تکامد بودن آن در قرآن، تعدّد و تفاوت آراء لغت شناسان، وقوع تصحیفات متنی در ساحت رسم الخطّ قرآن، تکرار و فهم واژه "جنّ" در قرآن و برقراری رابطه معناشناختی میان آن آیات، خصوصاً آیه 6 سوره جن؛ با آیه 51 سوره نساء می‌باشد. در مقام نقد می‌توان به کمک گرفتن از درک مشترک متون دینی در فهم واژگان و کاربرد تکامد "اَلجِبت" در متون دیگر، توجّه به فهم عینی و تاریخی مسلمانان و همگرایی معنایی آراء، تواتر شفاهی متن قرآن، تفوّق قرائت بر کتابت و نبود اختلاف قرائت برای واژه، عدم رابطه معنایی بین آیات استنادی بلمی با آیه 51 سوره نساء و نیز استدلال و بهره‌برداری نادرست بلمی، در انتساب واژه پیشنهادی او، به فرهنگ و محیط جزیره العرب به جهت توجیه جایگزینی، اشاره نمود.

اثر حاضر، کوششی است مختصر برای معرفی گوشه‌ای از شخصیت حضرت زهرا علیها السلام که با تکیه به آیات قرآن و روایات شیعیان و اهل سنت، به رشته تحریر درآمده و با اینکه مختصر است، مطالب مفیدی را در خود جای داده است. گفتنى است که این اثر، برگرفته از دو مقاله علمى است: مقاله نخست «سیماى حضرت زهرا علیها السلام در روایات اهل تسنن» و مقاله دیگر، «شاخصه‌هاى ایمان در الگوى فکرى- رفتارى حضرت فاطمه علیها السلام » که با بازبینى کلى در مباحث، به‌ویژه با تقویت اسناد و افزودن مطالبى دیگر و نیز، اصلاح ساختار کتاب، به‌گونه‌اى تازه عرضه گردیده است ستردگى فضایل حضرت فاطمه(س) در منابع علمى، به‌ویژه در روایات اهل سنت، چشمگیر است. نمونه‌هایى از این روایات را در جوامع حدیثى، تفسیرهاى روایى و کتاب‌هاى تاریخ و سیره مى‌توان دید که بیانگر ابعاد گوناگون شخصیت بانوى برگزیده‌ دو عالم است. بنابر این روایات، حضرت فاطمه(س) کانون اهل‌بیت پیامبر(ص) است؛ ایشان، از هرگونه خطا معصوم، تداوم‌بخش نسل پیامبر(ص)، سرور زنان دو عالم، محبوب‌ترین شخص نزد آن حضرت، آگاه به حقایق دینى و در دفاع از رسالت و ولایت استوار بوده است. ازاین‌رو ایشان پیشواى مؤمنان و الگویى بسیار شایسته براى انسان‌ها، به‌ویژه بانوان است[۱]. اثر حاضر، کوششی است مختصر برای معرفی گوشه‌ای از شخصیت ایشان که با تکیه به آیات قرآن و روایات شیعیان و اهل سنت، به رشته تحریر درآمده و با اینکه مختصر است، مطالب مفیدی را در خود جای داده است[۲]. گفتنى است که این اثر، برگرفته از دو مقاله علمى است: مقاله نخست «سیماى حضرت زهرا(س) در روایات اهل تسنن» و مقاله دیگر، «شاخصه‌هاى ایمان در الگوى فکرى- رفتارى حضرت فاطمه(س)» که با بازبینى کلى در مباحث، به‌ویژه با تقویت اسناد و افزودن مطالبى دیگر و نیز، اصلاح ساختار کتاب، به‌گونه‌اى تازه عرضه گردیده است[۳]. فضایل حضرت زهرا(س) در منابع گوناگون علمى وارد شده است که بررسى آنها ما را با جایگاه آن بزرگوار در آیات و روایات آشنا مى‌کند. نویسنده، این منابع را این‌گونه دسته‌بندى کرده است: «تفاسیر اثرى» (که در آن، مفسر آیاتى را که درباره اهل‌بیت(ع) یا حضرت فاطمه(س) نازل شده و روایات شأن نزول این آیات را آورده است)، «جوامع بزرگ حدیثى»، «کتب سیره و رجال»، «کتب مستقل روایى» و کتبى که به‌طور ویژه، زندگانى حضرت زهرا(س) را شرح مى‌دهد. اما در این کتاب، بدون پرداختن به جزئیات زندگانى حضرت زهرا(س) یا بیان گسترده فضایل آن بزرگوار، فقط مهم‌ترین فضایل بانوى دو جهان را با استفاده از آیات و روایات شرح داده شده است[۴]. 1.ر.ک: مقدمه، ص9- 10 2.ر.ک: دیباچه، ص7- 8 3.ر.ک: مقدمه، ص10 4.ر.ک: متن کتاب، ص11- 12

تبلیغ یکی از ابزار‌های بسیار موثر در جذب و هدایت مردم به دین الهی است. در عصر حاضر که مستکبران جهانی تمام سعی و تلاش خود را می‌کنند تا نور اسلام را خاموش کنند، مسئولیت مبلغ دین نسبت به قبل مضاعف می‌باشد و در این مسیر همانطور که تبلیغ ضرورت دارد، شیوه تبلیغ صحیح نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از آنجایی که قرآن کریم کامل‌ترین و جامع‌ترین کتاب هدایت برای بشریت است؛ محور پژوهش حاضر به سیره عملی انبیا در قرآن کریم پرداخته است. این پژوهش با روش توصیفی_ تحلیلی و بر پایه جمع آوری اطلاعات بر مبنای کتابخانه‌ای انجام گرفته است. دامنه آن در محدوده آیات قرآن کریم، تفاسیر معتبر ومنابع دست اول روایی می‌باشد. با بهره‌برداری از منابع یاد شده این نتیجه حاصل شد که مهم‌ترین شیوه در سیره عملی انبیا برای جذب و هدایت مردم، محبت و دلسوزی، حسن خلق، عفو و گذشت، تواضع و فروتنی، نصح و خیرخواهی، صبر و استقامت، هماهنگی قول و فعل می‌باشد. شیوه‌های یاد شده در سراسر دنیا برای جذب مردم به دین، با هر دین و قومیتی قابل اجرا است.

شناخت روش معصومان(علیهم السّلام) در تفسیر آیات پزشکی، و چگونگی پیمودن مسیر تفسیر پزشکی در فرایند فهم آیات قرآن و رسیدن به مقصود خداوند با تبیین علمی آنان می‌تواند کارآمدترین روش در استنطاق از قرآن در این‌گونه آیات باشد. آن بزرگواران ضمن توجه به آیات دیگر قرآن و استدلال عقلی خود، به تبیین قرآن پرداخته‌اند و به آیات آفاقی و انفسی آن، مانند آغاز آفرینش انسان، نیاز انسان به اکسیژن، زمان حیات‌یافتن جنین، مدت قرارگرفتن در رحم، هویت شخصی، تاریکی‌های جنین در رحم، هوا و اکسیژن و شیرِخالص از خون، اشاراتی داشتند. آنچه نگارنده در این مقاله، به آن پرداخته است، شناخت روش معصومان(علیهم السّلام) در تبیین و توضیح واژگان آیات پزشکی است و با روش تحلیل محتوایی و گردآوری کتابخانه‌ای، روایات علمی را واکاوی کرده و به این نتیجه رسیده است که آنان در تبیین لغوی واژگان قرآنی، تنها به یک روش بسنده نکرده‌؛ بلکه روش‌های مختلفی را به کار برده‌اند؛ پاره‌ای از توضیحات دربارۀ مقولهٔ معناشناسی، بعضی از سنخ تبیین لغوی، مواردی با تبیین تمثیلی و بیان تصویری و استفاده از واژهٔ متضاد و روش‌های دیگر است.